در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
امیرحسین اربابان غفوری، رئیس هیات مدیره جامعه راهنمایان ایرانگردی و جهانگردی
پیش از سفر با تور، قرارداد ببندید
چه کسی میتواند ادعا کند حرف و حدیثهای زیادی از تورهای متخلف نشنیده است، تورهای گرانقیمتی که به تعهداتشان درقبال مسافران عمل نمیکنند و راهنمایان تور ناآگاه و غیرمسوولی که گویا وظیفهای ندارند جز ایجاد سرگردانی و نارضایتی برای مسافران، اما اگر این نگرانیها وجود نداشت شما برای سفرهایتان کدام را ترجیح میدادید؟ دوست دارید خلوتی خانوادگی داشته باشید یا با گروهی از خانوادههای علاقهمند به گردشگری، در یک تور همسفر شوید؟
بیشتر آنها که اهل گردشگری هستند، نوع دوم سفر را خاطرهانگیزتر میدانند، اما به دلایلی ناچارند نوع اول را انتخاب کنند؛ این دلایل، موضوع گفتوگوی ما با امیرحسین اربابان غفوری، راهنمای تور و رئیس هیات مدیره جامعه راهنمایان ایرانگردی و جهانگردی شده است.
تاکنون چند تور را راهنمایی کردهاید؟
از سال 68 که به ایران آمدم، علاوه بر مترجمی، راهنمایی گروههای خارجی که برای همکاریهای تجاری به ایران میآمدند را نیز عهدهدار شدم. از سال 77 به طور رسمی کارم را به عنوان راهنمای تور آغاز کردم و از آن هنگام تاکنون، هر سال به طور متوسط 7 تا 8 تور را راهنمایی کردهام.
آخرین باری که صرفا به عنوان مسافر، در یک تور شرکت کردید، کی بود؟
با توجه به شغلم اغلب با مسوولیت راهنما با تورها همراه شدهام و کمتر صرفا مسافر بودهام و اگر هم فرصتی آزاد برای سفری شخصی داشته باشم ترجیح میدهم با خانوادهام به مسافرت بروم.
بنابراین کمتر ناچار شدهاید هزینه گزاف سفر با تورهای داخلی را برای خود و خانوادهتان بپردازید.
البته من تجربه مسافرت خانوادگی با تور را نیز دارم و میپذیرم که تورهای داخلی گران هستند. به طوری که تفاوت قیمت میان تورهای داخلی و تورهای خارجی در کشورمان اندک شده است، برای مثال در حال حاضر هزینه سفر یک خانواده 4 نفری به کیش تقریبا 2 میلیون تومان است و جالب اینجاست که اگر این خانواده بخواهد به دبی برود باید تقریبا 3 تا
5/3 میلیون تومان هزینه کند یعنی تقریبا برای هر نفر 300 هزار تومان تفاوت قیمت میان این دو نوع تور وجود دارد.میخواهید نتیجه بگیرید که این تفاوت قیمت اندک باعث میشود مردم تورهای خارجی را انتخاب کنند؟
شمار زیادی از مردم، تورهای خارجی را ترجیح میدهند. گرچه هزینه این تورها اندکی از تورهای داخلی بالاتر است، اما در عوض خدمترسانی بهتری دارند. آنها از نظر کیفی با تورهای داخلی فرق دارند. تاخیرهای پرواز در رفت و برگشت این تورها معمولا ناچیز است و به مقوله اسکان مسافر و ارائه خدمات به او، بشدت اهمیت میدهند، اما متاسفانه در بسیاری از تورهای داخلی چنین دقتهایی وجود ندارد. اجازه بدهید در این زمینه مثالی بزنم.
چند سال پیش، همراه خانوادهام در یک تور کیش ثبتنام کردیم. پرواز رفت ما 2 ساعت و پرواز برگشتمان 8 ساعت تاخیر داشت. هتل محل اقامتمان از مرکز شهر بسیار دور بود و هزینه رفت و آمدمان از هتل تا مرکز شهر، گران تمام میشد. از طرفی دیگر، هرچند ما هزینه 4 تخت را به شکل کامل پرداخت کرده بودیم، اما هتل 3 تخت به اضافه یک تخت تاشوی سفری در اختیارمان قرار داد!
