کارگاه

اگر می‌خواهید به قالب‌‌های کهن و کلاسیک شعر فارسی وفادار بمانید طبعا باید عروض و قافیه و تقطیع بیش از آنچه می‌دانید بدانید. با قوالب شعر کاملا آشنا باشید. وزن ملکه ذهن‌تان بشود. موسیقی و نظم درونی شعر را رعایت نمایید. حروف مصوت و صامت را کاملا از هم تشخیص دهید. وقتی حافظ می‌گوید:

سر ارادت ما و آستان حضرت دوست

که هر چه بر سر ما می‌رود ارادت اوست

اگر به جای «آستان» کلمه دیگری بود، مثلا درگاه ابدا حرف اول آن نمی‌توانست حذف شده و سر هم خوانده شود. شما در تعدادی از اشعارتان این موضوع را رعایت نکرده‌اید. ضمن این که در سروده‌های قدمایی خود تقریبا گذشتن از سر قافیه‌ها برایتان مشکل است و کوشیده‌اید در سرایش یک شعر ـ حتی غزل ـ که ابیات معدود و محدودی را می‌طلبد از قافیه‌های زیادی استفاده کنید و طبعا شعر شما ابیات پرشماری را شامل می‌شود که بعضی از آنها زائد به نظر می‌رسند. به یاد داشته باشید اختصار و ایجاز یکی از ویژگی‌های شعر است کم‌گویی و گزیده‌گویی را ـ به قول نظامی گنجه‌ای ـ همیشه در نظر داشته باشید.

یکی از رنج‌های شاعران ـ البته رنجی خودساخته و خودخواسته ـ قافیه‌پردازی و قافیه‌سنجی است. قصاید زیادی را می‌توان نشان داد که شاعر در ابتدای سرایش می‌خواسته غزل بگوید، ولی وسوسه قافیه‌ها حرکتی عمودی را در شعر ایجاد کرده و موجب شده است قصیده‌ای پربیت به وجود آید.

در کار سرایش شعر حواس بیرونی و درونی خود را تقویت کنید. اشیای متعددی در اطراف شما وجود دارند که می‌توانید با حس‌های بیدار و نیرومند خود و با کمک حواس پرقدرت درونی خود، آنها را به حیطه شعر بکشانید. ذهن خلاق و تصویرساز، تخیل نیرومند (نه خیالپردازی)‌ خلاقیت‌های ذهنی، آشنایی با دنیای واژه‌ها و سر و کار مداوم و جدی با شعر و تولیدات ارجمند شاعرانه می‌تواند کمک و یاری دلسوز و مهربان باشد.

دوبیتی‌ها و رباعی‌هایتان (که اصولا این دو قالب به خاطر مشخص بودن‌ ابیات دو بیت یا چهار مصرع)‌ گرفتاری کمتری برای سراینده ایجاد می‌کنند خوب‌تر و خواندنی‌ترند، اما شعرهای سپیدتان طبیعی و رسا و خواندنی هستند. انرژی شما در راه پیدا کردن قافیه و ساختن ابیات و مصرع‌هایی که آن قافیه را به دنبال بکشد هدر نرفته و زبانتان طبیعی‌تر و راحت‌تر است. با توجه به آنچه گفته شد و زبان راحت و رسایتان در شعر سپید به گمانم بهتر است وجهه همت خود را روی شعر سپید قرار دهید. این هم یکی از این شعرها با عنوان گذشته یخ‌زده:

من آن کودک بودم

گمشده در بازارهای شلوغ وحشت و بی‌پناهی

غریبه‌ها، واهمه‌های کابوس‌گونه،

دلهره‌ها،

پیاده‌روهای یخ‌زده و لیز،

عابران عجول و بی‌اعتنا،

فراری از قساوت سرما

شاید من آن «کودک کبریت‌‌فروش» بودم

آمیزه رنج و حسرت و آرزوهای دست نیافتنی

می‌‌خواستم شب را با شعله‌ای کوتاه روشن کنم

روشن و رنگین و رویایی

هر لحظه تو را می‌طلبم تا نفسی هست

تا دردی و فریادی و فریادرسی هست

با آن که همانند تو در شهر کسی نیست

از چیست که چون نقش تو در دیده بسی هست

این قافله را خواب شبانگاه نگیرد

تا قافله‌سالاری و بانگ جرسی هست

با دیده گریان مگرم بازشناسی

آنجا که به هر سو نگری ملتمسی هست

محبوس غم عشق ز زندان نگریزد

شاد است دل تنگ که او را قفسی هست

راندم ز دل خویش هوی را و هوس را

چون دامن دریا اگرش خار و خسی هست