نگذاریم شبکه نمایش خانگی زمینگیر شود

در پاسخ به این سوال می‌شود پرونده این بحث را کمی‌ باز کرد و دلایل اداره کل نظارت و ارزشیابی را برشمرد که چرا آن بخش مربوطه را به ما نسپردند و من متقابلا توجیهات شبکه خانگی نمایش را عنوان کنم، اما می‌توان پرونده این بحث را نگشود و من به شما و خوانندگان این نوید را بدهم در طرح تشکیلاتی سازمان سینمایی کشور که ظرف هفته‌های آینده جنبه‌های کاملا اجرایی و عملیاتی به خودش خواهد گرفت این مساله یک‌بار برای همیشه حل خواهد شد.

اتفاقی که در هفته‌های آینده رخ خواهد داد کلا مجاری صدور پروانه ساخت و صدور پروانه نمایش اعم از سینمایی، ویدئویی و... را در یک تشکیلات و در ذیل یک معاونت تجمیع خواهد کرد و به نظر می‌رسد نظارت‌های محتوایی و مراعات استانداردها به صورت متمرکز در یکجا رصد و مدیریت می‌شود، اما این‌که این ساختار به سبب نو بودن ممکن است پیامدها و تبعات ثانوی را پدید بیاورد باید ببینیم در عمل چه اتفاقی خواهد افتاد و آیا به برخی از چکش‌کاری‌ها و رتوش‌ها نیاز دارد یا ندارد. زود قضاوت نکنیم هر تشکیلات نوپایی برای این‌که جا بیفتد نیازمند گذشت زمان است و کمی‌ تشریک‌مساعی و سعه‌صدر می‌خواهد تا در نهایت به آن نقطه آرمانی خود که همان کیفیت بخشیدن به محصولات شبکه است، برسیم.

اگر من مدیرش باشم!؟ (خنده)

به نظر می‌آید برای مدیری که این مسوولیت را به عهده خواهد داشت کار چندان دشواری نخواهد بود، زیرا دستاوردها و تجربیات بسیاری به عنوان پشتوانه کارشناسی قابل اعتنا می‌تواند در اختیار مدیریت جدید قرار بگیرد.

اولا از یک منظر با توسعه شبکه به همان میزان بازخوردها نیز در بیشتر شده است. 15 سال بود که کارهای سینمایی پس از اکران وارد شبکه ویدئویی می‌شد و هیچ بازخوردی نداشت. زیرا مخاطب انبوه و پرشماری فیلم‌ها را نمی‌دیدند، ولی با گسترش بازار و افزایش تیراژ فیلم‌ها به محض ورود فیلم‌ها به شبکه خانگی واکنش‌های مثبت و منفی مشاهده می‌شود. روشن است که آثار در دسترس اقشار بیشتری از مردم قرار می‌گیرند. چه مراجع رسمی ‌و چه مخاطبانی که در معرض این کارها قرار گرفته‌اند، موضعگیری‌های خود را علنا ابراز می‌کنند.

بله. این واقعیت را نه به عنوان یک تهدید که به عنوان یک فرصت از آن یاد می‌کنم. تجدید نظر در صدور پروانه ساخت و نمایش آثار ویدئویی ثمره بازتاب تولیدات ضعیف در شبکه بود. از سوی دیگر پاسخی که بازار به سازنده فیلم یا برنامه می‌دهد شفاف و صریح است و می‌تواند فیلمساز یا تهیه‌کننده هوشمند را آگاه سازد. اگر تیراژ کمی‌ از یک محصول در بازار به فروش برسد، پیام آن این است که در انتخاب یا عرضه اثر باید ملاحظات بیشتری اعمال گردد. در شبکه نمایش خانگی بر خلاف تلویزیون از آنجا که مردم باید پولی را هزینه کنند، ممکن است یک بار اشتباه کنند و اغوا بشوند، ولی مطمئن باشید برای مرتبه‌های بعد با دقت و ملاحظه بیشتر شناسنامه گروه سازنده را از نظر می‌گذراند. ما هم در این مسیر با ارزشیابی و درجه‌بندی کیفی محصول به کمک مخاطب آمده‌ایم تا ریسک کمتری برای خرید کرده باشد.

