مشارکت مخاطب در برنامه‌سازی

رفته رفته نوع خاصی از برنامه‌سازی، جای خود را به شیوه قبلی داد و ذائقه‌ای جدید را در جدول پخش این شبکه پدید آورده و با تغییر جهتی آگاهانه، ضمن حفظ و گسترش رویکرد قبل (ایجاد فرصت‌های برابر آموزشی برای عموم مخاطبان) برنامه‌هایی را با ساختار و شاکله‌ای نو و مخاطب‌پسند به بیننده‌های خود عرضه کرد.

ساخت برنامه‌ای چون «هفت و هفت دقیقه» گواه این ادعاست؛ برنامه‌ای که توانسته در کنار ایده‌پردازی‌های رسانه‌ای، مخاطب را در مراحل مختلف ساخت، همراه خود سازد و چیزی فراتر از یک برنامه تلویزیونی برای بیننده باشد.

استودیوی پخش شبکه آموزش عوامل برنامه‌ای را در خود جای داده است که همچنان دقایقی تا انتهای برنامه‌شان باقی است. برنامه‌سازان «هفت و هفت دقیقه» هنوز از راه نرسیده‌اند. چند نفر در لابی ساختمان دور تلویزیونی نشسته‌اند و برنامه را از سالن کناری تماشا می‌کنند. مقابل ما نیز پر است از مانیتورهای چسبیده به هم که هر یک نمایی خاص از داخل استودیو را در اختیار کارگردان تلویزیونی قرار می‌دهد. در حالی که چند دقیقه تا ساعت 07‌/‌19 باقی مانده، میثم تربتی (یکی از تهیه‌کنندگان برنامه) از راه می‌رسد. می‌گوید برای گفت‌وگو با عوامل باید تا انتهای برنامه منتظر بمانم. ظاهرا زمان قرار است به کندی بگذرد؛ همین لحظات که تا شروع برنامه باقی است، بسختی جای خود را به تیتراژی می‌دهد که متفاوت‌تر از هر برنامه‌ای روی آنتن می‌رود.

ساعت زنگدار رومیزی، با لرزشی آشنا به صدا درمی‌آید و صدایی ساده چند بار اعلام می‌کند: «ساعت هفت و هفت دقیقه...».

امیر قمیشی مقابل دوربین، پس از سلام و احوالپرسی یکراست می‌رود سر اصل مطلب و خبری را اعلام می‌کند که شاید شنیدنش برای بیننده‌های دائم برنامه نیز ناگوار باشد.

مهدی پرویزی شاعری جوان، در 27 سالگی درگذشت. قمیشی او را به عنوان یکی از دست‌اندرکاران تولید هفت و هفت دقیقه معرفی می‌کند و از او و آثارش می‌گوید. پلی‌کپ‌هایی نیز در این خصوص از قبل آماده شده که پخش آنها فضای برنامه و حتی اتاق فرمان را به یاد همکار از دست رفته‌شان دگرگون می‌کند.

روزهای شنبه که هفت و هفت دقیقه به موضوع کتاب اختصاص دارد، سیامک سرمدی به عنوان مجری- کارشناس در کنار قمیشی حضور دارد و این بخش را به صورت کارگاهی علمی ـ عملی اجرا می‌کند.

هفت و هفت دقیقه از شروع تولیدش تا به حال همواره آموزش را یکی از مهم‌ترین اهداف خود قرار داده است و هر روز در بخش‌های موضوعی خود تلاش می‌کند این موضوع را با دیدی رسانه‌ای پررنگ نموده تا در پایان محتوای برنامه به صورت کاربردی در اختیار مخاطب قرار گیرد.

امروز در سری مباحث آموزش داستان‌نویسی قرار است شیوه‌های گوناگون شخصیت‌پردازی از سوی نویسنده تدریس شود. سرمدی ابتدا به مرور اجمالی مباحث هفته گذشته می‌پردازد و 2 نمونه از داستان‌هایی را که مخاطبان به قلم خود برای برنامه فرستاده‌اند می‌خواند و درخصوص هر یک توضیحاتی می‌دهد.

در حالی که تمام اتفاقات برنامه در استودیو در جریان است، رژی هفت و هفت دقیقه در فضایی آرام به سر می‌برد و عوامل که تعدادشان هم کم نیست هر یک به کار خود مشغولند.

هفت و هفت دقیقه به موضوعات انتخابی برنامه با نگاهی نو می‌پردازد. روزهایی که کتاب عنوان اصلی بحث قرار می‌گیرد، مخاطب با زاویه دیدی کلیشه‌ای با این مقوله رو به‌رو نیست؛ بلکه به صورت کاربردی و عملی وجوه مختلف معرفی کتاب، داستان، شخصیت‌پردازی و... را مدنظر برنامه‌سازان قرار می‌دهد.

