خارش پوست؛ از بیماری تا درمان

این بیماری می‌تواند نوجوانان را در سنین بلوغ بسیار آزار دهد و اثرات بدی روی اعتماد به نفس آنها بگذارد. از طرفی عوارض مفصلی این بیماری جدی هستند و مفاصل بر اثر درگیری با این بیماری دچار آسیب‌های جدی می‌شوند.

در حالت طبیعی پوست مدتی را برای تجدید و نوسازی خود نیاز دارد ولی در پسوریازیس این مدت بسیار کوتاه می‌شود و این حالت به صورت پوسته‌ریزی تظاهر می‌یابد. پسوریازیس نوعی التهاب ژنتیک در پوست است که در آن، کراتینوسیت‌های پوست (رنگدانه‌ها) بیش از حد معمول تولید می‌شوند و تعادل بین تولید و تخریب سلول‌های پوستی به هم می‌خورد. در این حالت پوست دچار پوسته ریزی، قرمزی و ضخامت می‌شود و ظاهری قرمز و برجسته پیدا می‌کند. ضایعات پوستی می‌تواند آرنج، پوست سر، تنه و محل‌های دیگر را درگیر کند.

این بیماری شدت و ضعف متفاوتی دارد. مثلا ممکن است کسی به آن مبتلا شود ولی از ابتلای خود خبر نداشته باشد یا بیماری آنقدر شدید باشد که فرد را دچار عوارض برگشت‌ناپذیر وخیمی کند. افرادی که به پسوریازیس دچار می‌شوند، دوره‌هایی از عود و خاموشی بیماری را تجربه می‌کنند. در دوره خاموشی، علائم فرد بهبود می‌یابد ولی با تحریک‌های کوچک هم دوباره بروز می‌کند.

این بیماری از اواخر کودکی یا اوایل بزرگسالی شروع می‌شود و از آنجا که راه علاج قطعی ندارد، متاسفانه در سراسر زندگی ادامه می‌یابد. خوشبختانه می‌توان با درمان‌هایی از علائم آن خلاص شد. علائم این بیماری طی بارداری خفیف‌تر می‌شود. در این بیماری در پوست فرد مختصرا برجستگی‌هایی با کناره‌های قرمز و متورم دیده می‌شود، این برجستگی‌ها از پوسته‌های نقره‌ای یا سفید پوشیده می‌شود. این ضایعات قرمز رنگ به مرور رشد می‌کنند و در عین وسیع‌تر شدن ترک می‌خورند و دردناک می‌شوند. ممکن است خارش این نواحی فرد را آزار دهد. در چنین شرایطی، پوسته‌های بالایی براحتی جدا می‌شوند، ولی پوسته‌های زیرین دردناک هستند و در صورت کنده شدن خونریزی می‌کند.

در این بیماری درگیری مفاصل نیز دیده می‌شود؛ بخصوص اگر ضایعات پوستی روی مفاصل باشند، احتمال درگیری مفصلی بیشتر است. در واقع به نظر می‌رسد شدت این ضایعات با شدت درگیری مفصل زیر آن متناسب باشد. این بیماری باعث تغییر شکل ناخن‌ها می‌شود و فرورفتگی‌های کوچکی در ناخن ایجاد می‌کند.

علت اصلی این بیماری پوستی شناخته نشده است ولی به نظر می‌رسد اختلالی در سیستم ایمنی فرد باعث ایجاد آن می‌شود. وراثت نیز در ایجاد پسوریازیس نقش دارد، چرا که شیوع بیشتر این بیماری در بین فامیل درجه اول فرد مبتلا دیده می‌شود. بعلاوه شاخص آنتی‌ژنی خاصی (HLA) در بیماران مبتلا بیشتر از سایرین یافت می‌شود. صرف نظر از عوامل به وجود آورنده پسوریازیس، فاکتورهایی وجود دارند که باعث عود یا حتی تشدید این بیماری می‌شوند.

به عنوان مثال عفونت‌ها بخصوص عفونت استرپتوکوکی در حلق، آزار پوستی یا برخی داروها می‌توانند بیماری را مجدد فعال کنند. بیماری آرتریت روماتوئید، استرس و آب و هوای سرد از دیگر عوامل تشدیدکننده بیماری هستند. گاهی نیز تظاهرات بیماری پس از قطع داروهایی مثل کورتیکواستروئیدها دیده می‌شود.

