آلن دلون به‌جای خودش حرف نزده؟!

از دیدگاه دوبله، وجه اشتراک 3 بازیگر مذکور این است که در بیشتر فیلم‌هایشان، دوبلوری ثابت داشته‌اند. از زمان تولد دوبله در ایران تا امروز، یکی از نکات مهم و اساسی این بوده که آیا در همه فیلم‌ها و سریال‌های یک بازیگر، یک دوبلور ثابت صحبت کند یا گوینده باید باتوجه به نقش بازیگر انتخاب شود؟ گروهی پیرو نظریه اول هستند بویژه اگر صدای یک دوبلور روی یک بازیگر جا بیفتد معتقدند گوینده را نباید تغییر داد، گروهی نیز از نظریه دوم پیروی می‌کند و حتی بعضی مدیر دوبلاژها اگر چند فیلم یک بازیگر را دوبله کنند، گویندگان متفاوتی را برای وی برمی‌گزینند. مثلا علیرضا باشکندی در چند ماه گذشته 4 فیلم از کوبا گودینگ جونیور دوبله کرده و گویندگی وی را به منوچهر زنده‌دل (2 فیلم)، شروین قطعه‌ای و بهرام زند سپرده است. مناسبات دوبله، این که بعضی دوبلورها و مدیر دوبلاژها حاضر به همکاری با یکدیگر نیستند و بعضی از آنها با تلویزیون یا استودیوی خاصی همکاری نمی‌کنند و نیز خواست صاحبان فیلم‌ها و شرکت‌های توزیع‌کننده آثار در شبکه نمایش خانگی و حتی خواست مسوولان واحد دوبلاژ تلویزیون از قدیم تاکنون در تثبیت شدن یا نشدن یک دوبلور برای یک بازیگر موثر بوده است.

رابین ویلیامز، بازیگری است که از اواخر دهه 70 و اوایل دهه 80 در ایران شناخته شد. اولین فیلم‌هایی که از او دوبله شد جومانجی و هوک بود که جلال مقامی آن را برای تلویزیون دوبله کرد و به ترتیب، خودش و منوچهر والی‌زاده به جای ویلیامز صحبت کردند. بعد از آن مقامی به دوبلور ثابت این بازیگر تبدیل شد و با وجود نقش‌های متفاوتی که ویلیامز بازی کرد از جمله در خانم دات فایر به دلیل هماهنگی کامل صدایش با چهره وی در بیش از 10 فیلم دوبله‌هایی به یادماندنی را رقم زد. طی این سال‌ها مقامی فقط در فیلم‌های لاستیک پرنده (FLABER)، پچ آدامز و شب در موزه (یک و 2)‌ به جای ویلیامز صحبت نکرد. در 2 فیلم اول ناصر تهماسب و در 2 فیلم بعدی ناصر احمدی و گوینده‌ای دیگر دوبلور وی بودند که صدایشان به هیچ‌وجه با چهره این بازیگر تناسب ندارد و انتخابشان نشانه نابلدی مدیردوبلاژهاست.