«کارگاه مهارت‌های نوشتاری» نیز دقیقا به همین منظور در برنامه ایجاد شده است. در این راستا، داستان «بابا لنگ‌دراز» به عنوان اثری موفق در ادبیات جهان، مثالی بارز در جهت آموزش شخصیت‌پردازی غیرمستقیم در داستان است که سرمدی ضمن توضیح کوتاهی در این خصوص مهم‌ترین تاثیر این روش را در موفقیت یک رمان، حس تعلیق در مخاطب می‌داند که منجر به ایجاد عطش از سوی او برای دنبال کردن داستان می‌شود. بخش‌هایی از کارتون بابا لنگ‌دراز بلافاصله برای بیننده‌های هفت و هفت‌دقیقه پخش می‌شود تا مخاطب به صورت کاربردی مباحث طرح شده در برنامه را دریافت کند.

سرمدی به نقطه قوت داستان «جین وبستر» اشاره می‌کند و این‌که این نویسنده توانسته است به صورت غیرمستقیم خصوصیات روحی و درونی قهرمان داستانش را بیان کند و ظرایف شخصیتی او را در لایه‌های رفتاری و حرکتی او و در قالب نوشتن نامه به بابا لنگ‌دراز برای مخاطب بازشناساند.

برنامه با چند آیتم و بخش دیگر به پایان می‌رسد. هفت و هفت دقیقه گرچه اندکی از ریتم روزهای نخست خود دور مانده است، اما همچنان فضای متنوع و به دور از خستگی را برای بیننده خود پدید می‌آورد. پایان بخش برنامه امروز نیز ترانه «زمستون» با صدای مرحوم افشین است که با وجود تغییراتی در شعرش، ملودی آشنا را در یاد مخاطبان برنامه زنده می‌کند و گرمای این عصر تابستانی را می‌چسباند به خنکای یک قرار در هفت و هفت دقیقه‌ای دیگر...

همراه سیامک سرمدی و امیر قمیشی، استودیو را ترک می‌کنیم و در جایی به دور از سر و صدای عوامل درخصوص روند تولید هفت و هفت دقیقه به گفت‌وگو می‌نشینیم. قمیشی که خود تهیه‌کنندگی برنامه را نیز به عهده دارد، ابتدا در معرفی برنامه چنین می‌گوید: «این برنامه در حقیقت مجله‌ای تصویری است که قصد دارد فرهنگ وفناوری آموزشی را با هم بیاموزد؛ پیش از این موضوعات انتخابی به صورت غیرمتمرکز و در فاصله زمانی 50 دقیقه‌ای در هر برنامه پرداخته می‌شد ولی در حال حاضر در روزهای مختلف هفته زیرشاخه‌های متنوع حوزه فرهنگ با حضور کارشناسانی ثابت روی آنتن می‌رود». فناوری آموزشی، خبر و گزارش، سینما، شعر و ... از دیگر موضوعاتی است که روزهای یکشنبه تا پنجشنبه روی آنتن می‌رود.

هفت و هفت دقیقه به خاطر قالب گفت‌وگو محور و پرداختن به موضوعاتی که مسائل فرهنگی، هنری را دربرمی‌گیرد، بی‌شباهت به ساختار برنامه‌های صبحگاهی نیست. سیامک سرمدی نیز همین عقیده را دارد و می‌گوید: «برنامه‌های مجله‌محور چندان تابع زمان پخش نیستند به گونه‌ای که مجلات تصویری صبح و عصر نقاط اشتراک زیادی دارند، چون مخاطبان این دو طیف برنامه نیز بسیار نزدیک به هم هستند و هر دو علاقه‌مند به کوتاه شنیدن (!) در رادیو نیز همین گونه است و تلاش می‌شود برنامه‌های صبحگاهی و عصرگاهی با قالبی مشابه و ریتمی سریع روی آنتن برود.» سرمدی که سال‌ها در حوزه برنامه‌سازی رادیو سابقه‌دار است، کارش را از سال 74 با برنامه نوجوان رادیو (به عنوان سردبیر) آغاز کرده و فعالیت مطبوعاتی‌اش را سال 1368 با همکاری در سروش نوجوان کنار مرحوم قیصر امین‌پور تا امروز ادامه داده و در حال حاضر سردبیر مجله دوست کودکان است.