تشخیص بیماری توسط پزشک و براساس مشاهدات بالینی و در صورت نیاز به وسیله نمونه‌گیری از ضایعات پوستی و گاه مفصلی انجام می‌شود. برای بیماری پسوریازیس درمان قطعی پیدا نشده است، ولی با درمان‌های موجود می‌توان علائم آن را برطرف کرد. توجه داشته باشید که ممکن است پس از مدتی نسبت به هر یک از داروهای موجود در بازار برای این بیماری مقاومت ایجاد شود و درمان را با مشکل روبه‌رو سازد.

اولین گام برای بهبود از علائم پسوریازیس، مطلوب ساختن شرایط محیطی است، برای مثال اگر امکان آن را دارید، به مناطق گرم نقل مکان کنید و سعی کنید تا حد امکان در معرض آب و هوای سرد قرار نگیرید. برای حفظ بهداشت و سلامت پوست بیشتر حمام بروید و از مرطوب‌کننده‌های مناسب و پاک‌کننده‌های بدون آب استفاده کنید. همچنین مراقب پوست خود باشید و از آسیب رساندن به آن (با استفاده بیش از حد از مواد شوینده یا کیسه کشیدن زیاد در حمام و موارد دیگر آسیب‌رسان) خودداری کنید.

توجه داشته باشید که در این بیماری، پوست باید به اندازه کافی (نه بیش از حد) در معرض نور آفتاب قرار گیرد. نور آفتاب عوارض بسیاری دارد، در عین حال می‌تواند مشکل اصلی این بیماری یعنی رشد بیش از حد سلول‌های پوست را کم کند.

پس بهتر است برای بهبود، تحت نظارت پزشک از نور درمانی استفاده کرد. برخی مراکز به دستگاه‌هایی مجهز هستند که به همین منظور ساخته شده‌اند و قابلیت این را ایجاد می‌کنند تا پوست به اندازه مورد نیاز با مقدار اشعه لازم مواجه شود، بعلاوه برای درمان این بیماری می‌توان از لامپ‌های ماوراءبنفش نیز استفاده کرد.

در درمان دارویی، پمادهای حاوی قطران و کورتون‌های موضعی می‌توانند تا حد زیادی کمک‌کننده باشند.

این داروها به منظور کاهش اندازه ضایعات پوستی، بخصوص در نواحی چین خورده، استفاده می‌شوند. بهتر است داروهای پوستی موضعی را با پانسمان یا قرار دادن نایلون روی آن استفاده کرد، با این کار می‌توان انتظار داشت ضایعه پوستی با داروی بیشتری تماس داشته باشد و در نتیجه مقدار بیشتری از دارو جذب ناحیه آسیب دیده شود و ضایعه زودتر بهبود یابد.

در موارد بسیار شدید بیماری، داروهای سرکوبگر سیستم ایمنی و اشعه درمانی موثرتر خواهند بود. اسید سیالیک برای برداشتن پوسته‌های ضخیم از نواحی خاص مثل پوست سر استفاده می‌شود.

برای بهبود خارش پوست از آنتی‌هیستامین‌ها و داروهای ضدخارش استفاده می‌شود. در پسوریازیس پیشرفته از مشتقات ویتامین A یا متوترکسات که داروی ضدسرطان است، استفاده می‌شود. باید توجه کنید که هر یک از این داروها عوارض جانبی خود را دارد و فقط علائم را بهبود می‌بخشد.

اگر به این بیماری مبتلا هستید، لازم نیست از رژیم غذایی خاصی پیروی کنید، ولی برخی مواد غذایی ممکن است در تسکین علائم کمک‌کننده باشند. به عنوان مثال ویتامین D در درمان پسوریازیس مفید است و به منظور جلوگیری از عوارض نامطلوب آن، بهتر است زیر نظر پزشک مورد استفاده قرار گیرد.

از آنجا که علت اصلی این بیماری شناخته شده نیست، متاسفانه راه‌های پیشگیری قطعی از این بیماری پیشنهاد نشده است.