انعکاس جهان واقعی در شعر

واقعیت، چگونه در شعر منعکس می‌شود؟ اگر شاعر نخواهد که فقط در عالم خیالات و تصورات باشد و از دنیای موهوم تخیلات شاعرانه به دنیای واقعی پلی بزند، چه راهی در پیش می‌گیرد؟

این سوال در ذهن بسیاری از شاعران جوان و کم‌تجربه شکل می‌گیرد.

به هر حال شاعر می‌خواهد از دنیای واقعی و اشیاء پیرامونش حرف بزند، اما می‌گویند خیلی از این چیزها شاعرانه نیست.

مثلا اتوبوس، مترو، موتورسیکلت، پنچرگیری، اینترنت و... بسیاری از آنچه در زندگی با آن مواجه می‌شویم راهی به شعر ندارند.

گاهی حتی بزرگان شعر نیز در این کار یعنی وارد کردن عناصر واقعی در شعر با دشواری مواجه شده‌اند مثلا ملک‌الشعرای بهار «هواپیما» را این‌گونه در شعر آورده است:

چو پر بگسترد عقاب آهنین

شکار اوست شهر و روستای او

همین هواپیما در شعر سهراب سپهری، به بیانی دیگر آمده است:

و هواپیمایی

که در آن اوج هزاران پایی

خاک از شیشه آن پیدا بود

گاهی شاعران با سهل‌گیری، برای بیان واقعیت در شعر، حرف‌های معمولی را منظوم می‌کنند، مثلا:

سلام! حال شما؟ بوق بوق اشغال است

همین بهانه خوبی برای جنجال است

این شیوه البته بسیار مورد توجه مخاطبان عام قرار می‌گیرد، زیرا حرف‌های ساده و آشنای ذهن خود را موزون و قافیه‌دار می‌شنوند و بدون نیاز به تامل و دقت آن را درمی‌یابند. این‌گونه مخاطبان البته چندان در پی شعر نیستند، بلکه همان وزن و قافیه برایشان خرسندکننده است.

همچنین برخی شاعران جوان و تازه‌کار گمان می‌کنند قدرت موزون و مقفا کردن جملات معمولی، همان قدرت جادویی شاعری است، برای همین با کمی‌تمرین و پس و پیش کردن کلمات، انبوهی از سطرهای موزون می‌سازند و تصور می‌کنند شعر سروده‌اند.

این تصور نادرست در حوزه شعر کودک و نوجوان نیز بسیار رایج است، زیرا برخی گمان می‌کنند چون مخاطبان این‌گونه شعرها دانش و سواد ادبی چندانی ندارند، بنابراین متوجه سهل‌انگاری‌ها و کاستی‌های شعر نمی‌شوند.

به هر حال موضوع انعکاس جهان واقعی در شعر با دو آسیب احتمالی مواجه است، یکی وارد کردن اشیاء و کلمات به شعر بدون ملاحظات زیباشناسانه و هنری به گونه‌ای که شعر، به مغازه سمساری بدل شود و دیگری، دسته‌بندی اشیاء و کلمات به دو گونه شاعرانه و غیر شاعرانه، و آنگاه پیدا کردن راهی برای شاعرانه کردن آن کلمات غیر شاعرانه.

اما به نظر می‌رسد شیوه هنری برای انعکاس جهان واقعی در شعر نه براساس پسند و تصمیم شاعر بلکه به اقتضای نیاز شعر و کشف ظرفیت‌های مفهومی، تصویری، نمادین، استعاری و بیانی اشیاء و پدیده‌های جهان واقعی است، یعنی کشف شاعرانگی جهان که هنر و قابلیت اصلی شاعران واقعی است.