او درباره آموزش نویسندگی از طریق رسانه معتقد است: «در این برنامه با توجه به این که پدیده فرهنگی کتاب در جامعه ما مظلوم واقع شده، در 2 روز با رویکردی آموزشی به این مقوله می‌پردازیم. منتها با تغییر رویکرد مدیریتی ما این بخش را به‌صورت مهارت‌های نوشتاری برای مخاطب بازگو می‌کنیم. به این صورت که آموزش داستان‌نویسی درست به شیوه تدریس دروس در مدارس انتقال می‌یابد؛ ضمن این که تلاش می‌کنیم مباحث از حالت خشک درسی خارج شود. ما در برنامه از مخاطبان می‌خواهیم آنچه را به عنوان تمرین و تکالیف نوشتاری جمع‌آوری می‌کنند از طریق ایمیل یا به آدرس برنامه ارسال کنند تا در برنامه مورد بررسی قرار گیرد و نقاط ضعف برطرف گردد.»

تهیه‌کننده هفت و هفت دقیقه، صحبت‌های سرمدی را چنین دنبال می‌کند: «از جمله ویژگی‌های یک مجله تصویری، ارتباط دوسویه مخاطب با دست‌اندرکاران و مولفین برنامه است. معمولا در مجلات تصویری این ارتباط منحصر می‌شود به پاسخ مخاطب در قالب پیام کوتاه یا تلفنی... ما این مشارکت را به حضور مخاطب در ساخت برنامه تعمیم داده‌ایم. در این راستا محافلی را برای حضور مستقیم مخاطبان در برنامه تاسیس کرده‌ایم از جمله باشگاه گزارشگران 7 و کتابیاران...».

قمیشی ادامه می‌دهد: «باشگاه عکاسان، تصویرگران و... نیز در حال راه‌اندازی است که از یک سو مهارت‌های زیرمجموعه هر باشگاه را به مخاطبان آموزش می‌دهد و از مخاطب دعوت می‌کند مهارت‌های فراگرفته را در برنامه امتحان کند و تا امروز در باشگاه گزارشگران 7، شاهد حضور 2920 نفر از سراسر ایران بوده‌ایم.»

هفت و هفت دقیقه در میان برنامه‌های زنده و روتین شبکه آموزش سیما، توانسته است بالاترین آمار را در میان ارتباط دوسویه مخاطب با برنامه به دست آورد. امیر قمیشی آمار منتشر شده از روابط عمومی شبکه را نشان می‌دهد و می‌گوید: «نمی‌توانم به جرات بگویم که ما پربیننده‌ترین برنامه در میان آثار شبکه آموزش هستیم، اما بیشترین آمار را در ارتباط با مخاطب از آن خود کرده‌ایم که بخشی از طریق پیام کوتاه و بخشی نیز به واسطه مشارکت توامان در باشگاه‌هاست که علاوه بر استعدادیابی به کسب مهارت و آموزش نیز منجر می‌گردد، به نحوی که در دیگر بخش‌های برنامه نیز این هدف دنبال می‌شود. مثلا در آیتمی تولیدی با نام «شگردها» نکاتی را در اختیار بیننده قرار می‌دهیم که در زندگی روزمره با آنها سر و کار دارد. مثلا برای خرید کفش چرم در یکی از برنامه‌ها به او آموزش دادیم که در خرید کفش ساخته شده از چرم اصل، چه شگردهایی را برای شناسایی می‌باید به کار بندد.»

امیر قمیشی از 7 سالگی فعالیت رسانه‌ای‌اش را با برنامه «سلام کوچولو» رادیو آغاز کرده و به گفته خودش در هر برنامه‌ای که سیامک سرمدی به عنوان سردبیر حضور داشته، به گزارشگری پرداخته است. قمیشی تهیه‌کنندگی سیما را نیز از سال 80 با برنامه زاویه «جام‌جم» آغاز کرده و در همین شبکه «من خوبم تو خوبی» را با اجرای فرزاد حسنی تهیه کرده و برنامه‌هایی چون رنگین‌کمان، هفت‌ کلام حرف حساب، تله‌فیلم بالاتر از خطر (به کارگردانی رامبد جوان)‌ و... از جمله تجربیات تهیه‌کنندگی اوست.

قمیشی اضافه می‌کند: در هر برنامه و در طول هفته، کارشناسان دیگری از جمله رسول نجفیان، فردوس حاجیان، مهدی مظاهری و... اجرای بخش‌‌های خود را به‌عهده دارند و تلاش می‌کنیم رویدادهای آموزشی را از این پس در قالب میزهای خبری دانش، ورزش، هنر و فرهنگ در برنامه بگنجانیم و در حیطه اجرای هریک نیز از اعضای باشگاه گزارشگران 7 بهره ببریم.»