روایت اعتیاد در قصه‌های تو در تو

محمدرضا آهنج از آن کارگردان‌هایی است که هیچ‌گاه خودش را محدود به ژانر خاصی نکرده و همه این سال‌ها با ساخت آثاری چون به دنیا بگویید بایستد، عملیات 125، ملکوت و آثاری دیگر بخوبی ثابت کرده که رگ خواب مخاطب خود را می‌شناسد.

ستاره‌های سربی، قصه همه آدم‌هایی است که ناخواسته امکان دارد به خلاف کشیده شوند. وقتی به همان اندازه که سریال جنبه تفریحی و سرگرم‌کننده دارد بار آموزشی نیز به همراه داشته باشد آن وقت خیلی دور از انتظار نیست که بیننده ستاره‌های سربی، مشتاق دیدن آن باشد.

روایت زندگی همه شخصیت‌های این سریال در گرو مواجه شدن آنها با دختری به نام غزاله با بازی چکامه چمن‌ماه است؛ دختری که با وسوسه رسیدن به ثروت، درگیر فروش مواد مخدر می‌شود و مورد سوءاستفاده زنی به نام تهمینه قرار می‌گیرد. در این مجموعه نسرین مقانلو، چکامه چمن‌ماه، رضا توکلی، محسن افشانی، شراره دولت‌آبادی، رحیم نوروزی، فرخ نعمتی، علی عمرانی، امیرحسین مدرس، شیوا بلوریان، شبنم مقدمی و افشین سنگ‌چاپ ایفای نقش می‌کنند.

اعظم تندرو، تهیه‌کننده مجموعه ستاره‌های سربی است. وی قبلا در زمینه نویسندگی و کار تولید فعالیت داشته و در سمت تهیه‌کنندگی، ستاره‌های سربی را اولین تجربه خود می‌داند.

وی می‌گوید: خوشبختانه برای ساخت این مجموعه شرایط خوبی پیش آمد و کار به مرحله تولید رسید. از ابتدا قرار بود کار با مشارکت ستاد مبارزه با مواد مخدر ساخته شود و آنچه برای همه ما اهمیت داشت ایجاد نگاهی جدید برای پرداخت به مساله اعتیاد بود. قدم اول انتخاب یک داستان خوب بود که پتانسیل لازم را برای یک مجموعه چند قسمتی داشته باشد. در عین حال هدف این بود که چرایی معضل اعتیاد را مد نظر قرار دهیم. شاید مهم‌تر از این‌که تنها شاهد زندگی فردی این است که بدانیم چه چیز باعث شده او گرفتار اعتیاد شود و این رسالت عمده مجموعه ستاره‌های سربی است. تندرو می‌گوید: ما نمی‌خواستیم کار سیاه باشد. اگر قرار بود تنها بدی‌ها را نشان دهیم و رسالتی انجام ندهیم چه فایده‌ای داشت؟ تهیه‌کننده در این‌باره توضیح می‌دهد: قرار بود ابتدا مجموعه به صورت اپیزودیک ساخته شود و کل مجموعه شامل داستان‌های مجزا از هم باشد. فکر می‌کردیم شاید مجموعه در این صورت انسجام و پیوستگی خودش را از دست بدهد و تصمیم بر آن شد که ساختار کلی به این شکل باشد که قصه‌ها از دل هم درآیند و مجموعه در 17 قسمت ساخته شد. تندرو، مشکل اصلی کار را در کمبود بودجه ذکر می‌کند و معتقد است: شاید اگر همراهی خوب دوستان نبود این مجموعه به این شکل ساخته نمی‌شد. هومان فاضل، بهترین انتخاب برای نویسندگی این مجموعه بود. ایده اصلی کار خودم بود و با همفکری فاضل، در نهایت ستاره‌های سربی به این شکل به نگارش درآمد.

