قلعه رودخان دژی ‌که تاریخ را فتح کرد

یکی از این جاذبه‌ها «قلعه رودخان» در ۲۰ کیلومتری جنوب غربی شهر فومن در استان گیلان است. البته برای رسیدن به این قلعه باید حدود 5 کیلومتر پیاده‌روی کرد و تعدادی از روستاهای زیبا و سرسبز این خطه را پشت سر گذاشت که خودش طبیعت‌گردی دلچسبی است. یکی از این روستاها جایی است که نامش را از قلعه گرفته و به روستای قلعه‌رودخان مشهور است. فاصله این روستا تا خود قلعه چندان زیاد نیست ضمن آن‌که وجود درختان کهنسال در این مسیر، راه را آنچنان زیبا ساخته که تحسین هر بیننده‌ای را بر می‌انگیزد.

قلعه رودخان همان‌طور که از نامش پیداست قلعه‌ای است تاریخی و ساخته شده در کنار یکی از رودخانه‌های پرآب گیلان. این بنا اگرچه در دوران ساسانیان بنیان گذاشته شده است، اما به دلیل آن‌که در زمان سلجوقیان به طور اساسی تجدید بنا شد، آن را اثری متعلق به این دوره تاریخی می‌دانند. مساحت این قلعه که میراث مهمی ‌از دژهای نظامی ‌حکومتی در گیلان است، بالغ بر ۵۰ هزار مترمربع و در ‌بلندترین نقطه کوه واقع شده است. قلعه رودخان از پایگاه‌های مبارزاتی اسماعیلیان به شمار می‌رفته است. یکی از ویژگی‌های مهم این قلعه آن است که در طول تاریخ، هیچ‌گاه دشمنی به آن نفوذ نکرده و نتوانسته‌ آن را فتح کند. قلعه رودخان از 2 بخش ارگ که در اصل محل زندگی حاکم و حرمسرای او بوده است و قراول خانه (زَرّادخانه) که به فعالیت‌های نظامی‌ و زندگی سربازان اختصاص داشته، تشکیل شده است. ارگ در قسمت غربی این بنا در دو طبقه واقع شده و جنس آن از آجر است. قراول‌خانه‌ها در قسمت شرقی در 2 طبقه با نورگیرها و روزنه‌های متعدد بر اطراف مسلط است. چشمه‌ای نیز میان قلعه و گودترین محل آن وجود دارد.‌ بخش شرقی قلعه شامل دوازده ورودی، زندان، در اضطراری، حمام و آبریزگاه و بخش غربی نیز با دوازده ورودی، چشمه، حوض، آب‌انبار، سردخانه، حمام، آبریزگاه شاه‌نشین و چند واحد مسکونی که با برج و بارو محصور شده‌اند، دیگر بناهای این بخش را تشکیل می‌دهند. ۴۰ برج دیده‌بانی دور تا دور قلعه را احاطه کرده که اتاق‌های 8 ضلعی آن با طاق‌های گنبدی پوشانده شده است. دور تا دور دیوارها و برج‌ها روزنه‌‌هایی شیب‌دار دیده می‌شود که برای ریختن مواد مذاب و تیراندازی تعبیه شده‌اند.

سردر قلعه کتیبه‌ای بوده که حالا در گنجینه رشت نگهداری می‌شود و بر آن نوشته شده این قلعه برای نخستین بار سال ۹۱۸ تا ۹۲۱ هـ .ق برای سلطان حسام‌الدین امیردباج بن‌امیر علاءالدین اسحق تجدید بنا شده است. به همین علت است که قلعه رودخان را به نام «قلعه حسامی» نیز می‌شناسند.