دره‌شهر هم جهانی می‌شود

دره‌شهر، شهری تاریخی است که نامش ذهن را به تاریخ می‌کشد؛ شهری تاریخی و پایتختی گمشده که همچون مرواریدی از دل خاک بیرون زده است. شهری که رود شناور و سبزآبی سیمره از کنار آن می‌گذرد و جوش و خروش این رودخانه نیز همچون شهر دارای پیشینه‌ای به بلندای تاریخ است.

این شهر تاریخی با گستره 200 هکتار در جنوب شرقی استان ایلام واقع شده است. قدمت معماری آن که به دوره ساسانیان و اوایل اسلام برمی‌گردد در نوع خود از لحاظ سازه و شهرنشینی بی‌نظیر است.

طبیعت زیبای آن در فصل زمستان و بهار و همچنین بناهای تاریخی و گچبری‌های به دست آمده در این شهر تاریخی نیز به ارزش و اهمیت آن افزوده است.

شهر تاریخی سیمره یا دره‌شهر دارای برج‌های نگهبانی، خیابان، سامانه آبکشی و دفع فاضلاب بوده است و اگرچه بخش‌هایی از آن بنا بر برخی روایت در زلزله‌ای از بین رفته، اما بزرگی بازار این شهر چنان است که اهمیت آن دوران را در قاب چشم تداعی می‌کند.

به گفته معاون حفظ و احیای آثار تاریخی اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری ایلام شهر تاریخی سیمره که مربوط به قرون اولیه اسلامی بوده با این بناها و آثار منحصر به فرد قابلیت ثبت در فهرست آثار جهانی را دارد و در حال حاضر مطالعه جامع این شهر توسط مشاوران و استادان دانشگاه با یک میلیارد و 600 میلیون ریال اعتبار در راستای کارهای مقدماتی برای ثبت جهانی در حال انجام است.

به گفته کارشناسان استان ایلام در حال حاضر مهم‌ترین مشکل این استان چالش‌های موجود میان مالکان و سازمان میراث فرهنگی است، چراکه آثار و محوطه‌های تاریخی ثبت شده دره‌شهر و سیمره در زمین‌هایی واقع شده است که سند آنها به نام مالکان زمین‌های کشاورزی می‌باشد.

از طرفی سازمان میراث فرهنگی نیز با ثبت محوطه‌ها و ابلاغ به مالکان شرایطی را فراهم کرده است که بی‌شباهت با وضعیت نابسامان خانه‌های تاریخی نیست.

به گفته این کارشناسان و به نقل از خبرگزاری میراث فرهنگی هم‌اکنون بیشترین بلاتکلیفی در دره‌شهر ایلام وجود دارد، چراکه قدم به قدم این شهر تاریخی است.

یک باستان‌شناس در این رابطه می‌گوید: با توجه به گمانه‌زنی‌های صورت گرفته و به دنبال آن ثبت و تعیین حریم و عرصه، برای زمین‌هایی که در اختیار مالکان است قوانین مشخصی وجود دارد که براساس آن اگر محوطه باستانی به ثبت ملی برسد جزو املاک دولت محسوب شده و صاحب آن با فروش یا معاوضه باید زمین را به میراث فرهنگی استان واگذار کند.

کامیار عبدی با بیان این‌که قوانین ثبت به حدی محکم است که حتی مالک نمی‌تواند زمین را تغییر کاربری دهد، می‌افزاید: این مساله محدودیتی برای مالکان ایجاد می‌کند اما اگر کوتاهی و عملکرد ضعیف بخش حقوقی سازمان اصلاح می‌شد قطعا بخش عمده‌ای از مشکلات نیز مرتفع می‌گشت.وی با تاکید به بودجه‌های استانی درباره آزادسازی عرصه و حریم بناهای میراث فرهنگی یادآور می‌شود: هر ساله بودجه‌های قابل توجهی برای آزادسازی عرصه و حریم به استان‌ها پرداخت می‌شود و مدیریت صحیح در استفاده از بودجه‌ها می‌تواند کمک بسزایی در بخش آزادسازی داشته باشد.

این در حالی است که کارشناسان استان ایلام می‌گویند: تاکنون دره‌شهر ایلام را با چنگ و دندان حفظ کرده ایم. در سال 1310 که دره‌شهر ثبت شد ضوابط و قوانین حمایتی فعلی وجود نداشت هم‌اکنون نیز با پرداخت یک میلیارد تومان خانه‌های روستایی را خریداری کرده‌ایم، اما زمین‌ها همچنان بلاتکلیف است و درگیری میان مالکان زمین‌های کشاورزی و سازمان میراث فرهنگی همچنان ادامه دارد.

با این همه سیمره نه‌تنها از نظر تاریخی حائز ارزش و اهمیت است که خاک آن نیز برای کشاورزی بسیار مناسب بوده و همین امر آن را به یکی از قطب‌های تولید محصولات زراعی، کشاورزی و باغی در استان ایلام تبدیل کرده است، به طوری که به گفته احمد کرمی، فرماندار شهرستان دره‌شهر، سالانه 80 هزار تن محصول کشاورزی در بیش از 40 هزار هکتار زمین کشاورزی در این شهر تولید می‌شود.

این میزان محصول زراعی تولید شده شامل گندم، جو، حبوبات، صیفی و سبزیجات است که بخش عمده‌ای از آن در بازارهای داخلی استان ایلام عرضه و مصرف می‌شود و بخشی نیز به عنوان مازاد بر نیاز به استان‌های همجوار از جمله استان‌های کرمانشاه، لرستان و خوزستان ارسال می‌شود.

تولید خیار یکی از مهم‌ترین محصولات زراعی در شهرستان دره‌شهر است که در 2 فصل بهار و پاییز تولید و عرضه شده و در بازارهای داخلی و خارج استان مشتریان فراوانی دارد و به خاطر آن، دره‌شهر به شهر خیار نیز معروف است.

با این توضیحات اگرچه حاصلخیز بودن خاک این شهر تاریخی و توسعه کشاورزی در آن امتیاز و نعمت مهمی به شمار می‌رود؛ اما همین نعمت مایه نگرانی دوستداران میراث فرهنگی و مسوولان این بخش را نیز فراهم کرده است، چراکه کشاورزی در این حد وسیع و توسعه ساخت و سازها به تبع افزایش جمعیت در منطقه، تیشه‌ای است که به ریشه تاریخ و تمدن این شهر زده می‌شود و هر روز صدای آن بیش از روزهای قبل به گوش می‌رسد.

فریادی که حالا آنقدر بلند شده که مسوولان میراث فرهنگی را به فکر انداخته تا هر چه سریع‌تر آن را به ثبت جهانی برسانند تا از تخریب بیشتر آن جلوگیری شود؛ حتی مسوولان درصددند از طریق خرید اراضی مسکونی ساکنان منطقه تا حد ممکن اقدام به آزاد‌سازی بخشی از آن کنند.

قطب کشاورزی بودن و تاریخی بودن سیمره دو وجه و دو روی سکه این شهر تاریخی است که در حال حاضر وجهی گریان و وجهی خندان است؛‌ خندان به سبب درآمدزا بودن آن به دلیل تولیدات کشاورزی و گریان به خاطر نابودی تدریجی آثار تاریخی فرهنگی‌اش و البته حفظ این دو مورد در کنار هم، کاری است دشوار و حتی غیرممکن.

دوستداران میراث فرهنگی و مسوولان این بخش به خرید اراضی مسکونی و کشاورزی دره‌شهر می‌اندیشند و کشاورزان فارغ از این بحث‌ها نگران کاهش و افزایش محصولاتشان در شرایط مختلف آب و هوایی و مشکلاتی همچون نبود مشتری و بازار مناسب هستند، چراکه این روزها و در فصل برداشت محصول، کشاورزان خیارکار دره‌شهری با وجود رنج و زحمت فراوان، شاهد دریافت نتیجه آن نیستند و کسانی دیگر سود آن را به جیب می‌زنند، همان قشری که به آنچه که کشاورز می‌کارد، چشم دوخته و منتظر کسب سود از زحمت کشاورزان خیارکار این شهرستان هستند.

علی زینی‌وند، خیارکار دره‌شهری در این‌باره به ایسنا می‌گوید: علاوه بر تمام هزینه‌هایی که صرف می‌کنم، تمام اعضای خانواده و فرزندانم را به‌ کار گرفته‌ام تا چنین محصول مرغوبی را آماده کنم، اما الان برای آن بازار هدف وجود ندارد و دلالان با پیشنهاد قیمت نازل درصدد خریدن دسترنج ما هستند.