سفر در زمان با ژنوم انسانی

ژنوم هریک از ما تاریخچه‌ای از زندگی بشر را در خود دارد که با مطالعه آن می‌توان تاریخ مهاجرت‌ها، قتل‌عام‌های طبیعی و تغییرات گسترده جمعیت در چهارگوشه دنیا را دوباره‌نویسی کرد. به نظر می‌رسد می‌توان با استخراج ژنوم یک انسان به کل تاریخچه جمعیت بشری پی‌برد و این آرزویی است که پژوهشگران در سر دارند.

کد خبر: ۴۲۲۵۱۷

متخصصان ژنتیک، توالی DNA افراد متعددی از سراسر جهان را مقایسه کردند تا ارتباط جمعیت‌های مختلف به یکدیگر را تعیین کنند. به عنوان مثال طی مطالعه روی سلول‌های مادری به ارث رسیده که میتوکندری نامیده می‌شوند، مشخص شد که با ردیابی ساختار شاخه‌های مختلف بشری، در نهایت به یک زن که 200 هزار سال پیش در جایی در آفریقا زندگی می‌کرده است، می‌رسیم. شاید او همان حوای معروف بوده باشد. علاوه بر ژنوم میتوکندری بخش‌های دیگری از ژنوم افراد که از پدر و مادر به ارث رسیده‌اند نیز می‌توانند ما را به عقب برگردانند. با بررسی ژنوم افراد به مراحلی از گذشته ژنوم، قبل از این‌که هرگونه جهش ژنتیکی ایجاد شده باشد، بر می‌گردیم، وقتی که تنها یک نسخه از آن ژن که متعلق به جد ارشد همه ما بوده است، وجود داشت. هر قطعه کوچک از ژنوم به بخش خاصی از تاریخچه بشریت بر می‌گردد. اگربا مطالعه ژن‌های انسان‌های امروزی به عقب برگردیم متوجه خواهیم شد که همه از یک جد واحد نشأت گرفته‌ایم. هرچه بخش‌های مختلفی از ژنوم را بررسی کنیم به بخش‌های مختلفی از تاریخچه بشر دسترسی پیدا خواهیم کرد و می‌توانیم مانند یک باستان‌شناس به بررسی تاریخ مهاجرت‌ها، جنگ‌ها، قحطی‌ها و بلایای طبیعی بپردازیم.

نکته جالب توجهی که پژوهشگران به آن رسیده‌اند این است که ژنوم همه افراد جهان از هر قوم و ملیتی که باشند، داستانی واحد را برای باستان ژن‌شناسان بیان می‌کنند که از صد هزار سال پیش و از جایی خاص روی سیاره زمین آغاز شده و شاخه شاخه شده، جریان پیدا کرده و به امروز ختم شده است. این بررسی‌ها پرده از نمایشی طولانی برداشته‌اند که تاریخ توسعه و انتشار جوامع انسانی را از قلب آفریقا به سراسر زمین نشان می‌دهد. در پژوهش دیگر محققان یک کروموزوم از یک آفریقایی را با یک کروموزوم از یک غیرآفریقایی به مقایسه گذاشتند تا تعیین کنند که اجداد آنها چه زمانی قبل از مهاجرت بزرگ از آفریقا برای آخرین بار با یکدیگر آمیزش داشته‌اند و ادغام نژادی با آفریقاییان کجا و چه زمانی خاتمه یافته است. یافته‌های ژنتیکی نشان می‌دهد بر خلاف فرضیه‌ای که براساس شواهد باستان‌شناسی وجود دارد، آفریقاییان مهاجر به آمیزش با آفریقایی‌های ساب‌ساحارا پرداختند و تا همین 20 هزار سال پیش نیز به این کار ادامه می‌دادند. محققان اعتقاد دارند جمعیت انسانی خارج از آفریقا کم جمعیت و پراکنده بوده و طی 20 تا 50 هزار سال پس از خروج از آفریقا، دیگر هرگز به سرزمین مادری خود بازنگشته است، بنابراین انتظار ادغام نژادی به طور مکرر با آفریقایی‌ها بعید به نظر می‌رسد.

همچنین امکان دارد در دوره‌های خاصی از زمان، تحت تاثیر شرایط یا تغییرات عظیم زیست‌محیطی، نقشه ژنتیک شاخه‌ای از مهاجران در یک گوشه سیاره زمین آنقدر تغییر کرده باشد که منجر به تولید شاخه ژنتیکی جدیدی شده باشد. دانشمندان این تغییرات وسیع را نقاط عطف تاریخ بشریت می‌دانند و همگی آرزو دارند خود اولین کسانی باشند که این دوره‌های چرخش تاریخ بشری را پیدا کنند و دلایلی برای آن کشف نمایند. با استخراج ژنوم انسانی نمی‌توان به تمام ‌فصول تاریخچه بشری پی برد چون برخی از شاخه‌های ژنتیک خیلی جوان هستند، حدود 20 هزار سال، اما دستیابی به ژنومی‌ به قدر کافی مسن برای مثال حدود 2 میلیون سال می‌تواند مانند یک ماشین زمان ما را در طول تاریخ به عقب برگرداند، تا جایی که حتی شاید بتوانیم تاریخ پیدایش بشر را دوباره‌نویسی کنیم.