شهر پل‌های چند منظوره

می‌توانیم به بهانه استراحت و خوردن یک لیوان چای یا کمی ‌میوه در نزدیکی این پل‌های تاریخی توقف کنیم و دقایقی را محو تماشای هنر و قدرت سازندگی و معماری پیشینیان‌مان شویم. فراموش نکنیم که سفر و گردشگری تنها در نقطه آغاز نمی‌شود و در نقط‌ای دیگر پایان نمی‌گیرد. از لحظه‌ای که تن به جاده سپردی، مسافری و باید از دیدنی‌های سفر استفاده کنی.

احتمالا قدیم‌ترین و ابتدایی‌ترین شکل پل به زمانی بازمی‌گردد که بشر توانست با استفاده از تنه درختان و سنگ‌های بزرگ، از نهرها و دره‌‌ها و مسیل‌ها عبور کند.

اما پل‌های واقعی از وقتی شکل گرفت که انسان تکیه گاه و پایه‌های پل را ساخت، سپس یک تخته سنگ یا چند تیر چوبی را روی 2 پایه گذاشت و روی آنها را تخته پوش کرد.

قدیمی‌ترین پل قوسی در ایران که آثار آن، تاکنون نیز بر جای مانده، پلی است که اورارتوها در قرن هشتم پیش از میلاد بر رود ارس بنا کردند.

پل‌سازی از قدیم مورد توجه ایرانیان بوده و از زمان هخامنشیان، پل‌های بزرگی در ایران ساخته می‌شده است. به علت نیازی که در این سرزمین به آبیاری وجود داشته و از آنجا که سطح بعضی رودخانه‌ها پایین‌تر از زمین‌های پیرامون بوده است؛ پل‌هایی که در ایران ساخته می‌شده، ساختمان‌هایی «چند منظوره» محسوب می‌شده‌اند و عمل سد را نیز انجام می‌دادند. بیشتر پل‌های قدیمی‌ ایران در واقع «پل‌ ‌ـ‌ بند» بودند و آب را تا سطحی بالا می‌برده‌اند که قابل جاری شدن به زمین‌های پیرامون باشد.

امروزه تعداد زیادی از این پل‌ها و سازه‌های آبی در جنوب و غرب ایران، گواهی است بر چیره‌دستی مهندسان و معماران ایرانی. آبشارهای شوشتر که بخشی از میراث جهانی محسوب می‌شود و در فهرست یونسکو ثبت شده و برخی دیگر از سازه‌های آبی این منطقه که از یادگارهای ساسانی است، به گواه روایات تاریخی توسط شاپور ساسانی ساخته شده است.

از دیگر پل‌های قوسی دوره ساسانی که 7 چشمه از ویرانه‌های آن باقی مانده، پل شاپوری در 2 کیلومتری خرم‌آباد است. دیگر پل قوسی مهم دوره ساسانی پل چم‌نمشت روی رود سیمره است که اکنون قسمتی از پایه‌های فروریخته آن برجای مانده است.

علاوه بر پل‌های قوسی زیبا و متعدد آن دوران، پل‌های زیادی نیز در عصر اسلامی‌ برپا شد. در دوره صفویه، بویژه به دلیل اتخاذ سیاست گسترش راه‌های کاروان‌رو و افزایش بنای کاروانسراها، پل‌های بسیاری در مناطق مختلف ایران احداث شد.

در ایران و بویژه در استان خوزستان، پل بندها نیز همچون خود پل نقش حیاتی ایفا کرده‌اند، پل‌بندهایی که هخامنشیان بر تنگه‌ها و رودها بستند مانند بند سیوند که گمان می‌رود از دوران کوروش بزرگ باشد، به همان اندازه نقش پل را ایفا کرده‌اند. مهم‌ترین نمونه‌های این پل بند، «شادروان» در شوشتر واقع است.