وقتی فرشته‌های آسمانی زمینی می‌شوند

بعد از این که از من خواسته شد کار را ادامه دهم، به چند دلیل تا مدتی دست به ترکیب فیلمنامه و بازیگران و عوامل نزدم. مهم‌ترین دلیل این بود که می‌خواستم آقای شیخ‌طادی را برگردانم و خودم یا از گروه جدا شوم یا به عنوان مشاور کنارشان بمانم، اما همان‌طور که تمام دوستان می‌دانند من تمام تلاشم را انجام دادم تا وی را برگردانم اما متاسفانه آقای شیخ طادی نپذیرفتند.

گروه اول حدود یک ماه کار کرده بودند، اما من چاره‌ای نداشتم جز این که بخش‌هایی را تکرار کنم، چون بعضی از بازیگران عوض شدند، مثل خانم سجادیه و ستاره اسکندری و بازیگران جدیدی مانند پژمان بازغی، سیما تیرانداز، مهران رجبی و... به کار پیوستند. به خاطر این تغییرات و جایگزینی مجبور شدیم بخش‌ها را تکرار کنیم. چند سکانسی هم که از قبل باقی ماند به خاطر این بود که دیگر آن لوکیشن‌ها را نتوانستیم در اختیار داشته باشیم و ما مجبور شدیم آن چند سکانس را در کار حفظ کنیم.

بله، این پنجمین یا ششمین تجربه مشترک‌مان بود. سریال روز رفتن،گل یا پوچ، تله‌فیلم پرونده‌ای برای دو نفر و چند نمونه دیگر را با هم کار کرده بودیم.

بله هم من قلم او را می‌شناسم و هم او سلیقه مرا. بعد از این که مجبور شدم کار را ادامه دهم، ارتباطم با فیلمنامه‌نویس بیشتر شد. سعید رحمانی مرتب سر صحنه می‌آمد و با همفکری هم فیلمنامه را تغییر می‌دادیم. دستیارم برزو نیک‌نژاد در جریان تحریر فیلمنامه قرار گرفت تا نقطه‌نظرات مرا به رحمانی منتقل کند و نوشته‌های او را جمع و جور کند و در اختیار من قرار دهد. او هم که به سلیقه من کاملا آشناست، واسطه شد تا به کار سرعت دهد یا اگر کم و کاستی وجود دارد آن را پیدا کند. مثلا وقتی سعید رحمانی مسیر قصه را به ما منتقل می‌کرد، نیک‌نژاد چیدمان و رج زدن سکانس‌ها را کنترل می‌کرد. چون رج زدن در کارهای مناسبتی که فیلمنامه نداریم، کار بسیار دشواری است.

خیر. فقط چارچوب قصه برای نویسنده روشن بود و باقی فیلمنامه روز به روز نوشته و به ما داده می‌شد.

در سریال بله، اما تله‌فیلمی به نام «به جا مانده» داشتم که شخصیت عزرائیل را هم در آن گنجانده بودیم و چنگیز وثوقی و برزو ارجمند در آن بازی می‌کردند. آنجا فضای سوررئالیستی متافیزیک را تجربه کرده بودم و به آن فضا علاقه‌مند شده بودم. در سریال روز رفتن هم در بعضی از سکانس‌ها فضای اوهام و خیالاتی مبنی بر متافیزیک داشتیم، اما بیشتر مربوط به شیطان می‌شد که در آخر می‌فهمیدیم شیطان وجود ندارد، بلکه یک آدم شیطان‌صفت است که دارد قتل‌های زنجیره‌ای انجام می‌دهد. این فضا برایم ملموس و قابل درک بود. فکر می‌کردم می‌شود در این فضا تکنیک به خرج داد و از خلاقیت بیشتری بهره برد.

