پیرمرد و ‌دریا‌ به ‌روایت ‌تصویر

برای مثال فیلم «فارست گامپ» به کارگردانی زمکیس، آنقدر توجه عموم و منتقدان را به خود جلب کرد که باعث شهرت کتابی شد که فیلم از آن اقتباس شده بود. اما عده‌ای از فیلمسازان ترجیح می‌دهند که یک رمان معروف از یک نویسنده بزرگ را دستمایه کارشان قرار دهند.

برای مثال کتاب‌های معروفی مثل بینوایان، بر باد رفته، دزیره و... بارها برای ساخت فیلم‌های سینمایی به صورت فیلمنامه در‌آمده‌اند.

اما آنهایی که کتابخوان باشند بهتر می‌دانند که وقتی یک کتاب به فیلم تبدیل می‌شود، چه نکات و ظرایفی از آن نادیده گرفته می‌شود. درواقع این تفاوت اساسی فیلم و کتاب است که فیلم گفته‌هایش را با زبان تصویر بیان می‌کند، ولی کتاب می‌تواند در مورد خصوصی‌ترین افکار شخصیت‌هایش با کلمات و گفتار برایمان توضیح دهد.

در نتیجه در کتاب معمولا شخصیت‌پردازی‌ها دقیق‌تر و شرح افکار و ذهنیات آنها مبسوط‌تر است. اما فیلم راهی برای نشان دادن درونیات شخصیت‌ها ندارد. تنها می‌توان از طریق رویدادهایی که برای شخصیت پیش می‌آید و واکنش‌های او به شناخت نسبی از او رسید.

به همین خاطر بسیاری از زوایای شخصیت که در کتاب توصیف شده‌اند، در فیلم دیده نمی‌شود. خیلی وقت‌ها به خاطر این که انگیزه شخصیت از یک عکس‌العمل را نمی‌دانیم، ممکن است در مورد او قضاوت و شناختی متفاوت از آنچه در کتاب کسب کرده‌ایم به دست بیاوریم و تمام اینها منجر می‌شود به این که در نهایت فیلم به کتاب پایبند نباشد.

اما در فیلم «پیرمرد و دریا» ساخته جود تایلور که چند روز پیش از شبکه تهران پخش شد، نکته جالبی خودنمایی می‌کند. اصراری که کارگردان در توصیف شخصیت‌ها به نزدیک‌ترین شکل به کتاب دارد، قابل تحسین است. انگار کارگردان به خوبی این الزام را احساس می‌کند که به تمامی جزئیات در کتاب مقید باشد.

تا حدی که بسیاری از افکار درونی پیرمرد را به صورت مونولوگ‌هایی از زبان خودش می‌شنویم. هرچند این مقدار از پایبندی گاهی منجر به این شود که جذابیت‌های فیلم قربانی شوند.

نکته دیگر بازی‌های این فیلم است. سال‌هاست که در فیلم‌های هالیوودی نمی‌بینیم که از بزرگ‌ترین بازیگر یک فیلم (مثلا آنتونی کوئین در همین فیلم) گرفته تا بازیگر غیرمشهور یک نقش کمرنگ و حاشیه‌ای، یک بازی اغراق‌ شده، دور از واقعیت و دم‌دستی داشته باشند. انگار این وسواس در مورد تمام بازیگران وجود دارد که چنان با نقش‌شان عجین شوند که خودشان را فراموش کنند و کنار بگذارند.

مثلا یک تاکسیران، پیشخدمت، فروشنده یک مغازه که نقشی در روند داستان ندارند و بار داستان را بر دوش ندارند، بازهم با ظرافت و دقت، شبیه به نمونه‌های بیرونی‌شان هستند.

این اتفاقی است که در کشور ما به ندرت به این شکل پیش می‌آید. اما در «پیرمرد و دریا» که یک فیلم تلویزیونی است و افتخارات چندانی هم کسب نکرده، می‌بینیم که بازی تمام بازیگران حساب‌شده و حرفه‌ای است و اگر هم این‌طور نباشد، مسلما آن‌قدر طبیعی هست که آسیبی به پیکره فیلم وارد نکند.

نمی‌شود در مورد این فیلم حرف زد و یادی از دوبله فوق‌العاده آن نکرد.

واقعا یکی از امتیازاتی که تلویزیون ما از آن برخوردار است، دوبلورهای باتجربه و متعهد و مقید هستند. هیچ قید‌ و بند و قانونی وجود ندارد که دوبلورها بخواهند این‌قدر به ظرایف کار بپردازند، مثلا طوری که کمتر ببینیم که دیالوگ‌ها با حرکات لب بازیگران سینک نیستند.اما تفکر دوبلورهای ما آنقدر پخته و حرفه‌ای هست که وقتی صدای آنها روی یک فیلم خارجی قرار می‌گیرد، برای آن ارائه‌ای محسوب می‌شود که آن را زیباتر هم می‌کند.