مکیدن انگشت، راهی برای رسیدن به آرامش

مکیدن انگشت واکنشی طبیعی نسبت به استرس و اضطراب در کودک است و به او آرامش می‌‌دهد و کودک با این کار خودش را آرام می‌کند. گاهی هم کودک این کار را انجام می‌دهد تا استقلالش را نشان دهد. نوزادان عموماً زمانی که شیر می‌خورند و شیشه شیر، پستانک یا سینه مادر خود را به دهان می‌گیرند، چرت می‌زنند، اما با بزرگ‌تر شدن، مکیدن انگشت را هم به عنوان راهی برای به آرامش رسیدن و کاستن اضطراب انجام می‌دهند.

این عادت معمولا بعد از 6 ماهگی از بین می‌رود، ولی برخی کودکان مکیدن انگشت را تا 4 یا 5 سالگی هم ادامه می‌دهند اما اگر بعد از این سن، کودک شما هنوز مکیدن انگشت را تکرار می‌کند، باید به دنبال راه چاره باشید چرا که این عمل او را در معرض مشکلات دهان و دندان و مشکلات تکلمی قرار می‌دهد. کودکان معمولاً زمانی که احساس گرسنگی، ترس، ناآرامی، خواب آلودگی، آرامش و خستگی می‌کنند، برای آرام کردن خود شروع به مکیدن انگشت می‌کنند. این کار به خاطر تماس پوست انگشت با پوست مخاط دهان برای کودک لذتبخش است، اما همین حالت باعث ایجاد فشار شدید و منفی در فضای دهان می‌شود که روی رشد نواحی صورت و تنگ شدن قوس داخل دهان اثر منفی می‌گذارد. چون ماهیچه‌های گونه به خاطر فعالیت بیش از حد، زیاد حرکت می‌کنند، این اثرات ممکن است تا آخر عمر با فرد باقی بماند. البته هر کودکی که انگشتان خود را می‌مکد دچار این عوارض نمی‌شود بلکه 3 عامل استمرار، شدت و تکرار این عادت باعث ایجاد عوارض متفاوت می‌شوند. هر چه این 3 عامل شدیدتر باشد، آسیب وارده به دهان و دندان کودک بیشتر می‌شود.

مکیدن انگشت شاید در ظاهر کاری طبیعی به نظر برسد، ولی هر چه کودک بیشتر درگیر این عادت شود، بیشتر دچار مشکل می‌شود. اگر انجام این عادت در مدت طولانی صورت گیرد مشکلات دندانی برای کودک ایجاد می‌کند. مکیدن قوی و شبانه‌روزی انگشتان، دندان‌های جلویی را از جای خود حرکت داده و حتی باعث بر هم خوردن شکل استخوان فک‌شده و دندان‌ها را به سمت بیرون فشار داده و گاهی باعث تغییر شکل سقف دهان می‌شود. دندان‌های جلویی فک بالا به بیرون متمایل شده و دندان‌های جلوی فک پایین به سمت داخل کشیده می‌شوند و اغلب بین دندان‌های پیشین فاصله می‌افتد. همچنین مکیدن انگشت شکل آرواره بالایی را در قسمت جلو تغییر می‌دهد و آن را به سمت بیرون فشار داده و تغییراتی در لب بالایی ایجاد می‌کند. دندان‌های آسیاب نیز ممکن است به دلیل فاصله‌های غیرعادی که در دندان‌ها ایجاد می‌شود، جابه‌جا شده و روی شکل دهان تاثیر بگذارد. در موارد شدید، پزشک ناچار می‌شود دندان‌های آسیاب را از دهان خارج کند.

دلیل این همه تغییرات ایجاد شده بر اثر مکیدن انگشت این است که استخوان‌های آرواره (فک) کودکان زیر 8 سال بسیار نرم و قابل انعطاف است. فک بالا و پایین کودکان خون زیاد و مواد معدنی و نیز کلسیم پایینی دارد. با مکیدن طولانی‌مدت انگشت‌ها، به راحتی استخوان اطراف دندان‌های جلوی بالا و پایین تغییر شکل داده و زمانی که دندان‌ها روی هم قرار می‌گیرند، حفره‌ای در ناحیه ایجاد می‌شود. از طرف دیگر مکیدن انگشت باعث کج شدن دندان‌ها و نامنظم قرار گرفتن آنها می‌شود که با بزرگ شدن کودک، از لحاظ روانی روی او تاثیر زیادی می‌گذارد. همچنین تمیز نگه داشتن دندان‌ها دشوار شده و معمولا دچار پوسیدگی می‌شوند. تمام این تغییرات روی جویدن کودک هم تاثیر می‌گذارد و در نهایت لبخندی نازیبا برایش به همراه می‌آورد.

از مشکلات دیگری که مکیدن انگشت می‌تواند ایجاد کند، مشکل در گفتار و تکلم کودک است. به طوری که تغییرات ایجاد شده در فک و دندان‌ها گفتار فرد را تغییر داده و باعث فشرده شدن زبان در هنگام حرف زدن، نوک زبانی حرف زدن یا دشواری در تلفظ برخی حروف می‌شود. البته تمام این مشکلات زمانی رخ می‌دهد که کودک پس از 5 سالگی همچنان به مکیدن انگشت خود ادامه می‌دهد.

هر وقت حرف از مکیدن انگشت به میان می‌آید، همه ما ناخودآگاه به فکر بچه‌ها می‌افتیم غافل از این که مکیدن انگشت عادتی شایع در بین افراد بالغ هم به شمار می‌رود. یک فرد بزرگسال ممکن است به دلایلی چون اضطراب یا حتی کسب آرامش دست به این کار بزند. برای از بین بردن چنین عادتی در بزرگسالان از روش‌های جایگزینی، دارویی و رفتار درمانی استفاده می‌شود. در روش جایگزینی باید روشی را جایگزین عادت ایجاد شده مکیدن انگشت کرد. در این روش بهتر است زمانی که مجبور به مکیدن انگشت می‌شوید، خود را به کار دیگری چون آدامس جویدن یا خوردن آب نبات مشغول کنید.

در برخی موارد، شما به عنوان فردی بالغ ممکن است بر اثر اضطراب در زندگی به این عادت رو کنید که پزشکان معمولا در این موارد از داروهای ضداضطراب و استرس استفاده می‌کنند. از راهکارهای دیگر در این عادت، درمان رفتاری شناختی در این افراد است که نوعی روان درمانی برای تغییر افکار و رفتارهای این گونه افراد به شمار می‌رود. این روش درمانی معمولا در افرادی به کار می‌رود که به خودی خود موفق به ترک این عادت نمی‌شوند.

ندا اظهری