وقتی بازخوردهای کار را می‌بینم، می‌فهمم که این همذات‌پنداری که همیشه برایمان مهم بود به وجود بیاید، در بیننده تا حدود زیادی شکل گرفته است. سریال «پنج کیلومتر تا بهشت» هم باورپذیر است و آقای افخمی موفق شده آن فضا را به خوبی ارائه دهد. در همه کارها هم ممکن است که کمبودهایی وجود داشته باشد. در کار خودمان هم خیلی سعی کردم که فرشته‌مان را باورپذیر کنم. بشدت از استفاده انیمیشن و جلوه‌های ویژه کامپیوتری پرهیز کردم و سعی کردم فضای واقعگرایی را برای فرشته‌مان طراحی کنم که در عین حال که یک اتفاق متافیزیکی شکل می‌گیرد، کاملا واقعی و ملموس باشد. مخاطب می‌تواند فرشته‌ای را که ترسیم کردیم باور کند. فرشته ما انگار فطرت پاک همین آدم است که با او حرف می‌زند نه موجودی که از عالمی دیگر آمده باشد. فرشته به او می‌گوید من با تو هستم، همراهت هستم، از خودت به تو نزدیک‌ترم و بخشی از وجود تو هستم. اینها در دیالوگ‌ها هم هست. سعی می‌کردیم فرشته را واقعی‌تر ببینیم، بازخوردی هم که از مخاطب ـ همین تعداد نسبتا محدودی که اطرافم داشتم ـ دیده‌ام، نشان می‌دهد این باورپذیری در آنها هم شکل گرفته است. ولی اگر در این اندازه زیاده‌روی شود و ضعف‌های شدید در کار به وجود بیاید، باورپذیری از بین می‌رود و ارتباط خوبی شکل نمی‌گیرد و منجر به عدم اعتماد مخاطب به این فضاها می‌شود. ما سعی کردیم کمتر از فضاهای غیرواقعی و انیمیشنی که مخاطب قطعا آن را باور نمی‌کند، استفاده کنیم. چون مخاطب می‌فهمد بعضی چیزها در این دنیا اتفاق نمی‌افتد.

وقتی قرار شد کمی ترکیب بازیگران را تغییر دهم، تصمیم گرفتم چهره‌های حرفه‌ای را به کار اضافه کنم. پژمان را خیلی دوست داشته و دارم و او را مناسب‌ترین گزینه برای این فرشته می‌دانستم. خوشحالم که توانستیم به این انتخاب دست پیدا کنیم و او هم با این که نقش کوتاهی داشت، پذیرفت و در آن هم بسیار خوب ظاهر شد. اوقات زیادی را با هم راجع به نقش او صحبت کردیم و به نقاط مشترک زیادی رسیدیم.

این ناآرامی را در چند سکانس اول حضور فرشته به وجود آوردم آن هم به این دلیل که سیاوش باور نمی‌کرد که او فرشته است. سیاوش می‌گفت تو کی هستی، فرشته‌ای یا شیطانی؟ از جان من چه می‌خواهی؟ به خاطر همین نمی‌خواستم از نگاه سیاوش به آن آرامشی که الان مدنظر شماست برسیم، ولی رفته رفته سیاوش دنبال فرشته می‌گردد، چون دنبال آرامش و واقعیت است. آنجا سعی کردم حضور فرشته را معنوی‌تر و روحانی‌تر نشان بدهم. در سکانس اول شاید مخاطب ما می‌توانست حدس بزند که او فرشته نیست. می‌خواستم این شبهه را در ذهن مخاطب ایجاد کنم که شاید بتوان چیزهایی غیر از فرشته هم از این موجود تصور کرد، اما کم‌کم آن آرامش دلخواه را در آن به وجود آوردم.

بله نگاه متزلزل و بی‌اعتماد سیاوش است.

مثلا شما راه رفتن فرشته را نمی‌بینید. او روی ریل حرکت کرده و مکان عوض می‌کند، اما به وسیله پا و با قدم زدن این کار را نمی‌کند. مثل یک موجود سیال آسمانی حرکت می‌کند. سعی کردم با تکنیک‌های متفاوت هر حضور سکانسی فرشته را متفاوت با سکانس قبل بگیرم. یعنی هر کدام دارای یک تکنیک متفاوت و خاص خودش است که بسیار هم به آن فکر کردیم و برایش زحمت کشیدیم. مثلا در سکانس اتوبوس می‌بینیم که سیاوش از لای جمعیت به سختی وسط اتوبوس می‌رود و می‌ایستد و یک دفعه می‌بینیم که اتوبوس لخت و خالی است و کسی جز خودش و فرشته نیست. برای این سکانس خیلی زحمت کشیدیم و سختی زیادی تحمل کردیم. سعی کردیم هر کدام از سکانس‌هایی که از فرشته می‌گیریم ویژگی خاص خودش را داشته باشد.

