گل درشت!

شاید سیمای خانواده را از این نظر که دارای طیف گسترده‌ای از مخاطبان است، بتوان نمونه‌ای مناسب برای بررسی شیوه‌های تاثیرگذاری برمخاطب دانست و سابقه این برنامه باعث شده است تا برای مخاطبش اعتبار منبع بیاورد و سندیت پیدا کند. به همین دلیل مهمانان برنامه اگر غیر از سیمای خانواده در برنامه‌ای دیگر که مخاطبان کمتری دارد، حضور پیدا کنند، شاید نتوانند به این اعتبار و ارزش دست یابد.

اما اینجا تمرکز متن روی تیتراژ برنامه است، جایی که مبحث اعتبار منبع به صورت ناخودآگاه برای مخاطب رخ می‌دهد. شاید هنوز تیتراژهای اولیه سیمای خانواده را فراموش نکرده باشیم. تیتراژ ابتدای برنامه، تصاویری از نقاط مختلف ایران بود و در قاب یک در نمایش داده و سرودی خوانده می‌شد با شعر در به روی هر چه تاریکی است می‌بندیم، سپس بعد از سال‌ها برنامه خانواده به صورت اساسی تغییراتی در شیوه‌های اجرای خود ایجاد کرد و دکوراسیون و تیتراژش را هم کاملا تغییر داد و در برنامه‌ای با مهمانی ویژه، این تغییر را به مخاطبانش اعلام و پس از آن دیگر به همین منوال پیش رفت. تیتراژ جدید از نظر تکنیکی و مفهومی بسیار عالی و قابل قبول بود و تصاویر و تدوین چشم‌نوازی داشت؛ اما تیتراژ حال حاضر برنامه خانواده را شاید بتوان یک عقبگرد دانست.

در جوامعی که سواد بصری و عقلانیت جمعی در آن پیشرفت کرده است، نشانه‌ها و نمادها روزبه‌روز تجر یدی‌تر می‌شوند و از اشاره مستقیم به مفهوم می‌پرهیزند. نشانه‌ها و نمادها در رسانه ـ به فراخور نوع مفهوم ـ با چندین واسطه به مفهوم اصلی می‌رسند، چرا که ذهن جامعه پذیرای طی کردن مسیر رسیدن نشانه به مفهوم است و آن را بخوبی می‌داند، چرا که به مرور زمان ذهنش این‌گونه تربیت شد است. اما در خصوص تیتراژ سیمای خانواده این مساله بر عکس است.

مفاهیمی که در سیمای خانواده بر آن تاکید می‌شود، خانواده، ایران، همبستگی، مهربانی، محبت، سلامت و... است. در تیتراژ ابتدایی آن دقیقا همین مفاهیم به تصویر کشیده شده‌اند! خانواده‌ها رو به دوربین با پس‌زمینه مناطق مختلف ایران ایستاده‌اند و یک قاب در دست دارند که حلقه اتصال آنها به یکدیگر است، قابی که در تیتراژ تصویر زندگی هم می‌توان دید. این شیوه تصویرسازی و نمایش برای برنامه‌ای که داعیه ارتقای سطح آگاهی خانواده را دارد، مناسب نیست و حتی می‌توان گفت تا حدود زیادی قوه ادراک بصری مخاطبش را تنبل می‌کند و مانع رشد آن می‌شود.