جابه جایی مربیان‌‌ وطنی بر‌ نیمکت‌های مربیگری

در طول این سال‌ها مربیان خارجی زیادی برای حضور در تیم‌های لیگ برتری به ایران سفر کردند، مربیانی با شهرت و کارنامه بهتر مثل مصطفی دنیزلی ترک یا وینگادای پرتغالی تا مربیان گمنامی عمدتا از کرواسی که برخی از آنها در لیگ فوتبال ما خود را مطرح کردند و بعد از ترک کشورمان موقعیت‌های بهتری روی نیمکت‌ مربیگری نصیبشان شد.

اما به نظر می‌رسد با گذشت زمان دیگر فرصتی برای حضور مربی خارجی قوی یا حتی متوسط در فوتبال ما نیست، انگار از سویی باشگاه‌ها به این نتیجه رسیدند که با سرمربی داخلی بهتر می‌توانند کنار بیایند و امور باشگاه خود را بگذرانند و از سوی دیگر خود مربیان خارجی بخوبی دریافتند که در فوتبال پرحاشیه ایران شرایط برای انجام کار حرفه‌ای فراهم نیست.

کمتر پیش آمده که یک مربی خارجی بتواند با ارائه یک کارنامه موفق در لیگ برتر چند فصل پیاپی در ایران بماند که در این زمینه البته استثناهایی هست. ‌مربیان متوسطی مثل لوکابوناچیچ که گاهی قرارداد با آنها برای باشگاه‌ها به صرفه‌تر از استخدام یک مربی داخلی است.

اما برآیند این انتخاب‌ها نشان می‌دهد که باشگاه‌های فعال در سطح اول فوتبال کشورمان مثل سال‌های نه‌چندان دور دیگر نه‌تنها تمایلی برای جذب مربی خارجی خوب ندارند، بلکه توان عملی‌کردن وعده‌های بزرگ را هم ندارند، با این وضع چرخه‌ای تکراری از مربیان بین 18 تیم حاضر در لیگ برتر به راه افتاده که در هر فصل با کمترین تغییر فقط نام‌ها روی نیمکت مربیگری تیم‌ها جابه‌جا می‌شوند بی‌آن که دوره‌های مربیگری خوبی برای تربیت نسل جوان مربیان داخلی برگزار شود یا حتی از حضور مربیان خوب خارجی به عنوان کلاسی برای ارتقای سطح دانش مربیگری در ایران بهره برده شود.

شهراد ناظمی، کارگزار رسمی فیفا در نقل و انتقال بازیکن و مربی در گفت‌وگو با «جام‌جم» در مورد کاهش آمار حضور مربیان خوب خارجی در ایران تصریح می‌کند: برخلاف تصور یک عده، مربی خارجی خوب به ایران می‌آید، اما در کشورمان نمی‌تواند کار کند. اگر نگاهی به کارنامه برخی مربیان بیندازیم متوجه تفاوت کار آنها در ایران و کشورهای دیگر می‌شویم.

دنیزلی در ایران قهرمانی نیاورد، اما وقتی از پرسپولیس رفت با تیمش در ترکیه قهرمان لیگ و جام حذفی شد، وینگادا در ایران کاری از پیش نبرد، اما تیم سئول کره جنوبی را بعد از 15 سال قهرمان لیگ و جام حذفی کرد، کرانچار بعد از ترک ایران با تیم ملی مونته‌نگرو نتایج درخشانی گرفت یا مثلا تومباکوویچ با کارنامه‌ای که در آن قهرمانی داشت به استیل‌آذین آمد و 10 هفته بیشتر دوام نیاورد، به غیر از امکانات سخت‌افزاری که همه از آن به عنوان دلیل ناکامی مربیان خارجی در ایران نام می‌برند دلیل عمده‌تر، فرهنگ حاکم بر فوتبال ماست.

وی با توضیح بیشتر در مورد این فرهنگ می‌گوید: متاسفانه باید گفت فوتبال ما با همه جای دنیا فرق دارد، به جای یک رابطه حرفه‌ای و سیستماتیک بین مربی، بازیکن و مدیر تصمیم‌گیرنده بازیکنان هستند و عوامل دیگری غیر از مربی تعیین‌کننده است که عملا هیچ نظامی حاکم بر قضیه نیست، در کشورهای صاحب‌نام در فوتبال وقتی یک مربی را به خدمت می‌گیرند همه کمک می‌کنند تا نتیجه بگیرد، اما در فوتبال در کمال تعجب گاهی می‌بینیم اتفاقا کاری می‌کنند که مربی خارجی نتیجه نگیرد.