تا یکی دو سال گذشته موسسات ویدئورسانه در ازای سرمایه‌گذاری برای خرید حقوق و رایت ویدئویی آثار سینمایی ایرانی می‌توانستند امتیاز تامین و تهیه فیلم خارجی را از ما دریافت کنند. زیرا به موجب قانون، نمایش و تهیه و تامین فیلم خارجی در انحصار دولت بود، ولی مصوبه شورای عالی انقلاب فرهنگی اجازه داد بخش‌خصوصی وارد این عرصه شود. تا مدت‌ها توجیه اقتصادی برای موسسات ویدئورسانه فراهم بود تا از محل درآمد فیلم خارجی، مبادرت به خرید رایت‌فیلم ایرانی کنند، اما هر چه جلوتر رفتیم، در ساحت رسانه و فناوری‌های صنعت تصویر، مناسبات و آرایش‌هایی شکل گرفت که عرضه و تامین فیلم خارجی برای موسسات ویدئورسانه به اندازه گذشته توجیه اقتصادی نداشته باشد. در حال حاضر تلویزیون‌های ماهواره‌ای ابتدا با زیرنویس و بعد از آن با دوبله‌های ضعیف و اخیرا متوسط، سعی زیادی در جذب مخاطب کرده‌اند و به زعم خود برای پس نزدن مخاطب عفیف ایرانی، سکس را از فیلم‌ها حذف کرده‌اند. برای همین به اندازه گذشته آثار خارجی شبکه از تیراژ قابل توجهی برخوردار نیست. به عبارت روشن‌تر موسسات ویدئورسانه کشور دیگر مزیت نسبی یا ارزش افزوده‌ای به نام فیلم خارجی در اختیار ندارند. الان موسساتی موفق‌ترند که بتوانند آثار بیشتری را در بازار به صورت تک‌نسخه‌ای به فروش برسانند. این مطلب یادآور نشریاتی است که به هر دلیلی قادر به جلب و جذب آگهی نیستند و تمام دلخوشی‌شان این است که تعداد بیشتری از نشریه‌شان روی کیوسک‌ها به فروش برسد.

کاملا! خرید کالای فرهنگی معمولا در انتهای فهرست خرید مردم است. پس از اجرای طرح هدفمندی یارانه‌ها مردم تا مدت‌ها منتظر بودند که آیا دخل و خرجشان اقتضا می‌کند که مثل گذشته هزینه‌ای صرف خرید کالای فرهنگی بکنند یا نه. در بازار نمایش خانگی این شوک بخوبی دیده می‌شد. خوشبختانه با کمک و اختصاص یارانه‌ها و تلاش‌های دولت در مدیریت قیمت کالاها و نهایتا همراهی مردم، تقریبا به وضع با ثبات کنونی رسیدیم و از این شوک اقتصادی، بیرون آمدیم.

شدت گرفتن اعمال مجرمانه برای تکثیر غیرقانونی و سرقت فیلم‌ها، نادیده انگاشتن حقوق مالکانه تهیه‌کنندگان سینمای ایران و ویدئو رسانه‌ها که مالک حقوقی ویدئویی آثار هستند از مشکلات اصلی این شبکه است که البته پیشرفت‌های فناوری هم به این قضیه کمک کرد. به عنوان مثال با فرمت تکثیر دایویکس 8 ـ 7 عنوان فیلم روی یک دی‌وی‌دی قابل عرضه است. گویی در خارج و داخل برای مقابله با بنیان‌های فرهنگی ما و تضعیف بنیان‌های اقتصاد فرهنگ بویژه ویدئو و سینمای کشور اراده محکمی ‌شکل گرفته است. به محض این‌که نسخه ویدئویی فیلمی ‌عرضه می‌شود، در اینترنت بارگذاری می‌شود و در داخل و خارج از کشور امکان دانلود برای مخاطبان در پهنه وسیعی فراهم می‌شود، جسورتر از فضای سایبری، شبکه‌های ماهواره‌ای فارسی زبان هستند که به آثار سینمایی و ویدئویی ایرانی رحم نمی‌کنند و آنها را پخش می‌کنند. همه این عوامل دست به دست هم داده است تا نسبت به گذشته آثارمان از تیراژ‍ کمتری برخوردار باشد و خدا نکند که به دلیل بی‌توجهی به این پدیده‌های زیانبار، کاری صورت نگیرد و شبکه نمایش خانگی که دولت برایش برنامه‌ها و نقشه‌ها را پیش‌بینی کرده است، زمینگیر شود و نتواند ظرفیت‌های خودش را به طور کامل به نمایش بگذارد.

بله، اما شما به من بگویید چه رسانه‌ای در کشور از آنچنان ضریب نفوذی برخوردار است که برای این فرهنگسازی می‌تواند بیشترین کمک را بدهد؟

متشکرم.

سازمان صدا و سیما باید در این زمینه‌ها و بسیاری دیگر از محورها با معاونت سینمایی همکاری داشته باشد. بنا بود برای تولید آثار ویدئویی داستانی، به طور مشترک سرمایه‌ای گذاشته شود تا برای تامین نیازهای تلویزیون و شبکه نمایش خانگی توامان کار با ضوابط پخش از سیما تولید شود. پیش‌بینی شده بود که کارهای مشارکتی (تله‌فیلم‌ها) اول در شبکه نمایش خانگی عرضه شوند و بعد از آن روی آنتن تلویزیون بروند. اعتقاد دارم چنانچه ظرفیت‌های رسانه ملی، شبکه نمایش خانگی و سینمای کشور کنار هم گذاشته شوند، از برآیند آنها وضعیت متفاوتی در هر سه رسانه مشاهده می‌شد.

