رسم عاشقی در تاروپود سیاست

از دوران دبیرستان فیلمسازی می‌کردم. اول به صورت سوپرهشت، بعد ویدئویی، 35 میلی‌متری، سریال و مستند.

سومین سریال. قبلاً سریال‌های «ترس ولرز» و «قصه قرارگاه» را برای شبکه‌های یک و 3 کار کرده بودم. البته آنها 7 ، 8 قسمت بودند.

بستگی به تعریف‌تان از مضمون دارد، تا قسمت‌های آخر سریال مضمون را نمی‌توان دریافت کرد. اما در تعریف بستر سیاسی این کار به سازمان مجاهدین پرداخته است، تلاش کردم که واقع‌بینانه به قضایا نگاه کنم. این سازمان جذابیت‌هایی برای جوانان آن دوره داشته که باعث شده جذب آن شوند، آدم‌هایی که به صورت خالصانه مسیری را شروع کردند و کم کم راه را گم کردند، سعی کردم این مسائل را ببینم. سعی کردم شخصیت‌ها سیاه و سفید نباشند و به این وسیله بتوانند همذات‌پنداری بیننده را به همراه داشته باشند. حتی منفی‌ترین شخصیت که بشرزاد است، هم جذابیت دارد. گاهی می‌توان انگیزه کاکاوند را هم درک کرد. یعنی سعی کردم این آدم‌ها شبیه به آدم باشند.

به شخصیت‌پردازی اهمیت زیادی می‌دهم و سعی می‌کنم که شخصیت‌ها چندوجهی باشند. چون در زندگی واقعی هم به این صورت است. مثلاً وقتی پای حرف کسی که مظلوم واقع شده می‌نشینید ممکن است اشکتان دربیاید، بعد وقتی که حرف‌های ظالم را می‌شنوید، با توجه به گذشته و خاطرات و انگیزه‌هایی که برای کارش دارد، باز ممکن است تحت تأثیر قرار بگیرید. به همین خاطر است که نمی‌توان گفت کدام آدم بد مطلق است و کدام خوب مطلق. تا آخر سریال هم این دسته‌بندی به وجود نمی‌آید.

سعی کردم که همین نتیجه را بگیرم. در سریال‌سازی اطلاعاتی در مورد آدم‌هایی که شاید مردم نظیرشان را در اطرافشان سراغ نداشته باشند داده می‌شود. اگر این آدم‌ها واقع‌بینانه ترسیم نشوند، باعث می‌شود که ذهنیت بیننده اشتباه شکل بگیرد. مثلاً بیننده تصور می‌کند که اگر آدمی بد است، حتماً زشت هم هست یا طور خاصی حرف می‌زنند. اما ما آدم‌هایی داریم که زیبا و جذاب هستند اما رفتارهای زشتی از آنها سر می‌زند. بنابراین بیننده متوجه می‌شود که تشخیص آدم‌ها و پیدا کردن مسیر درست دشوار است. بزرگ‌ترین مسوولیت این سریال‌ها این است که نگاه درستی به بیننده بدهد.

خواسته‌هایم بیش از چیزی بود که اتفاق افتاد. ادعای زیادی هم ندارم و فکر می‌کنم بیننده باید قضاوت کند. فکر می‌کنم چهل پنجاه درصد به آنچه که می‌خواستم نزدیک شدم.

خیلی زیاد. حتی روزنامه‌هایی که دست شخصیت‌هاست، روزنامه‌های قدیمی است. مثلاً در خانه تیمی روزنامه مجاهد دیده می‌شود که در آن زمان منتشر می‌شده.

تحقیق کردیم. مثلاً عکس‌های زیادی از آن دوره در اختیار طراح گریم و طراح لباس بود. همین‌طور در مورد آهنگسازی و صداگذاری دقت زیادی کردیم. صداهایی که از رادیو پخش می‌شود یا آهنگ‌هایی که در زمینه شنیده می‌شود، همه با تاریخ آن زمان تطابق دارد. برای مثال آهنگ‌هایی داشتیم که برای فضای کار خیلی مناسب بود اما چون مربوط به 3 سال بعد از وقایعی بود که ترسیم می‌کردیم، ندید‌شان گرفتیم. چون ذهنیت تاریخ دیگری را می‌داد. سعی کردیم این انتخاب‌ها با وسواس صورت گیرد.

