ورزش را به‌خاطر‌ بسپار، سلامتی رفتنی است

او اکنون در 75 سالگی هیچ دردی در استخوان‌ها و مفاصل خود نداشته و وزن کاملا طبیعی دارد و از سلامت خود لذت می‌برد.

متخصصان امروز به ورزش به عنوان یک تفریح برای سالمندان نگاه نمی‌کنند بلکه آنها ورزش را ضرورت زندگی یک سالمند می‌دانند.

پژوهش‌ها نشان می‌دهد با به‌کارگیری برنامه ورزشى منظم، مداوم و داراى پذیرش خوب از سوى این گروه سنى، می‌توان سطح کیفیت زندگى را در ابعاد مختلف در این افراد افزایش داد و راه را براى سالم پیر شدن و برخوردار بودن از تندرستی در این دوره هموار کرد.

شاید بد نباشد این شعار را امروز بر سر در همه ورزشگاه‌ها و باشگاه‌های سالمندی بنویسند زیرا سالمندی سالم از جوانی و حتی کودکی آغاز می‌شود و اگر جامعه‌ای سالم باشد، سالمندان آن نیز در سلامت به سر می‌برند و سالمندان سالم یک جامعه بیانگر شیوه درست زندگی آن جامعه از هنگام طفولیت است.

سالمندی دوران حساسی از زندگی بشر است و توجه به مسائل و نیازهای این مرحله، یک ضرورت اجتماعی است. با در نظر داشتن نیازهای خاص این دوران، توجه به رفتارهای ارتقادهنده سلامت و کیفیت زندگی در سالمندان امر مهمی به شمار می‌رود. همچنین سالم پیر شدن، حق همه افراد بشر است و این امر بر اهمیت پدیده سالمندی و پیشگیری از مشکلات آن می‌افزاید.

آمار نشان می‌دهد حدود 60 درصد از هزینه‌های مراقبت‌های بهداشتی، 35 درصد از ترخیص‌های بیمارستانی و 47 درصد از روزهای بستری در بیمارستان‌ها را سالمندان به خود اختصاص می‌دهند.

در دهه هفتم زندگی با شروع اختلال در عملکرد سیستم گوارشی روند تغذیه سالمندان دچار اختلال می‌شود و این امر موجب کاهش کیفیت زندگی آنان می‌شود. سالمندان دچار اختلالات متعدد حسی از جمله بینایی، شنوایی و حس‌های دیگر می‌شوند که نتیجه آن، محدود شدن موقعیت‌های اجتماعی و افزایش تدریجی وابستگی به دیگران و در نهایت کاهش کیفیت زندگی است. همواره در روند درمان و مراقبت از سالمندان باید به عوامل موثر در کیفیت زندگی آنها توجه شود و زمانی راهکارهای مراقبتی و درمانی مفید و موثر است که کیفیت زندگی سالمندان را بهبود بخشد.

با این حال بررسی «زندگی با کیفیت بهتر» در کشور ایران نشان می‌دهد که تنها یک درصد از قوانین تصویب شده مملکتی مربوط به سالمندان می‌شود که از این میزان 62 درصد اقتصادی، 22 درصد اجتماعی و 16 درصد رفاهی و بهداشتی است. دقت در همین سهم ناچیز نشان می‌دهد اغلب این مصوبات نیز به صورت پراکنده یا در قالب آیین‌نامه‌های اجرایی دولت و سازمان‌ها است.این بررسی‌ها نشان می‌دهد کیفیت زندگی سالمندان چندان مورد توجه و عنایت مسوولان قرار نگرفته است.

رفتارهای ارتقادهنده سلامت، یکی از معیارهای عمده تعیین‌کننده سلامت به شمار می‌رود که به عنوان عامل زمینه‌ای در عدم ابتلا به بسیاری از بیماری‌ها شناخته شده است و ارتقای سلامت و پیشگیری از بیماری‌ها مستقیما با این رفتارها در ارتباط است. امروزه مساله ارتقای سلامت افراد مسن و فعال ماندن آنان در سنین بالا، مساله جدی تلقی شده و دیگر به عنوان یک مفهوم تجملی مطرح نیست و افزایش طول عمر افراد این توقع را درآنان به وجود آورده است که سال‌های بیشتری را در سلامت و فعالیت سپری کنند، به نحوی که این مساله متصدیان امر بهداشت را بر آن داشته است تا واژه امید به زندگی را با مفهوم امید به زندگی سالم جایگزین کنند. ورزش یکی از موثرترین روش‌های پیشگیری از اختلالات دوران سالمندی است. ورزش و حرکت موجب عقب انداختن دوران سالمندی می‌شود و سالمندانی که ورزش می‌کنند از سلامت و نشاط بیشتری برخوردارند.