هومان فاضل، نویسنده مجموعه ستاره‌های سربی است. حدود 30 برنامه در حوزه کودک و نوجوان نوشته و سال‌ها‌ست که دستی بر نوشتن مجموعه‌های گوناگون دارد. وی درباره قصه ستاره‌های سربی می‌گوید: قصه‌های این سریال به ظاهر جدا و مستقل، ولی در عین حال موازی پیش می‌روند. بعد از مدتی قصه‌ها به واسطه یک نقطه مشترک به هم ارتباط می‌یابند، چراکه قرار است مجموعه روایت واحدی از یک موضوع داشته باشد.

فاضل می‌گوید: هدف اصلی نگارش این مجموعه بر آن بوده که قضاوت مستقیمی روی هیچ‌کدام از شخصیت‌ها صورت نگیرد و عکس‌العملی که مخاطب به هریک از شخصیت‌ها دارد به تصمیم خود او باشد، چراکه هرکدام از نقش‌ها به گونه‌ای نسبی و خاکستری طراحی شده‌اند.

فاضل می‌افزاید: به طور معمول در آثاری با مضامین اعتیاد، عرف بر این است که شخصیت‌ها تیپ‌سازی می‌شوند، اما ما در نگارش این سریال سعی کردیم از حرکت شخصیت‌ها به سمت تیپ‌سازی جلوگیری کنیم. در این مجموعه جهت‌گیری نسبت به شخصیت‌ها وجود ندارد و من فکر می‌کنم این‌که روایت خطی و یکدستی برای قصه در نظر گرفته نشده، نکته بسیار مثبتی برای آن به شمار می‌آید. وی ادامه داد: اوایل فکر می‌کردیم مخاطب ممکن است ارتباط خوبی با این سبک و سیاق نگارش برقرار نکند، چراکه بیننده معمولا عادت کرده برای ارتباط با یک شخصیت، آن را تا انتها دنبال کند و چنین اتفاقی در این مجموعه نیفتاده است، چراکه روایت ساختاری ستاره‌های سربی به این شکل است که با پایان یافتن زندگی یک خانواده، وارد زندگی خانواده دیگری می‌شویم. بشدت از ایجاد یک روایت خطی برای قصه اجتناب کردیم و بیننده مدام با این مساله درگیر می‌شود که از یک قصه وارد قصه دیگری شده است. قصه یک‌جورهایی پراکندگی‌های مخصوص به خود دارد بدون این‌که حلقه اصلی قصه مفقود شود. وی ادامه می‌دهد: ستاره‌های سربی فضای همیشگی و مردانه‌بودن گرایش به اعتیاد و مواد مخدر را می‌شکند، چون برای نخستین‌بار در سریالی یک زن سردسته باند مواد مخدر است و به نوعی می‌توان مدعی شد این مجموعه با نگاهی متفاوت به تحلیل و واکاوی اعتیاد به عنوان بلای خانمان‌سوز خواهد پرداخت.

وحید سیفی، مدیر تولید این مجموعه است. او می‌گوید: حدود مرداد سال گذشته بود که کار شروع شد. ابتدا قرار بود اسماعیل فلاح‌پور، کارگردان این مجموعه باشد که در نهایت محمدرضا آهنج کارگردانی آن را به عهده گرفت. سیفی، ستاره‌های سربی را اولین تجربه همکاری خود با آهنج می‌داند.

وی می‌گوید: آهنج در کار خود حساسیت زیادی دارد و همین موضوع یکی از دلایلی است که مجموعه‌هایش همیشه مخاطب خاص خود را دارد. تصویربرداری مجموعه حدود 3 ماه طول کشید و یکی از مجموعه‌هایی بود که تعداد لوکیشن‌های زیادی داشت. گاهی پیش می‌آمد که در طول یک روز ما سه چهار لوکیشن مختلف داشتیم و این سختی کار را افزایش می‌داد. به هر حال همه عوامل زحمت کشیدند تا کار به سرانجام رسید.