در آن قسمتی که سیاوش با روحانی صحبت می‌کند، یک سکانس مفصل از برداشت‌های آیت‌الله جوادی آملی از ماهیت و وجود تجردی فرشته داشتیم. یک بحث کاملا فلسفی و دقیق مبتنی بر دیدگاه و اندیشه آیت الله جوادی آملی و حسن‌زاده آملی داشتیم که خیلی خوب و شایسته بود و خیلی هم مورد توجه قرار گرفته است. دیگر فکر می‌کردم که اگر بیشتر از این بخواهیم در این مورد توضیح دهیم، زیاده‌روی کرده‌ایم. در این سکانس 7، 8 دقیقه‌ای، از بیشتر آن چه در قرآن و تفسیرات قرآنی در مورد وجود تجردی فرشته هست، استفاده کردیم.

به عهده فیلمنامه‌نویس بود ضمن این که خودم هم با این موضوعات بیگانه نیستم. چون هم مذهبی هستم و هم در زمینه‌های دینی، مذهبی و تاریخی مطالعات زیادی دارم.

وی را آقای شیخ طادی انتخاب کرده بود و من هم مشکلی با این انتخاب نداشتم چون قبلا با او کار کرده بودم و خیلی کارش را دوست داشتم، در این کار هم خیلی خوب ظاهر شده و اجرا و بیانش درست است. آقای ابراهیمی که نقش وکیل دیگر سریال را بر عهده دارد هم انتخاب آقای شیخ طادی بود و من خیلی از بازی هر دو راضی هستم و فکر می‌کنم انتخاب‌های درستی بودند.

بخشی از این ماجرا به نویسنده برمی‌گردد و بعضی از این قسمت‌ها به پیشنهاد من حذف شد. شاید در این قضیه کمی زیاده روی کرده باشیم، اما این عرصه نمایش می‌تواند محفلی باشد برای مرور بعضی از جملات قصار. کمتر می‌توان این جملات را در آثار نمایشی استفاده کرد، اما این شخصیت بیان خوبی دارد‌ و می‌تواند با استناد به جملات قصار رفتارهایش را توجیه کند، اما الان به شما حق می‌دهم. شاید ما کمی در این‌باره زیاده‌روی کردیم.

از ساعت پخش کار راضی نیستیم. مطمئن باشید که اگر این کار در ساعت مناسب‌تری پخش می‌شد، می‌توانست بیشتر دیده شود، اما خوشبختانه نظرسنجی‌ها نشان می‌دهد که در شهرستان‌ها از این زمان پخش استقبال شده چون شلوغی و دغدغه و ترافیک تهران وجود ندارد و در این ساعت مردم در خانه هستند.

فکر می‌کنم کسانی که این سریال را دیده‌اند، بین ماه عسل و سی ‌امین‌روز تماشای سریال را انتخاب کنند، اما اگر سریال در همان زمان پخش همیشگی شبکه 2 روی آنتن می‌رفت، حتما بهتر بود.

سیما تیرانداز، رزیتا غفاری و دکتر عزیزی بسیار خوب و همراه، دلنشین و باورپذیر این نقش‌ها را بازی کردند. کوروش سلیمانی، صفا آقاجانی، عزیز هنرآموز و بقیه بچه‌ها هم همین طور. همه بچه‌ها زحمت کشیدند، از تک‌تک آنها تشکر می‌کنم. از تهیه‌کننده کار، تیم تولید و تمام عوامل پشت صحنه و از همه مهم‌تر آقای مسعود صبا که دوشادوش ما را همراهی کردند و توصیه‌ها و رهنمون‌های مهمی داشتند. اگر کسی را هم از قلم انداخته‌ام، از آنها هم تشکر می‌کنم.