طنین
موسیقی کوچ نغمهای که فراموش میشود
برای آنکه با گوشهای از زندگی عشایر و فراز و فرودهای آن آشنا شوی، میتوانی دل به آواها و نغمههاشان بسپاری تا رنجها و شادیهاشان را بهخاطر آوری.
هوشنگ جاوید، پژوهشگر موسیقی نواحی، ارتباط کوچ و موسیقی را در پهنه فرهنگی ایرانباستان و سرزمین ایران فعلی به 4 دسته تقسیم میکند و میگوید: گروه نخست به موسیقی کوچکنندگان داخلی تعلق دارد که از ابتدای سکونت در ایران فعلی از حدود مشخص منطقه ییلاق و قشلاق خود خارج نشدهاند، بلکه پذیرای طوایف دیگری که به منطقه آنان آمده یا در مسیرشان یکجانشین شدهاند، بودهاند. این شکل از موسیقی کوچ، بهره از طبقه شبانان میبرد که تا عصر ساسانی جزو مهمترین طبقات اجتماعی ایران بودند و به این طبقه، رموم گفته میشد.
موسیقی کوچدادهشدگان داخلی که در اثر تغییر حکومتها، تغییر سیاستهای اجتماعی دولتها یا ناسازگاری با حکومتها از جایی به جای دیگر کوچ داده شده و به همزیستی با طوایف و ساکنین منطقه جدید عادت کردهاند، در دسته دوم قرار میگیرد. این گروه ضمن حفظ برخی از نغمات موسیقایی خود یا تاثیراتی بر موسیقی منطقه از طریق نوای سازها و نوع آوازهایشان نهاده یا تاثیراتی پذیرفتهاند و به همین دلیل، تشخیص اصالت در این دسته از موسیقی، بسیار دشوار است.
او موسیقی کوچکنندگانی را که از سرزمینهای دیگر به ایران وارد شده و با همه بیگانهبودنشان بر اثر مرور زمان، به نوعی همزیستی با ایرانیان رسیده و پذیرای فرهنگ ایرانی شدهاند در گروه سوم جای میدهد و میگوید: تاریخ این دسته از موسیقیها به ورود نخستین قبایل مهاجر عرب میرسد؛ لمبتون در تاریخ ایلات ایران، از حضور 20هزار طایفه عرب در بیابان جوز جانان خبر میدهد.به گفته جاوید، موسیقی قشقاییها، گرایلیها، وفسیهای اراک و ترکمنهای ایران از این نظر بسیار مهم و قابل پژوهش است و هیچ تأمل دقیق و درستی تاکنون بر آن نشده، ضمن آنکه ایلهایی چون عربکوهیهای ایران نیز در این دسته جای میگیرند.
این پژوهشگر موسیقی نواحی با اشاره به موسیقی کوچکنندگانی که از ایران رفتهاند، میگوید: این دسته از کوچندگان که از اصالت هنری خاص و دست نخوردهتری برخوردار بودهاند، بر اثر نپذیرفتن شرایط سیاسی، دینی، اجتماعی و تضاد با حاکمان و حکومتها یا دستیابی به وضعیت بهتر اقتصادی به سرزمینهایی چون مراکش (اندلس)، هند، ترکیه، رومانی، یوگسلاوی، مجارستان، گرجستان و حوزه روم باستان کوچ و بر سر راه کوچ خود آثار و تاثیرات بسزایی به لحاظ هنر موسیقایی بر جا نهادهاند که پرداختن به آن کاری بزرگ خواهد بود و امید که تا فرهنگهای موسیقایی باقیمانده در این گستره از میان نرفته، نهادی، ارگانی یا موسسه فرهنگی با یک سرمایهگذاری صحیح به این مهم بپردازد.
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
پشت پرده اتاقهای دود و طلسـم