آلن دلون از جمله بازیگران معروف و قدیمی‌ است که بیش از 40 سال فیلم‌هایش در ایران دوبله و نمایش داده می‌شود. به گفته جلال مقامی فیلم «زمانی که دزد بودم» اولین اثری بود که از آلن دلون دوبله شد و او با سرپرستی پورنگ بهارلو به جای دلون صحبت کرد. برای فیلم بعدی از چند نفر خواستند تست بدهند. مقامی و کاووس دوستدار نپذیرفتند، اما خسرو خسروشاهی و فریبرز دوستدار پذیرفتند و تست دادند و خسروشاهی انتخاب شد. جدای از روایت مقامی، روایتی هم هست که می‌گوید اولین فیلمی که از دلون دوبله شد «روکو و برادرانش» بود که دوستدار گویندگی کرد و خسروشاهی اولین بار در «رولز رویس زرد» به جای این بازیگر صحبت کرد و بعد از این فیلم به گوینده ثابت وی تبدیل شد. آلن دلون جزو خوش‌قیافه‌ترین بازیگران تاریخ سینماست و انتخاب مقامی و دوستدار که صداهایشان جوان و شیک بود و به جای بازیگران جوان زیاد صحبت کرده بودند، انتخابی بدیهی بوده است. شاید اگر دوستدار زنده‌ می‌ماند با آن صدای جاودانه‌اش باز هم به جای دلون صحبت می‌کرد و چه بسا به دوبلور ثابت وی تبدیل می‌شد. به هر حال صدای جوان و زیبای خسروشاهی با چهره و نقش های آلن دلون بخوبی هماهنگ شد به‌گونه‌ای که اکنون صدای هیچ‌کس دیگری برای وی پذیرفتنی نیست و بسیاری از علاقه‌مندان دوبله، صدای خسروشاهی را با آلن‌دلون به یاد می‌آورند، هر چند او به جای داستین هافمن و آل پاچینو نیز زیاد صحبت کرده است. در 30 سال اخیر فقط 2 بار افراد دیگری به جای دلون صحبت کردند، محمود قنبری در «اسلحه بزرگ» و سعید مقدم‌منش در «2 مرد در شهر». اسلحه بزرگ، زمانی دوبله شد که مسوولان اجازه نمی‌دادند فیلمی از دلون با صدای خسروشاهی پخش شود، ظاهرا به این دلیل که دلون برای علاقه‌مندان سینما به اسطوره تبدیل شده بود. وقتی جلال مقامی گویندگی به جای این بازیگر را نپذیرفت و ایرج ناظریان هم با وجود توافق اولیه خودداری کرد، قنبری برای این‌که راه برای نمایش فیلم‌های دلون هموار شود، تصمیم گرفت این فیلم را به هر شکلی ممکن دوبله کند و خودش گویندگی این بازیگر را به عهده گرفت.

بعد از این ماجرا ممنوعیت آلن دلون با صدای خسروشاهی برطرف شد. 2 مرد در شهر ماجرای دیگری دارد. این فیلم که ظاهرا دوبله اول آن موجود یا باب میل مسوولان تلویزیون نبوده سال گذشته با سرپرستی اکبر منانی مجدد دوبله و نمایش داده شد. از خسروشاهی هم برای گویندگی دلون دعوت شد، اما وی که چند سالی است با مسوولان امور دوبلاژ تلویزیون دچار مشکل شده نپذیرفت. مقدم‌منش تنها کسی بود که قبول کرد به جای دلون صحبت کند و به این ترتیب یک دوبله فوق‌العاده بد دیگر به مجموعه دوبله‌های ایران اضافه شد.

توشیرو میفونه در ایران، شهرت ویلیامز و دلون را ندارد و بیشتر با فیلم‌های کوروساوا ـ کارگردان معروف سینمای ژاپن ـ شناخته می‌شود. در بیشتر فیلم‌هایش حسین عرفانی با صدای محکم و استوارش به جای او صحبت کرد، بویژه در فیلم‌هایی از کوروساوا که خسروشاهی دوبله کرد. ظاهرا عرفانی فقط در فیلم آفتاب سرخ دوبلور میفونه نبوده و به گفته خودش حسین رحمانی به جای این بازیگر صحبت کرده است.

سلیقه شخصی نگارنده، تغییر نکردن دوبلور بازیگران در آثار مختلف است. مگر این که گریم بازیگر آنقدر متفاوت باشد که صدای دوبلور همیشگی‌اش تحت هیچ شرایطی مناسب وی نباشد، مثل داستین هافمن در فیلم «هوک». به نظر می‌رسد علاقه‌مندان دوبله نیز تثبیت یک دوبلور برای یک بازیگر را می‌پسندند و جمله‌ای که یکی از بینندگان فیلم اسلحه بزرگ در سینمای نمایش‌دهنده آن گفته موید این حرف است: «چرا آلن دلون به جای خودش حرف نزده؟! » یا واکنش‌های اعتراض شدیدی که به بینندگان فیلم «طالع نحس» ـ با گویندگی همایون ایران‌پوی به جای گریگوری پک ـ نشان داده‌اند و گفته‌اند:‌«صدای اصلی‌اش کجاست؟!»