المپیک‌های آینده با دهکده‌های شناور

از قرار معلوم صحنه رقابت‌های ورزشی المپیکی و محل‌های برگزاری این رویداد مهم جهانی با هدف ارائه مدل‌های پایدار دهکده‌های المپیکی طرف توجه آرشیتکت‌ها واقع شده است.

زمانی که شهرهای بزرگ برنده میزبانی المپیک می‌شوند موجی از فعالیت‌های ساخت و سازی برای تامین تاسیسات و امکانات ورزشی، اداری و اقامتی مورد نیاز و هر چه با شکوه‌تر ساختن برگزاری المپیک در آن شهرها را فرامی‌گیرد، اما زمانی که المپیک به پایان می‌رسد این استادیوم‌ها و تاسیسات ورزشی باقی می‌مانند. برخی از آنها ممکن است برای مقاصد و کاربری‌های دیگری در نظر گرفته شوند، اما سایر اماکن به بقایا و یادگاری‌های دردناک سرمایه‌گذاری‌های هنگفت بدل می‌شوند. همین مشکلات، آرشیتکت مبتکری را به فکر پیشنهاد طرحی برای دهکده شناور و چند بار مصرف بازی‌های المپیک انداخته که قد و قواره زمین فوتبال را دارد.

کارشناسان معماری معتقدند تقریبا 90 درصد کشورهای دنیا نمی‌توانند از عهده پروژه‌های ساخت و سازی مربوط به رویدادهای بزرگ ورزشی ـ چه رسد به المپیک ـ برآیند. وجود زیرساخت‌ها و بسترهای لازم برای برپایی رقابتی نظیر المپیک با آن وسعت رشته‌ها و تعداد شرکت‌کنندگانش دغدغه مهمی است که در کنار محدودیت‌های زمین و سرمایه‌گذاری باعث شده بسیاری از شهرهای بزرگ جهان از میزبانی این رویداد مهم ورزش جهان محروم شوند، اما طرح دهکده‌های شناور المپیک قصد دارد برگزاری این رقابت‌ها را جهانی‌تر، ساده‌تر و مهم‌تر از همه پایدارتر کند. المپیک شناور چندبار مصرف با الهام گرفتن از سازه‌های مصنوعی برای محیط‌های دریایی، به آرایشی مفهومی از تاسیسات المپیکی توسعه یافته است که می‌تواند در امتداد مسیرهای دریایی حمل و نقل شود و در کنار شهرهای بندری بزرگ لنگر بیندازد.

اگر می‌خواهید از ظرفیت‌های میزبانی یک سازه شناور به لحاظ اماکن ورزشی، اقامتی و رفاهی در حد المپیک حدس و اطلاعی داشته باشید، همین قدر بدانید که این طرح جالب توجه از استادیومی با گنجایش 150 هزار نفر تماشاچی و همچنین واحدهای پیش‌سازی خبر می‌دهد که مشتمل بر تاسیسات و تجهیزات ورزشی کمکی، امکانات رفاهی و اقامتی، دفاتر و ساختمان‌های اداری هستند.

نکته جالب اینجاست که این واحدهای مجزا و مستقل بسته به نیاز و ضرورت به همراه مجموعه یدک می‌شوند و در واقع مدلی از مجمع الجزایر را به نمایش می‌گذارند. هر زمان که دهکده شناور المپیک در محلی مستقر شود، تأسیسات مختلف آن یک مجمع‌الجزیره محکم و بزرگ و قابل دسترسی توسط پل‌های پیاده رو تشکیل خواهند داد. تماشاگران و ورزشکاران نیز می‌توانند از یک اسکله ثابت، یک پل شناور موقت، یک معبر آبی یا ترکیبی از این گذرگاه‌ها وارد شوند. البته همه واحدهای مجموعه مجبور به شرکت در رقابت المپیک نیستند و مستقل بودن بخش‌ها باعث انعطاف‌پذیر شدن کل مجموعه برای نامزدی برگزاری رویدادهای مختلف با نیازمندی‌های مختلف می‌شود و دست مجریان را برای چیدمان و تنظیمات متنوع آن باز می‌گذارد.

