سرای فراموش شده فردوسی در «پاژ»

روستای تاریخی «پاژ» نقطه‌ای است که به‌عنوان زادگاه فردوسی، شناخته می‌شود. با وجود این، شاید مردم فقط نامش را از رسانه‌ها شنیده باشند و کمتر کسی به قصد دیدن، راهی این روستا شده باشد. این روستای 800 هکتاری در 15 کیلومتری شمال شرقی مشهد و در تقاطع جاده‌ کلات و کارده قرار دارد، هرچند از آرامگاه فردوسی نیز می‌توان با طی مسافتی طولانی، به‌شکل غیرمستقیم به این روستا رسید، اما نه در جاده‌ اصلی و نه در مسیری که از آرامگاه فردوسی آغاز می‌شود، هیچ تابلویی برای راهنمایی گردشگران و علاقه‌مندان دیده نمی‌شود. با وجود این، نکته‌ مطلوب برای بازدیدکنندگان این است که هر دو مسیر راه آسفالت دارد و این سرعت دسترسی با وسیله‌ نقلیه را بیشتر می‌کند.

تنها تابلویی که می‌توان از روی آن از رسیدن به این روستا اطمینان یافت، تابلویی است که توسط دهیاری روستا در حاشیه‌ مسیر کلات به مشهد نصب شده است و ورود به روستای «پاژ» را خوشامد می‌گوید.

مردم منطقه این روستا را با نام «پاز» می‌شناسند و به علت پرسش‌های گردشگران نام «پاژ» نیز برایشان بیگانه نیست. این روستا یک خیابان اصلی به نام فردوسی دارد که از جاده‌ کلات منشعب می‌شود و خیابان‌های فرعی آن نیز براساس همین خیابان اصلی شماره‌گذاری شده‌اند. به گفته مردم روستا، این خیابان‌ها بزودی آسفالت می‌شود تا گذر در روستا نیز راحت‌تر انجام شود.

با گذشتن از حاشیه جاده‌ کلات و روستای پاژ، ساختمانی کهن بر بالای تپه‌ای در روستا خودنمایی می‌کند که همان خانه‌ منسوب به فردوسی است. این خانه در بلندترین قسمت روستا قرار دارد و مردم آن را به نام «خانه‌ فردوسی» می‌شناسند. با این حال، خانه پیر فرزانه توس روزگار خوشی را سپری نمی‌کند.

هرچند نیازهای اولیه مانند آب، گاز و... در روستا تامین شده، اما زندگی به شیوه سنتی در آن جریان دارد و مردم روستا هیچ بهره‌ای از جاذبه‌های گردشگری این منطقه نمی‌برند.خانه فردوسی بر بلندای تپه‌ تاریخی پاژ که اسفند 1379 به شماره 3241 در فهرست آثار ملی ثبت شد، باید گردشگران را از نقاط مختلف به سوی خود جذب کند، اما در خود روستا نیز مانند جاده‌های دسترسی به منطقه، تابلویی که گردشگران را به سمت خانه هدایت کند، وجود ندارد. علاوه بر این، راه رسیدن به خانه به‌دلیل قرار داشتن در بلندی، آسان نیست. در اطراف خانه نیز هیچ تابلویی برای راهنمایی گردشگران به سمت خانه فردوسی و رد پایی از سازمان میراث فرهنگی و گردشگری حتی در حد آرم این سازمان دیده نمی‌شود. به این ترتیب، گردشگران مجبورند برای یافتن راه خانه از مردم سوال کنند. آنها نیز تنها در حد شنیده‌ها و براساس حضور گردشگران قبلی، اطلاعاتی بسیار مختصر دارند. در حالی که این جاذبه‌ گردشگری به ارائه‌ اطلاعات در قالبی بسیار مدون نیاز دارد.

با رسیدن به خانه‌ فردوسی منظره‌ چشم‌نوازی دیده نمی‌شود. یک چاردیواری کوچک با تاقچه و تزئینات گچی ساده، تنها دارایی این خانه است. اینجا چیزی که بیش از همه جلب توجه می‌کند، یادگاری‌هایی است که روی دیوارهای گچی نوشته شده و به زحمت می‌توان در میان انبوه نوشته‌ها، جای خالی یافت. ساختمان خانه نیز خرابی‌هایی دارد و نیازمند مرمت اساسی است. قرار گرفتن خانه بر بالای تپه، جلوه‌ای دیداری برای آن ایجاد کرده است. در حالی که بنا بجز قدمت آن، ویژگی برجسته‌ای ندارد و تنها نام فردوسی است که به آن اهمیتی ویژه بخشیده است. در روستای پاژ که آن را با نام فردوسی می‌شناسند، بجز نام خیابان‌ها، هیچ اثری از زنده‌کننده‌ زبان پارسی دیده نمی‌شود.

هرچند مرمت و رسیدگی به وضعیت زادگاه فردوسی و اطراف آن در برنامه سازمان میراث فرهنگی قرار دارد، اما به گفته‌ یکی از مردم روستا، این برنامه چند سال است که در حد حرف مانده و اقدامی عملی در این مورد انجام نشده است.

به گفته مردم منطقه، این روستا به‌شکل غیربرنامه‌ریزی‌شده و بویژه در ایامی مانند نوروز، بازدیدکنندگانی از نقاط مختلف و حتی سایر کشورها دارد، اما دیدن این وضعیت در زادگاه یکی از بزرگ‌ترین مشاهیر ایران جلوه خوشی ندارد. بنابراین لزوم سرعت بخشیدن به برنامه‌هایی که برای افزایش ظرفیت گردشگری این روستا در نظر گرفته شده است، اهمیتی فراوان دارد.