نسیم باغ‌های ایرانی در جهان پیچید

سی‌وپنجمین اجلاس کمیته‌ میراث جهانی یونسکو از 29 خردادماه در مقر اصلی این سازمان در پاریس آغاز شده است و تا هشتم تیرماه ادامه دارد. در این اجلاس پرونده‌ «باغ‌ایرانی» شامل 9 باغ پاسارگاد و ارم از استان فارس، پهلوان‌پور و دولت‌آباد از استان یزد، فین و چهل‌ستون از استان اصفهان، اکبریه از استان خراسان جنوبی، عباس‌آباد از استان مازندران و شاهزاده‌ ماهان از استان کرمان معرفی و ثبت شد.

البته این پایان کار نیست زیرا با توجه به خصلت پرونده‌های زنجیره‌ای این امکان همواره برای جمهوری اسلامی ایران وجود دارد که براساس استدلالات کافی، باغ‌هایی دیگر را نیز به مجموعه‌ ثبت شده اضافه کند.

سال گذشته هفت اثر میراث فرهنگی، معنوی و مادی ایران به ثبت جهانی رسید که شامل آیین‌های مذهبی تعزیه، ورزش‌های پهلوانی و زورخانه‌ای، مهارت‌های سنتی فرشبافی فارس، مهارت‌های سنتی فرشبافی کاشان و موسیقی مقامی شمال خراسان در بخش میراث معنوی و بازار تبریز و بقعه شیخ صفی‌الدین اردبیلی در حوزه میراث فرهنگی کالبدی بود.

همچنین پرونده نوروز باستانی و ردیف موسیقی ایران از جمله آثار ثبت شده در سال 88 بود و تخت جمشید، پاسارگاد استان فارس، ارگ بم، کتیبه بیستون، چغازنبیل خوزستان، میدان نقش جهان اصفهان، تخت سلیمان، سه کلیسای ارامنه شمال کشور، سازه‌های آبی شوشتر و گنبد سلطانیه نیز از دیگر جلوه‌های میراث فرهنگی ایران می‌باشد که ثبت جهانی شده‌اند.

یونسکو برای ثبت میراث بومی یک کشور در فهرست جهانی قواعد خاصی را مد نظر می‌گیرد. در همین راستا، از نظر یونسکو باغ ایرانی شاهکاری است در حوزه‌ ابتکارات خلاقانه‌ بشر که ریشه در اساطیر و ادبیات ایران باستان دارد و نشان‌دهنده توانایی‌های معماری،ابتکارات مهندسی و هنر مردم این مرز و بوم است. همچنین «باغ ایرانی» جلوه‌هایی برجسته از تبادل داشته‌های معماری، هنری و فرهنگی بشری است. در این ارتباط، الگوبرداری کشورهای آسیای غربی، کشورهای عربی و حتی کشورهای اروپایی از باغ‌های ایرانی اهمیتی ویژه دارد.

اما نکته‌ای که در حاشیه این ثبت جهانی به آن کمتر توجه شد، مطرح نشدن پرونده جنگل حرای قشم به عنوان یک میراث طبیعی بود که در کمیته میراث جهانی مطرح نشد.

سیدمسعود علویان‌صدر، معاون سازمان میراث فرهنگی و گردشگری کشور با تایید این خبر می‌گوید: این خبر درست است و مسوولان ایرانی حاضر در فرانسه پیش از مطرح شدن پرونده‌ «جنگل حرا» در کمیته‌ میراث جهانی، تصمیم گرفتند برای تکمیل بیشتر، آن را از دستور کار کمیته خارج و بررسی آن را به سال آینده موکول کنند.

به گفته وی، به‌دلیل ملاحظات مدیریتی که در حوزه‌ میراث طبیعی کشور وجود دارد باید هماهنگی‌های مختلفی میان دستگاه‌هایی مانند سازمان میراث فرهنگی و گردشگری، منابع طبیعی، محیط‌زیست و کشاورزی به‌وجود‌ آید تا پرونده را با کیفیت بالاتری بتوانیم ارائه کنیم.

خارج کردن پرونده‌ «جنگل حرا» (مانگرو) از دستور کار اجلاس یونسکو در حالی رخ داد که این پرونده اواخر سال 1388 برای ثبت در فهرست میراث جهانی از سوی ایران به کمیته‌ میراث جهانی فرستاده شد؛ البته پیش از آن قرار بود، «جنگل هیرکانی»، نخستین اثر طبیعی ایران در فهرست میراث جهانی باشد.

در زمان فرستادن پرونده‌ «جنگل حرا» به کمیته‌ میراث جهانی یونسکو، حسینعلی وکیل، مدیرکل وقت دفتر ثبت آثار تاریخی و فرهنگی سازمان میراث فرهنگی و گردشگری گفت: از آنجا که در بخش میراث طبیعی، یک سهمیه در سال بیشتر نداریم و پرونده‌ جنگل هیرکانی باید با کشور جمهوری آذربایجان به‌طور مشترک فرستاده شود که نیاز به زمان دارد، تصمیم گرفتیم، برای استفاده از سهمیه‌ ایران، پرونده‌ «جنگل حرا» را به یونسکو بفرستیم.

البته با اتفاقی که افتاده است و برخلاف اظهارات سال گذشته حسینعلی وکیل، ایران در حالی امسال موفق به ثبت جنگل‌های حرا نشد که فرصت ثبت مشترک جهانی جنگل‌های هیرکانی را نیز از دست داد؛ اتفاقی که پس از بازگشت مسوولان اعزامی به یونسکو باید دلیل آن مشخص شود.