فیلم کلاسیک، صدای قدیمی می‌طلبد

هیچکاک یکی از معروف‌ترین و محبوب‌ترین کارگردانان تاریخ سینما و استاد مسلم هنر هفتم است. فیلم‌های او در همه ادوار محبوب بوده و تعدادی از آنها همانند کلاس درس سینماست و همیشه برای نمایش در سینما و تلویزیون مناسب است. پیش از انقلاب بسیاری از آثار هیچکاک در ایران دوبله و نمایش داده شد. در 3 دهه اخیر نیز بعضی از آنها همانند پرندگان، مارنی و سرگیجه مجددا دوبله شد. دوبله فیلم‌های سیاه و سفید مرد عوضی و سایه یک شک متعلق به 2 دوره کاملا متفاوت تاریخ دوبله ایران است: 1 ـ دوره موسوم به عصر طلایی دوبله 2 ـ دهه 80.

مرد عوضی داستان نوازنده‌ای به نام مانی بالستررو است که اشتباها به عنوان دزد، دستگیر و زندانی می‌شود. این موضوع تاثیر بسیار بدی بر رز ـ همسر او ـ می‌گذارد و وی را روانه آسایشگاه روانی می‌کند. در دوبله این اثر، ناصر تهماسب به جای هنری فوندا بازیگر نقش مانی و نیکو خردمند به جای ورا مایلز بازیگر نقش رز صحبت کرده است. تهماسب تاکنون چند بار ـ از جمله در فیلم‌های خوشه‌‌های خشم، کلمنتاین عزیزم و 12 مرد خشمگین ـ دوبلور فوندا بوده و صدای سنگین و سردش با ترکیب و حالات صورت این بازیگر بسیار هماهنگی دارد و بسیار بیشتر از صدای سایر گویندگان برای وی مناسب است؛ کسانی چون ایرج ناظریان، احمد رسول‌زاده، منوچهر اسماعیلی و جلال مقامی که به ترتیب در فیلم‌های باشگاه اجتماعات شاین، چگونه غرب تسخیر شد، روزی روزگاری در غرب و جنگ و صلح به جای فوندا صحبت کرده‌اند.

ضمن این که صدای تهماسب با فضای سرد و سنگین فیلم نیز تناسب دارد. انتخاب خردمند برای ورا مایلز نیز بسیار بجا و مناسب است و صدای نرم و قابل انعطاف وی، هم با چهره مایلز و هم با شخصیت رز همسر و مادری مهربان و دوست‌داشتنی هماهنگ است.

نکته جالب این است که در همان دوره موسوم به عصر طلایی دوبله، رفعت هاشم‌پور و آذر دانشی با صداهایی کاملا متفاوت از صدای نیکو خردمند به ترتیب در فیلم‌های روانی و مردی که لیبرتی والانس را کشت به جای مایلز صحبت کرده‌اند.

سایه یک شک داستان مردی جوان به نام چارلی است که به دیدن خانواده خواهر خود می‌رود. در حالی که به اتهام قتل زنان پولدار تحت تعقیب است ولی خانواده‌اش این موضوع را نمی‌دانند.

مرد عوضی و سایه یک شک آثاری هستند که به آنها کلاسیک می‌گویند. فیلم‌های کلاسیک متعلق به دوران قدیم تاریخ سینما ـ عمدتا قبل از دهه 70 میلادی ـ هستند که حال و هوای خاصی دارند. عده‌ای از علاقه‌مندان سینما تعدادی از این فیلم‌ها را جزو شاهکارهای تاریخ سینما می‌دانند که پس از گذشت چند دهه هنوز هم شایسته این لقب هستند. شخصا معتقدم فیلم‌های کلاسیک را نباید دوباره دوبله کرد و اگر نسخه دوبله قدیمی آنها موجود است باید همان را نمایش داد زیرا کیفیت صدای دوبلورها در آن زمان و کیفیت ضبط صداها به گونه‌‌ای بوده که حال و هوای فیلم‌های کلاسیک را به خوبی منتقل می‌کرده است. دوبله امروزی هر چقدر هم که خوب و درخشان انجام شود به هیچ وجه آن حس و حال را نمی‌رساند. در صورت موجود نبودن دوبله قدیمی، فیلم‌ها باید با استفاده از دوبلورهای قدیمی دوبله شود. البته در این صورت هم فقط مقداری از آن حس کلاسیک بودن منتقل می‌شود زیرا صداها بنا به دلایل مختلف دچار تغییراتی شده‌اند. صداهای انتخاب شده برای سایه یک شک نسبتا مناسب است. صدای منوچهر زنده‌دل برای جوزف کاتن بازیگر نقش چارلی مناسب است و صدای هیچ یک از دوبلورهایی که در 3 دهه اخیر به دوبله پیوسته‌اند به اندازه صدای او باچهره جوزف کاتن تناسب ندارد. صدای فریبا رمضان‌پور نیز برای ترزا رایت، بازیگر نقش خواهرزاده چارلی و شخصیت‌ وی مناسب است، اما هیچ یک از این دو صدا حس کلاسیک بودن را القاء نمی‌کنند.

امیر قطعه‌ای در همشهری کین، منوچهر اسماعیلی در مرد سوم و ابوالحسن تهامی در آخرین غروب ازجمله کسانی هستند که به جای کاتن صحبت کرده‌اند، اما به اعتقاد نگارنده میان دوبلورهای قدیمی صدای منوچهر والی‌زاده و سعید مظفری بیشتر با چهره این بازیگر تناسب دارد. صدای قطعه‌‌ای و تهامی به هیچ وجه مناسب کاتن نیست و اسماعیلی هم در صورتی که صدایش را جوان‌تر کند،‌ مناسب می‌شود.

برای ترزا رایت هم میان دوبلورهای قدیمی صدای مینو غزنوی از همه مناسب‌تر است. او در فیلم بهترین سال‌های زندگی ما به جای این بازیگر صحبت کرده است. در دوبله سایه یک شک، 2 صدای قدیمی حضور دارد؛ مهین برزویی در نقش خواهر چارلی‌ و عباس نباتی در نقش کارآگاه، اما کافی نیست.

این دو فیلم کلاسیک آلفرد هیچکاک، خوشبختانه با کمترین میزان حذف نمایش داده شد. البته کمتر از این هم ممکن بود که امیدوارم در نمایش سایر آثار ـ اعم از کلاسیک و مدرن ـ لحاظ شود.