ناظمی با اشاره به دوران حضور وینگادا در پرسپولیس ادامه می‌دهد: در آن دوران پرسپولیس مدیریت چندجانبه‌ای را تجربه می‌کرد، عباس انصاری‌فرد، حسین هدایتی، افشین پیروانی و حتی احمدرضا عابدزاده پرسپولیس را دچار چندگانگی کرده بودند، این اواخر رئیس‌شدن لیدرها هم معضل جدیدی را ایجاد کرده است، حالا یک مربی خارجی بدون شناخت از فوتبال ما چطور می‌تواند در این فضا تمرکز کند؟

مسعود رضاییان، معاون ورزشی باشگاه فولاد خوزستان درخصوص تمایل بیشتر باشگاه‌ها برای استفاده از مربیان داخلی می‌گوید: عدم موفقیت عده زیادی از مربیان خارجی که در فوتبال ایران حضور پیدا کردند دلیل اصلی این تصمیم‌هاست، در حقیقت مربیان خارجی با کارنامه‌ای که داشتند نتوانستند توقعات را برآورده کنند و الگوی مناسبی نبودند، ضمن این که در درازمدت مشخص شد مربیانی که از خارج از کشور جذب فوتبال ما می‌شوند به لحاظ فنی تفاوت چندانی با مربیان داخلی ندارند چون آنها هم با کسب تجربه بیشتر و افزایش دانش و مهارت می‌توانستند حتی موثرتر ظاهر شوند و چون از نظر برقراری ارتباط با بازیکنان هم مشکلی نداشتند، گرایش به سمت مربیان داخلی بیشتر شد.

رضاییان در مورد حضور مربیان خارجی خوب در کشورهای حوزه خلیج فارس تصریح می‌کند: حقیقت این است که کشورهای حاشیه خلیج فارس از لحاظ مالی خواسته‌های مربیان خوب را بیشتر می‌توانند تامین کنند. محیط، شرایط فرهنگی، سیاسی و سایر شرایط آنها را برای حضور در این کشورها ترغیب می‌کند ضمن این که مشاوره اعضای خانواده مربیان هم تاثیر دارد، مربیان زیادی داشتیم که در آخرین لحظه که حضورشان در فوتبال ایران قطعی شده است با نظر همسرانشان از حضور در تیم‌های ایرانی صرف‌نظر کردند.

محمدرضا زادمهر که زمان انتخاب سرمربی تیم ملی فوتبال از طرفداران جذب مربی نامدار خارجی بود به «جام‌جم» می‌گوید: موضوع مهم در انتخاب سرمربی خارجی در نظر گرفتن کارنامه و سطح کاری وی است، اگر مربی خارجی با دانش باشد و چیزی به مربیان و لیگ ما بیفزاید و الگو باشد باید از آن استقبال کنیم، اما در این چند سال ما نه‌تنها به دنبال کارنامه خوب نبودیم، بلکه معدود مربیانی که کارنامه قابل قبولی هم داشتند را از ایران فراری دادیم و با حاشیه‌هایی که برایشان درست کردیم، اجازه ندادیم به تیم خودشان و فوتبال ما خدمت کنند.

علی‌اصغر مانوسی‌فر، معاون بین‌الملل اتحادیه فوتبال که سابقه نقل و انتقال بازیکن و مربی خارجی را نیز در کارنامه خود دارد به «جام‌جم» می‌گوید: نوع نگاه مدیران باشگاه‌هاست که تغییر کرده است . خیلی از مربیان خارجی خوب آرزو دارند‌ به دلیل پویایی لیگ فوتبال ایران در تیم های ایرانی کار کنند و حتی قراردادهایی ببندند که به مراتب از خیلی از مربیان داخلی پایین‌تر است، اما سیاست مدیران باشگاه‌ها این است که برای جذب مربیان خوب خارجی خیلی وقت نمی‌گذارند و سرمایه‌گذاری نمی‌کنند و این کار را البته با طرح این موضوع که مربیان خوب به ایران نمی‌آیند توجیه می‌کنند در حالی که چنین چیزی نیست.

شهراد ناظمی از حقیقت دیگری پرده برمی‌دارد و به «جام‌جم» می‌گوید: مربیان ایرانی جزئی از بدنه فوتبال ما هستند که در این محیط بزرگ شدند، الان از 18 تیم لیگ برتر 16، 17 تیم مربی داخلی دارند، مربیان ایرانی لابی‌ها و ارتباط‌های خاص خودشان را دارند، مربی خارجی چشم و گوش بسته به ایران می‌آید که فقط کار کند، دیپلمات بازی نمی‌کند، با مدیر و بازیکن و لیدر رابطه ندارد و شکست می‌خورد و مدیران هم با این شعار پوچ و جعلی که مربی خارجی جواب نمی‌دهد با مربی ایرانی کار می‌کنند در حالی که این فعالیت پنهانی جریانی است که نمی‌خواهد مربی خارجی جواب بدهد چون در آن صورت باید خیلی از مربیان ایرانی از سر این سفره کنار بروند.