باورپذیری. بیننده فضا را باور می‌کند. مثلاً با مخاطبانی صحبت کردم که در آن زمان کودک بودند اما وقتی الان این سریال را می‌بینند نسبت به آن فضا و زمان حس نوستالژیک دارند.

در تلویزیون چون مخاطب به صورت ثابت پای کار نمی‌نشیند، مطالب باید مبسوط‌تر بیان شود. مثلاً اگر سکانسی در سینما 2 دقیقه است، در تلویزیون برای این که در ذهن بیننده ته‌نشین شود باید طولانی‌تر بیان شود. سعی کردم که این اتفاق نیفتد. اتفاقاً اشکالی که به من گرفته می‌شد این بود که نگاهم به این سریال سینمایی است. اما به نظرم برای بیننده‌ای که می‌تواند با فشردن یک دکمه کانال را عوض کند و برنامه‌ای جذاب‌تر را دنبال کند، باید سریالی با کیفیت و جذابیت و سرعت خوب ساخته شود. در سینما ممکن است بیننده پنج دقیقه یک سکانس را تحمل کند به امید این که بعدش اتفاق خوبی بیفتد. یعنی بلند نمی‌شود و برود. به خاطر همین معتقدم که در تلویزیون باید ریتم کار تندتر شود تا بیننده را پای کار بنشاند.

می‌خواستم مضمونم را بیان کنم و برای این کار احتیاج چندانی به الگو نداشتم. می‌دانم که خیلی از مخاطبانم به خاطر موضوع ‌سیاسی حاکم داستان از دست رفتند. برگرداندن این طیف از دست رفته کار سختی است. به همین خاطر تلاش کردم سرعت کار را ارتقا دهم تا بتواند مخاطب را پای کار بنشاند.

یکی از نگرانی‌های مهم من در این سریال این بود که بخشی از صحنه‌ها و دیالوگ‌ها دچار ممیزی شود و حذف شود. اما در این 15 قسمت هیچ بخشی حذف نشده. این اتفاق خیلی خوبی است که باعث می‌شود همه بتوانند حرف خودشان را با صداقت بزنند و قضاوت به بیننده سپرده می‌شود. چنین آزادی‌هایی می‌تواند مخاطب را دوباره به تماشای تلویزیون برگرداند.

می‌توان پرداخت خاص‌تری داشت. مثلاً اگر ارمغان تاریکی قرار بود سینمایی باشد، آن تصنیف بسیار زیبا را در تیتراژ پایانی قرار نمی‌دادم. ولی با توجه به علاقه مخاطب تلویزیون یکی از راه‌های جذب او این بود که این تصنیف وجود داشته باشد. حس هنری‌ام می‌گفت این کار را نکنم اما شناختی که از مخاطب داشتم می‌گفت این کار را انجام بده. اگر کار در سینما بود از موسیقی کمتر و سکانس‌های خاص تصویری تری استفاده می‌کردم.

هر دو را دوست دارم. یک فیلم سینمایی ساختم که خیلی مورد توجه جامعه هنری قرار گرفت، جوایزی هم گرفت اما کسی ندیده. ما کار نمی‌سازیم که بایگانی شود یا دیده نشود. حتی جایزه گرفتن هم جز اعتباری اندک فایده و اهمیت دیگری ندارد. اما در جامعه حرفه‌ای سینما جدی‌تر است. وقتی به بعضی از بازیگران می‌گویی کار سریال است خیلی جدی نمی‌گیرند ولی فیلم سینمایی را جدی‌تر می‌گیرند. بعضی از حرف‌ها باید در تلویزیون مطرح شود و به گوش اکثریت مردم برسد. اما بعضی از کارها می‌توانند در سینما و برای عده خاصی از مخاطبان ساخته شوند. وقتی خواستم کار تلویزیونی انجام دهم خیلی‌ها ابراز نگرانی کردند که این کار درست نیست اما من گفتم که همان حرف‌های خودم را در این قالب می‌زنم حتی اگر پخش نشود.

این کار سفارشی نیست. حتی کار سیاسی هم نیست. این یک داستان عاشقانه است که در یک بستر سیاسی اتفاق می‌افتد. قصه که جلوتر برود، بیننده متوجه می‌شود که وجه عاشقانه کار بروز می‌کند و معلوم می‌شود که این بستر سیاسی، برای این چیده شده که عاشقانگی نمود پیدا کند.