رحیم نوروزی، بازیگر نقش بهرامی در مجموعه ستاره‌های سربی است. شخصیتی که بیشتر از آنچه قرار است در نگاه اول منفی به چشم بیاید، در ظاهر مثبت است. وقتی از او می‌پرسم آیا این نقش نیز به مانند همه آن نقش‌هایی که تاکنون ایفا کرده منفی است یا نه، در جواب می‌گوید: من هیچ وقت به این تفاوتی که شما از آن صحبت می‌کنید، فکر نمی‌کنم چرا که معتقدم این متفاوت بودن صرفا یک نکته مثبت برای بازیگر محسوب نمی‌شود. حتی اگر این نگرش را کمی بسط دهیم می‌بینیم بیشتر بازیگران بزرگ دنیا هم تنها در یک نقش خاص توانسته‌اند خوش بدرخشند. این اتفاق در مورد خود من هم صدق می‌کند و من قرار نیست در نقش همه آدم‌های دنیا بازی کنم. نوروزی در مورد نقش بهرامی این‌گونه توضیح می‌دهد: بهرامی در ظاهر شخصیت پیچیده‌ای داشت. من سعی کردم این نقش را تحت اختیار خودم درآورم. معمولا سعی بر آن دارم که نقش را در لحظه بازی کنم و موقعیت را در اختیار نقش درمی‌آورم. این‌که اگر واقعا در آن موقعیت قرار می‌گرفتم چه عکس‌العملی داشتم به نظر من هنر یک بازیگر این است که باور تماشاگر را مخدوش نکند.

وی در ادامه می‌گوید: زمانی که نقش بهرامی به من پیشنهاد شد به این فکر می‌کردم که انگیزه من از بازی در چنین نقشی این نیست که به مساله ترک اعتیاد بپردازم، چراکه من کار محتوایی انجام نمی‌دهم. شاید هدف از طراحی شخصیت بهرامی این بوده که نشان داده شود اعتیاد در همه طبقات و اقشار و موقعیت‌ها وجود دارد و همه آدم‌ها را تهدید می‌کند. بهرامی دقیقا نماد همین مساله است، چون اساسا شخصیتی است که تنها با دیدن ظاهرش شاید متوجه خیلی چیزها نشویم. آدم‌هایی از قبیل بهرامی کم نیستند. نکته قابل بحث این است که برای شناخت چنین آدم‌هایی باید درست دیدن را به بیننده بیاموزیم.

شهروز ابراهیمی در این مجموعه نقش سامان، نامزد غزاله با بازی چکامه چمن‌ماه را بازی می‌کند. او می‌گوید: قبلا در فیلم تلویزیونی عملیات پایتخت با آقای آهنج کار کرده بودم و وجود خود ایشان انگیزه دوباره‌ای برای حضور من بود. ابراهیمی می‌گوید: یکی از نکات مثبت این مجموعه انتخاب داستان‌هایی بود که همگی آنها ما به ازای بیرونی داشتند و طراحی شخصیت‌ها به گونه‌ای بود که با فضای جامعه هماهنگی و همخوانی داشت. شهروز را شخصیت چندان پیچیده‌ای نمی‌دانم، چراکه معمولا نقش‌هایم را به گونه‌ای انتخاب می‌کنم که خیلی لایه‌دار و دور از باور نباشد. سامان در عین ساده بودن یک بعدی نیست. اتفاقا خیلی جاها متوجه خیلی چیز‌ها می‌شود، ولی سعی می‌کند به روی خودش نیاورد. قصه سریال کم و بیش پیچیده است و 4 داستان در آن به طور موازی پیش می‌رود. برای همین نمی‌توان گفت کدام یک از شخصیت‌های این 4 قصه شخصیت اصلی‌اند. سامان یکی از آن نقش‌هایی است که تا انتهای داستان حضور دارد.

سریال ستاره‌های سربی هم‌اکنون در حال پخش است. باید دید در ادامه راه، این مجموعه تا چه اندازه می‌تواند نظر مخاطبان را جلب کند. آیا ستاره‌های سربی می‌تواند برای تلویزیون و مخاطبان آن به مانند آینه عبرتی دیگر باشد؟