درباره تاخیرهای پرواز و محل نامناسب هتل، نمیتوانستم کاری کنم؛ بنابراین فقط به شمار تختها اعتراض کردم و به واسطه شغلم، مطمئن بودم که حق با من است و به همین دلیل بر آن پافشاری کردم تا سرانجام آنها ناچار شدند 4 تخت در اختیارمان بگذارند، اما آیا خانوادههای دیگری هم که با تور همراه میشوند و این بیسر و سامانی را مشاهده میکنند میتوانند برای گرفتن حقشان تا این حد پافشاری کنند یا حوصله شکایت از تور و درگیر شدن با کاغذبازیهای اداری را برای رسیدن به حقوقشان دارند؟
در تورهای خارجی که مدیریت آنها را ایرانیها عهدهدار هستند نظمی قابل قبول و رضایتبخش وجود دارد، اما همین مدیریت ایرانی وقتی برای تورهای داخلی اعمال میشود، درست عمل نمیکند؟
دلیلش این است که مدیریت تورهای گردشگری، به شکلی مستقیم تحتتاثیر امکانات مقصد سفر قرار دارد و این امکانات، در ایران برای گردشگران کافی نیست.
نکته تاملبرانگیز این است که وقتی مسافران خارجی همراه تور به ایران میآیند، کمتر با چنین نابسامانیهایی مواجه میشوند و خدمات به شکل منظمتری به آنها ارائه میشود. دلیل این تفاوت چیست؟
خارجیها مبلغ بیشتری به تورهای گردشگری میپردازند و تورگردانها میتوانند کمبودهای مقصد سفر را تا حدودی با صرف هزینههایی بیشتر از حد معمول برطرف کنند، اما ایرانیها گرچه نسبت به سطح متوسط اقتصادیشان هزینهای نسبتا بالا برای سفر با تورهای داخلی میپردازند، اما این مبلغ نمیتواند کمبود امکانات را جبران کند. البته در این بین تاثیر نرخ تبدیل ارز هم میتواند مثبت تلقی شود که به مسافران خارجی امکان سفر راحتتر در ایران را میدهد.
پس دلیل بالا بودن قیمت تورها را امکانات ناکافی در مقاصد سفر میدانید؟
هنوز فرهنگ سفر در 4 فصل سال برای ایرانیها جا نیفتاده است و همه ما در زمانهایی مشخص تصمیم به سفر میگیریم. این زمانها، تعطیلات نوروز، تعطیلات تابستان و برخی تعطیلات چند روزه در طول سال است.
بنابراین فعالان صنعت گردشگری که در دیگر اوقات سال، درآمد چندانی ندارند ناچارند در ازای ارائه خدمات به مسافران هزینههای بالایی مطالبه کنند تا پساندازی مناسب برای مدت باقیمانده سال داشته باشند.
تفاوت قیمت میان تورهای داخلی و خارجی اندک شده از اینرو برخی سفر خارجی را ترجیح میدهند
از طرفی دیگر، مسافرت همزمان مردم و تقسیم نشدن سفرها در طول سال، راه سودجویی را نیز برای برخی افراد باز کرده است. آنها از مردم هزینههایی کلان میگیرند چراکه میدانند در فصلهای سفر، تقاضا از عرضه بیشتر است و مسافران حاضرند در قبال دریافت خدمات، پول بیشتری خرج کنند.
به این نکته هم توجه داشته باشید که هزینه دریافتی یک تور از مسافران، دقیقا در ارتباط با دیگر بخشهای فعال در حوزه گردشگری است، برای مثال وقتی هزینه هتلها یا حمل و نقل بالا میرود، طبیعتا هزینه تورهای مسافرتی هم بیشتر خواهد شد.
از دیدگاه شما عمدهترین مشکلی که تورهای داخلی با آن مواجه هستند، چیست؟
بحث جابهجایی مسافران هماکنون با چالشهای جدیای مواجه است. از یک طرف به دلیل برخی سوانح هوایی، مردم کمتر از سفرهای هوایی استقبال میکنند و از سوی دیگر مشکلاتی در زمینه چارتر پروازها برای تورهای داخلی وجود دارد.
به نظر من اصطلاح چارتر در ایران به درستی درک نشده است. ما خیال میکنیم چارتر صرفا به معنای رزرو تعدادی از صندلیهای هواپیما یا قطار یا اتوبوس و پیشپرداخت هزینه آنهاست، در حالی که باید به این تعریف، اصولی را نیز اضافه کرد، برای نمونه ازجمله شرایط چارتر در کشورهای دیگر، مشخص بودن ساعت پرواز و ورود و خروج هواپیما سر ساعت معین است. در این شرایط اگر تاخیری رخ دهد، به مسافران ضرر و زیان تعلق میگیرد، اما در ایران واژه چارتر صرفا یعنی عمدهفروشی.
این عدم آگاهی موجب سودجویی بعضی افراد میشود، به عنوان نمونه اگر مسافر سر ساعت به فرودگاه برود و هواپیما تاخیر داشته باشد ایرادی وارد نیست ولی اگر مسافر تاخیر داشته باشد، پول مسافر سوخت میشود، یعنی شرکت هواپیمایی میتواند تاخیر کند ولی مسافر نمیتواند تاخیر داشته باشد.
کم پیش نیامده که خانوادهای با تور سفر کرده است و گردانندگان آن تور به وعدهها و تعهداتی که پیش از سفر دادهاند عمل نکردهاند. خانوادهها چه طور میتوانند تورهای قابل اعتماد و معتبر را پیدا کنند؟
اغلب مردم معمولا در آخرین لحظات و بدون داشتن برنامهای از پیش تعیین شده تصمیم به مسافرت میگیرند و همین باعث میشود انتخابی شتابزده داشته باشند. مردم نباید صرفا به یک آگهی و بدون تحقیق درباره آن، اعتماد کنند بلکه بهتر است پیش از ثبتنام در تور، از جزئیات خدماتی که ارائه میدهند نیز بپرسند. آنها باید از آژانس مسافرتی، قراردادی مشتمل بر تمامی مشخصات تور درخواست کنند.
چه نوع مشخصاتی باید در قرارداد ذکر شود؟
در این قرارداد باید زمان رفت و برگشت هواپیما قید شده باشد. محل اقامت مسافران نیز مهم است. خانوادهها باید دقیقا سوال کنند که هتل در کجا قرار گرفته است و با مرکز شهر چقدر فاصله دارد.
ساعت ورود مسافران به هتل و خروج از آن نیز باید کاملا مشخص شده باشد، چون گاهی پروازها صبح زود یا نیمهشب میرسند و در فاصله زمانی میان رسیدن مسافران به مقصد یا بازگشتشان به مبدا تا تخلیه اتاق، مسافران سرگردان میشوند.
مردم معمولا در آخرین لحظات تصمیم به مسافرت با تور میگیرندو همین امر باعث انتخابی شتابزده میشود
از نکات دیگری که مردم میتوانند درباره آن پرسوجو کنند این است که تور، کدام وعدههای غذایی آنها را تامین میکند، آیا جابهجایی مسافران را نیز به عهده میگیرد یا مسافران ناچارند برای رفت و آمد هم پول بپردازند، آژانس کارگزار در شهر ورودی کدام است و اتاقها به چه صورت در اختیار مسافران قرار میگیرند.
درباره مورد آخر، مایلم بیشتر توضیح بدهم. معمولا خانوادههای 3یا4 نفره، هنگام ثبتنام برای فرزندانشان، یک تخت اضافی درخواست میکنند و آژانس هم توضیح زیادی درباره آن نمیدهد، شاید به این دلیل که اگر واقعیت مشخص شود و خانوادهها بفهمند تخت اضافی، چیزی جز تختخواب مسافرتی تاشو نیست قطعا مسافران به علت گرانی از آن صرفنظر میکنند.
فکر میکنید آموزش تورگردانها در کشور ما از وضعیت مطلوبی برخوردار است؟
امروزه بحث ارتقای سطح دانش تورگردانها مورد توجه ماست، اما بودجهای به این بخش اختصاص داده نشده و این طرح متوقف مانده است.
برخلاف باور عمومی، اطلاعات فنی، تاریخی و هنری برای راهنمایان تور، لازم اما غیرکافی است. یک راهنمای حرفهای تور، باید مدیری توانمند باشد تا بتواند تور را به شکلی منظم هدایت کند. برخی راهنمایان تور قدیمی، دانش مدیریت گروه را با تجربه بهدستآوردهاند، اما تازه کارها چنین تواناییای را ندارند و باید تحت آموزش قرار بگیرند.