ساختمان‌های این مجموعه از یک فرم شبکه‌ای چند وجهی نامحدود برخوردارند که بر اساس یک سطح ساختمانی مخصوص شکل گرفته است. این شبکه‌ها نوعی خرپاهای مفصل و میله کم چگال و چند لایه‌ای هستند که از فولاد و بست‌های رابط ساخته می‌شوند.

جالب توجه اینجاست که یک دهنه مهار 60 متر مربعی را می‌توان با کمتر از 40 کیلوگرم فولاد تهیه کرد و با مواد سبک روکش کرد. با این تفاصیل هزینه کل تمام‌شده برای هریک از این تأسیسات شناور مجزا به مقدار مواد مورد استفاده بستگی خواهد داشت.

موضوع مهم دیگری که علاوه بر شناوری در طراحی المپیک‌های آینده مورد توجه قرار گرفته و نمی‌توان براحتی از کنار آن گذشت قابلیت استفاده مجدد یا چند بار مصرف بودن این مجموعه‌های شناور است.

از طرفی وجود قابلیت و ظرفیت استفاده چند باره چنین مجموعه‌ای در طول سال و برای مقاصد مختلف، می‌تواند ایده جالب دیگری مثل آرایش‌بندی و عرضه‌های چندگانه المپیکی را مطابق سلیقه کشورهای برگزارکننده مطرح کند؛ به عنوان نمونه می‌توان چیدمان و عرضه مجموعه را به صورتی پیاده کرد که مناسب حال اروپا باشد یا حتی آرایش و صف‌آرایی مجموعه‌ای مختص چین را انتظار داشت. البته ارائه این طرح مفهومی در همایش فناوری، دانش و جامعه در اسپانیا، ابهاماتی را در خصوص فرد یا بخش‌های سرمایه‌گذاری‌کننده آن و همچنین چند و چون حفاظت و نگهداری و بهره‌برداری مجموعه مطرح ساخت که به عنوان موانع پیش‌روی طرح که باید پشت سر گذاشته شود بر جای می‌ماند.

در این میان برخی محققان نیز بحث و انتقاداتی را نسبت به ایده المپیک‌های شناور مطرح کرده‌اند. به عنوان مثال، شون فورمن که دانشیار علوم سیاسی دانشگاه باری فلوریداست و دستی در مطالعات سرمایه‌گذاری و تأمین مالی برای استادیوم‌ها و میادین ورزشی دارد، موضوع پذیرش و اجرایی شدن طرح دهکده المپیک شناور و چند بار مصرف را به دلایلی وارد نمی‌داند. به اعتقاد وی پیشنهادات مناقصه المپیک‌ها با اهداف بزرگ و جامع‌تر توسعه رقم می‌خورند. واقعیت این است که استادیوم‌های المپیک برای کاربری دوباره نظیر استفاده تیم‌های بومی کشور میزبان، مطرح و در نظر گرفته می‌شوند.

از طرف دیگر نباید ظرفیت بالای نمادگرایی و ترقی‌نمایی شهر میزبان المپیک را برای خودنمایی و جلوه دادن این امکانات و تاسیسات با شکوه و عالی‌اش نادیده گرفت. چالش دیگری که این محقق به ایده المپیک شناور وارد می‌کند تهدید دریایی یا راهزنی دریایی است.

البته تاسیسات و ساختمان‌های متحرک می‌توانند در مواردی مثل بلایای طبیعی و با فرض وجود هشدار کافی برای حرکت دادنش جان سالم به در ببرند.

از طرفی قابلیت به کارگیری چندباره ابنیه و تاسیسات، موضوعی است که از لحاظ لجستیکی و تدارکات، نیازهایی را طلب می‌کند به نحوی که از نظر پشتیبانی، شیوه معقول و منطقی برای استفاده دوباره تاسیساتی که فقط یکبار مورد استفاده واقع می‌شود حداکثر 2 یا 4 سال است.