در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
سنگ نوشتههای قاجاری در ایلام
ایلام کتاب تاریخ است با برگههایی از سنگ که از هزارهها تا سدههای پیش را حکایت میکند. بنابراین اگر اندکی از گذشتههای دور فاصله بگیریم و به دورههای جدیدتر نزدیک شویم به سنگنوشتههای زیادی برمیخوریم که بسیاری از آنان مربوط به دوره قاجار است. از آن میان به معرفی دو کتیبه بسنده میکنیم.
تخت خاتون(کتیبهخان)
یکی از کتیبههای دوره قاجار، کتیبه مشهوری است به نام تخت خان یا تخت خاتون. تخت خان در واقع نام یک محل بسیار خوش آب و هوا در منطقه صالحآباد است که در مسیر ایلام به مهران قرار دارد. این مکان علاوه بر داشتن چشمه آب سرد و زلال به علت قرار داشتن در دامنه غربی کوه نخجیر از نظر دسترسی به شکار انواع حیوانات وحشی و هیزم درختان بلوط از شرایط و مزیتهای بسیار مطلوبی برای استراحت و تفریحگاه والیان ایلام برخوردار بوده است. والیان کسانی بودند که در دوره قاجار در مناطق وسیعی از لرستان و ایلام، صاحب قدرت و فرمانروایی بودند. یکی از آنان شخصی بود به نام غلامرضا خان ابوقداره (متوفی۱۳۱۷ هجری قمری) یا غلامرضا خان والی که دستور به نگارش کتیبهای بزرگ و مهم در این منطقه داد. متن کتیبه او روی قطعه سنگ بزرگی به شکل متوازیالاضلاع حک شده است. به طوریکه ابتدا سطح سنگ را حدود دو سانتیمتر به منظور فراهم کردن یک سطح صاف و یکنواخت تراش داده و آنگاه با تراش دادن مجدد، حروف و کلمات برجسته را به وجود آوردهاند.
خط کتیبه از نوع نستعلیق و با گرایش به سوی نستعلیق شکسته است که به اعتقاد همه کارشناسان از نظر نگارش و حکاکی یکی از زیباترین کتیبهها در نوع خود به شمار میرود، اما ارزش و اهمیت این سنگ نوشته علاوه بر زیبایی خط، محتوای آن است که در آن اطلاعات فراوانی درباره سرگذشت والی و کارهای عمرانی که انجام داده، به چشم میخورد.
به همین دلیل بسیاری از محققان بر این باورند که گردشگران پیش از سفر به هر نقطه از کشور باید با عناصر فرهنگی و تاریخی مقصد خود آشنا بشوند.
کتیبه نخجیر
یکی دیگر از کتیبههایی که به خواست غلامرضا خان والی در دامنه کوه نخجیر و در صالح آباد مهران نوشته شده، سنگنوشتهای است به خط نستعلیق که در 3 بخش مجزا به نگارش درآمده است؛ چراکه سطح ناهموار سنگ و ترک بزرگ افقی که در آن وجود داشته سبب شده تا سنگ یک تکه نباشد و نگارندگان نیز با توجه به شرایط سنگ، کتیبه را در 3 قسمت نوشتهاند به طوری که فضای محدود، هنرمند خطاط را بر آن داشته تا با رعایت اصول نگارش و توجه به زیبایی، حروف را به شکلی تنیده و فشرده در یکدیگر نقش کند.
منطقهای که این میراث مکتوب را در خود جای داده در گویش محلی به سر تزن شهرت دارد و بسیاری از این گویشوران، کتیبه نخجیر را نیز به نام کتیبه سر تزن میشناسند. سر تزن در واقع خلاصه شده این مفهوم است: چشمهای که آبش از سردی زیاد سر انسان را بی حس میکند. این گونه چشمههای زلال و پرآب در صالحآباد به وفور دیده میشده. به همین علت منطقهای سرسبز و همواره پوشیده از درختان بلوط، زالزالک و بسیاری از گونههای خاص و محدود گیاهی بوده است. متن کتیبه نخجیر که غلامرضا خان آن را به فرزندش یدالله خان ملقب به اشرف الملک هدیه کرده است با این شعر آغاز میشود: شنیدم که جمشید فرخ سرشت / به سرچشمه بر سنگی نوشت/ در این چشمه چون ما بسی دم زدند/ برفتند چون چشم بر هم زدند سپس این والی آبادگر، خواسته تا متن کتیبه را بدین شرح ادامه و پایان دهند:
فی سنه 1327 / حسب الفرمایش جناب مستطاب اجل اکرم افخم اعظم آقای امیر جنگ والی کل لرستان فیلی/ بموجب غرث این باغ قباله نمود با حدودات ملکی که از طایفه عالی بیگی ابتیاع نمود به فرزند خود اشرفالملک هدیه کرد.
تعدادی از حروف این کتیبه به دلیل نامرغوب بودن سنگ و همینطور عوامل جوی و انسانی فرو ریخته اما خوشبختانه هنوز هم قابل خواندن و فهمیدن است.
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
گزارش «جامجم» درباره دستاوردهای زبان فارسی در گفتوگو با برخی از چهرههای ادب معاصر
فارسی، زبان گفتوگوی جهان
معاون وزیر بهداشت:
