ورود 3 ابزار جدید به معاملات بانکی

عضو شورای فقهی بانک مرکزی، نخستین ابزار معاملاتی جدید را «مرابحه» ذکر کرد و گفت: مرابحه از ربح به معنای سود می‌آید. یعنی خرید و فروش همراه با سود. مقصود از این ابزار این است که بانک‌ها می‌توانند کالاها و خدمات مورد نیاز مشتریان را به صورت نقد خریداری و به صورت مدت‌دار به مشتریان بفروشند. روشن است از این محل یک مابه‌التفاوت قیمت ایجاد می‌شود که هم بانک و هم مشتری به هدف خود رسیده‌اند.موسوی افزود: ورود این ابزار به نظام بانکی، تحول بزرگی در بانک‌ها و رابطه آنها با مشتریانشان ایجاد کرده و بسیاری از مشکلات موجود راحل می‌کند. طبق بررسی‌های ما، هم‌اکنون حدود 75 درصد حجم معاملات برخی بانک‌های اسلامی با ابزار مرابحه انجام می‌شود و این ابزار بسیار گسترده و فراگیر است.

موسویان ابزار استصناع را دومین ابزار در دست بررسی برای نظام معاملاتی بانک‌های کشور برشمرد و اظهار کرد: استصناع از صنعت می‌آید و به معنای سفارش ساخت است. مقصود از این ابزار این است که بسیاری از متقاضیان و مراجعه‌کنندگان به بانک‌ها خواستار دریافت تسهیلات به منظور سفارش ساخت کالاهای مختلف تولیدی ـ صنعتی هستند و این ابزار کمک بزرگی به آنها خواهد کرد.

وی افزود: بر این اساس، بانک می‌تواند با انعقاد قرارداد مستقیم امکان سفارش ساخت تجهیزات صنعتی را برای متقاضیان فراهم کند. تاکنون ما چنین قراردادهایی را در بانک‌ها نداشته‌ایم و برای انجام این امور از قراردادهای جعاله یا مشارکت مدنی استفاده می‌شد؛ اما دستکاری این قراردادها باعث صوری شدن آن می‌شد که با فعال شدن ابزار معاملاتی استصناع، این مسائل از بین می‌رود و راه جدیدی در همکاری بانک‌ها با صنایع باز می‌شود.

عضو شورای فقهی بانک مرکزی، همچنین درباره کارکرد ابزار معاملاتی خرید دین در بانک‌ها تصریح کرد: روشن است در هر اقتصاد بخشی از معاملات به صورت نسیه انجام می‌شود؛ اما اگر نسیه‌فروش‌ قبل از رسیدن موعد دریافت وجه خود، به پول نقد نیاز پیدا کرد، می‌تواند به بانک مراجعه کرده و با تحویل اسناد طلب خود به بانک، پول نقد را دریافت کند. درواقع کار این ابزار تبدیل اسناد مدت‌دار مشتریان بانک‌ها به پول نقد است که تاکنون در نظام بانکی ما وجود نداشته است.وی درباره نرخ سود ابزار خرید دین گفت: نرخ سود آن به مبلغ و مدت زمانی که به نقد شدن نهایی طلب مشتری مانده است، بستگی خواهد داشت.

موسویان خاطرنشان کرد: علاوه بر این در بخش سپرده‌ها نیز ابزارهای مختلفی در حال طراحی است که مهم‌ترین آن «صکوک» است. صکوک در 7 دسته طراحی شده که 2 دسته آن بزودی اجرایی خواهد شد و بقیه به مرور زمان وارد چرخه پولی می‌شود.

وی افزود: صکوک اوراقی است که مشتری پس از سپرده‌گذاری وجوهی در بانک، از سوی بانک دریافت می‌کند و این اوراق همانند اوراق قرضه در بورس قابل خرید و فروش است. در واقع با این ابزار یک بازار ثانویه خرید و فروش اوراق گواهی سپرده شکل می‌گیرد که به نفع بانک و مشتری است.عضو شورای فقهی بانک مرکزی اظهار کرد: از یک سو منابع بانک دارای ثبات می‌شود، چرا که بانک نگران نیست که هرلحظه سپرده‌گذار برای دریافت پیش از موعد سپرده خود مراجعه کند و اگر سپرده‌گذار به پول نقد نیاز پیدا کرد، براحتی از طریق بازار ثانویه، اوراق خود را به فروش می‌رساند و نیاز کمتری به بانک هست. لذا بانک می‌تواند منابع بیشتری را صرف سرمایه‌گذاری کند.

وی افزود: از سوی دیگر، مشتری نیز دیگر نگران لغو پیش از موعد قرارداد سپرده خود با بانک و تبعات آن از جمله از دست دادن بخش عمده سود دوران سپرده‌گذاری نیست و مطابق قیمت بازار، وجه سپرده بدون کمترین ضرر به سپرده‌گذار باز خواهد گشت.