ورزش نه تنها در بهبود وضعیت اجتماعی، اقتصادی و بهداشتی دوران سالمندی نقش دارد و سبب افزایش کیفیت زندگی افراد سالمند می‌شود بلکه در ارتقای این ابعاد در سطح جوامع نیز موثر به نظر می‌رسد.

بروز بیماری‌های مزمن با افزایش سن سبب محدود شدن فعالیت‌های فرد سالمند می‌شود و معمولا از سن بازنشستگی به بعد، یک‌چهارم مردم قادر به انجام فعالیت‌های خود نیستند و 10 درصد آنان نیز کاملا وابسته و زمینگیر می‌شوند. با افزایش تعداد سالمندان، ناتوانی در جامعه نیز افزایش می‌یابد. تغییرات سالمندی با مشکلات بهداشتی و کاهش سطح فعالیت همراه است. با افزایش سن، اختلال عملکرد جسمانی بیشتر می‌شود و اثر منفی آن برتوانایی حفظ استقلال، نیاز به کمک را افزایش می‌دهد که این خود می‌تواند در کاهش کیفیت زندگی سالمندان موثر باشد. مطالعات نشان می‌دهد سالمندانی که از نظر فعالیت‌های روزانه زندگی مستقل بودند، دارای کیفیت زندگی بهتری نیز بودند.

اثر ورزش بر کیفیت زندگی در ایران تنها به صورت منطقه‌ای و بومی بررسی شده است و هنوز طرح کشوری در این مورد اجرا نشده است.

پژوهشی که در مورد سالمندان شهرکرد صورت گرفته نشان می‌دهد که اجراى برنامه ورزشى موجب ارتقاء کیفیت زندگى سالمندان مى‌شود.

سایر تحقیقات نیز نشان می‌دهد برنامه پیشرونده عضلانی باعث افزایش قدرت عضلانی، توانایی در حفظ تعادل بدن‌ و نهایتا افزایش ابعاد مختلف کیفیت زندگی می‌شود.

انجام تمرینات ورزشی با شدت متوسط 30ـ20 دقیقه در روز به کم‌کردن محدودیت‌های فعالیتی و افزایش ایفای نقش و در نتیجه افزایش کیفیت زندگی و احساس خوب بودن کمک بسیار زیادی دارد.

جلوگیری از سقوط از بلندی، افزایش تعادل بدن و کاهش خطرات ناشی از صدمات از دیگر مزایای تمرینات ورزشی سالمندان است.

مطالعه‌ای که توسط کاظمی و همکاران در شیراز تحت عنوان اثر تمرینات تعادلی در وضعیت نشسته با صفحه متحرک در زنان سالمند انجام شد نشان داد که این ورزش‌ها در افراد سالمند سبب بهبودی قابل توجهی در تعادل شده است.

مطالعه در مورد سالمندان شهر کرد نشان داد برنامه ورزشی منظم و هوازی باعث افزایش توانایی شخص در انجام کارهای روزانه بدون وابستگی به دیگران می‌شود و روی سایر ابعاد کیفیت زندگی نیز تاثیر مثبتی دارد به طوری که با اجرای این برنامه ورزشی که با افزایش عملکرد فیزیکی و افزایش استقلال فرد در انجام کارهای روزانه همراه است ابعاد کیفیت زندگی مانند ایفای نقش، کاهش درد جسمانی، سلامت عمومی، سرزندگی و شادابی، عملکرد اجتماعی، عملکرد عاطفی و سلامت روانی در فرد افزایش می‌یابد و سطح کیفیت زندگی در افراد بالا می‌رود.

با توجه به پژوهش‌های یاد شده توجه به ورزش سالمندان و اطلاع رسانی در این مورد از ضروریات است.

زهره زیارتی