تمام کسانی که می‌گویند شبکه نمایش خانگی به سینما ضرر می‌رساند، منظورشان عدم رعایت فاصله و بازه زمانی میان اکران و عرضه فیلم در شبکه است. یعنی اگر فیلم‌ها با ریتم تندی وارد شبکه بشوند، خیلی‌ها ترجیح می‌دهند فیلم را در خانه ببینند و قید سینما رفتن را بزنند.

در ایران قبلا 3 ماه بود که ما زمان را به 4 ماه افزایش دادیم. در خارج از کشور این زمان 6 ماه است، ولی در اینجا استثناهایی هم داریم. تهیه‌کننده‌ای بعد از آن‌که 2 ماه از اکران فیلمش در تمام سینماهای کشور بگذرد، از اداره کل نظارت شخصا رضایت‌نامه می‌آورد که کار در شبکه ویدئویی عرضه شود. استثنای دیگری هم داریم و آن آثاری است که از همان ابتدا قید اکران در سینماها را می‌زنند و مستقیما وارد شبکه نمایش خانگی می‌شوند.

این بحث دیگری است. تماشای فیلم در سینما با تماشای فیلم در خانه در حالی که شما پایتان را دراز کنید و چیزی هم تناول کنید، خیلی فرق می‌کند. تماشای فیلم در سینما با پرده عریض و کیفیت صدا به عنوان یک آیین جمعی در شما حسی را بیدار می‌کند و پرورش می‌دهد که در خانه این حس وجود ندارد. صاحب‌نظران علوم ارتباطات می‌گویند که رسانه‌ها با وجودی که رقیب هم هستند، ولی هیچ‌کدام جای دیگری را نمی‌گیرند. خیلی‌ها هستند که تماشای فیلم با پلیر و با دستگاه تلویزیون را قبول ندارند و معتقدند باید فیلم را در سینما ببینند و از یک طرف دیگر حدود 900 شهر کشور سینمایی ندارند که بخواهند از آن استفاده کند. در بسیاری از استان‌ها شیفتگان سینما با صرف هزینه به مرکز استان می‌روند تا فیلمی ‌را تماشا کنند. به نظر من اگر شبکه ویدئویی نبود پل ارتباطی بین مردم و مخاطبان با سینمای ایران می‌توانست در سال‌های گذشته از بین برود. شبکه ویدئویی کمک کرد این رابطه همچنان باقی بماند. به نظر می‌رسد که به شرایط با ثباتی رسیدیم، به هر حال انتقاداتی بود که ریتم عرضه فیلم‌ها در شبکه نمایش خانگی کندتر بشود که ما سعی کردیم با تعریف فرآیند جدید، نارضایتی‌ها را به حداقل برسانیم. فقط یادمان نرود که معترضان بیشتر سینماداران بودند نه تهیه‌کنندگان. ضمن این‌که هر کاری هم که با نیت سینمایی ساخته شود ممکن است برای نمایش در سینما مناسب نباشد. خیلی از آثار سینمایی ما اتفاقا همین‌طورند که بهتر بود از ابتدا به شبکه نمایش خانگی عرضه شوند. البته عکس این نکته هم وجود دارد؛ آثار با کیفیت ویدئویی که تراز سینمایی دارند و می‌توانند در سینماها توجهات را جلب کنند.

می‌دانید چرا؟ چون ما با تنوع رسانه‌ای در کشور روبه‌رو نیستیم. بخشی از اقبال مردم به ماهواره به صرف ارضای حس کنجکاوی آنها برای جور دیگر دیدن وقایع دنیا و شنیدن و دیدن روایت‌های متفاوت ـ فارغ از صحت و سقم محتوایی‌‌ ـ‌ آنهاست. در این وانفسا رسانه ویدئو ادعای بزرگی ندارد. این رسانه هم در معرض اتفاقات تکنولوژیکی در آینده است. به هر حال اشکال نو به نوی فیلم دیدن، مخاطب را به طرف امکانات تازه‌ای سوق می‌دهد. ادعایی هم نداریم که بخواهیم با رسانه‌ای دیگر در داخل از جمله تلویزیون رقابت کنیم. تلویزیون اساسا ساحت دیگری است و مختصات دیگری دارد و ویدئو هم رسانه‌ای متفاوت از آن است. اگر انتظارات از شبکه نمایش خانگی بالاست به این دلیل است که ما در جاهای دیگری خلأ داریم. ممکن است شبکه ویدئویی هر قدر هم پویا باشد، ولی آن نیاز اساسی مخاطب را جواب ندهد. تا زمانی که شاهد تغییرات تازه‌ای در آرایش رسانه‌ای کشور نباشیم، سعی می‌کنیم بخشی از نیازهای متنوع مخاطب را با ملاحظه نیاز و مصلحت او جواب بدهیم.