به طور کلی، بیشتر تورگردانها از شرایط شغلیشان ناراضی هستند. در مقایسه با شرایط شغلی تورگردانها در کشورهای دیگر، فکر میکنید آیا جای ابراز نارضایتی وجود دارد؟
اگر سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری را متولی اصلی گردشگری در کشور بدانیم و صاحبان آژانسها را عوامل اصلی بازاریابی و مجوز ورود تور به کشور تلقی کنیم، راهنمایان تورها، مدیران اجرایی این صنعت هستند. در حالی که به این گروه در کشور ما کمتر توجه میشود. همان طور که گفتم در ایران سفر در 4 فصل هنوز نهادینه نشده است و بیشتر مردم در زمانهای مشخصی به سفر میروند و به این ترتیب راهنمایان تور هم تنها در این فصول صاحب شغل هستند و در فصلهای دیگر بیکار میشوند. طبیعتا سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری باید از این نیروها در فصلهایی که سفر به حداقل میرسد حمایت مالی کند، اما چنین حمایتی صورت نمیگیرد.
هماکنون در کشور ما حدود 4 هزار نفر راهنمای تور وجود دارد که حتی در فصلهای پرسفر نیز شماری از آنها بیکار میمانند.
یک راهنمای تور موفق باید خوشپوش، دارای روابط عمومی قوی و توانایی برقراری ارتباط با دیگران، شاداب و پرانرژی باشد، اما شما بگویید چطور ممکن است تورگردانی از نظر مالی دلنگران باشد و بتواند چنین ویژگیهایی را در خود حفظ کند؟
بسیاری از خانوادههایی که خارج از تور سفر میکنند در بازدید از مکانهای تاریخی به راهنماهایی نیاز دارند که در مورد مکانهای مختلف، توضیحاتی ارائه کنند، اما در کشور ما راهنماهای خارج از تور وجود ندارند. به نظرتان چنین طرحی قابلیت اجرایی شدن را دارد؟
طرح جالبی است به شرطی که سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری حاضر باشد به آن راهنماها مانند دیگر کارکنانش حقوق بپردازد!
گاهی در بازدید از یک جاذبه گردشگری، راهنما اطلاعاتی درباره آن ارائه میدهد که به نظر میآید درست نیست و گویا آن اطلاعات از منبع درستی تهیه نشده است. آیا با تهیه منابع اطلاعاتی یکسان و قابل اعتماد برای راهنمایان تورها موافقید؟
من معتقدم منابع اطلاعاتی کافی برای راهنماهای تور وجود دارد، اما آنها باید انگیزه لازم را برای مطالعه و پژوهش در رشتهشان داشته باشند؛ چون این کار نیاز به صرف وقت کافی دارد، متاسفانه شاهدیم که در شرایط کنونی این اشتیاق کم شده است. با این حال تهیه منابع مشترک هم ایده مناسبی است که میتوان در آینده آن را عملی کرد.
هتلها براساس سطح امکانات و خدماتی که ارائه میدهند درجهبندی میشوند، چرا دفاتر خدمات سفر و گردشگری یا حتی راهنماهای تور، درجهبندی نمیشوند؟
همان طور که پیشتر اشاره کردم عملکرد مطلوب تور، مستلزم فعالیت گروهی از عناصر فعال در حوزه گردشگری است که باید در طول سفر به مسافران خدمات ارائه کنند. بنابراین برپایی یک تور حاصل همکاری یک مجموعه است که خطای هر کدام بر نتیجه نهایی کار، اثر میگذارد.
با توجه به این نکته، درجهبندی برای دفاتر خدمات سفر و گردشگری تور معنایی ندارد. چون همه خدمات از طرف آن تور یا دفتر خدمات مسافرتی ارائه نمیشود، اما ایده درجهبندی راهنماهای تورها را قبول دارم و قصد داریم از سال آینده آن را آغاز کنیم تا تورگردانها را براساس شمار سفرهایشان، سالهایی که در حوزه گردشگری فعالیت کردهاند، سطح تحصیلات و تسلطشان بر زبانهای خارجی درجهبندی کنیم.
علی یوشیزاده
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
گزارش «جامجم» درباره دستاوردهای زبان فارسی در گفتوگو با برخی از چهرههای ادب معاصر
فارسی، زبان گفتوگوی جهان
معاون وزیر بهداشت:
