ارتقای سلامت در سایه باورهای دینی

در همین راستا هفته گذشته فرهنگستان علوم پزشکی ایران همایشی با عنوان «مقدمه‌ای بر سلامت معنوی» برگزار کرده است. در این همایش شرکت‌کنندگان تلاش کردند نقش پراهمیت سلامت معنوی، تاثیر دین و معنویت
بر سلامت جسمی، ارتباط مستقیم یا غیرمستقیم هویت دینی یا معنوی با سلامت و بیماری و راهکارهای سرعت بخشیدن به تفکر سلامت معنوی در جامعه پزشکی ایران را مورد بررسی قرار دهند.

به این ترتیب در این همایش که در راستای طراحی الگوی ایرانی- اسلامی پیشرفت و با عنایت به جایگاه بی‌بدیل انسان سالم در فرآیند توسعه پایدار برگزار شد، اندیشمندان، صاحبنظران و محققان برجسته کشور درباره مقوله‌هایی چون چیستی معنویت، چرایی ضرورت نهادینه‌سازی مفهوم معنویت در سلامت، چیستی سلامت معنوی و رویکرد راهبردی سازمان بهداشت جهانی درباره سلامت معنوی نقد و تبادل نظر کردند. این همایش در حقیقت می‌بایست آغازی برای تعریف ابعاد معنوی سلامت و درک درست این‌که چگونه باید از سیاست گذاری‌ها و برنامه‌ریزی‌های بهداشتی جهت ارتقای سلامت مردم استفاده شود به حساب آورد.

بیشترین مطالعات انجام شده در زمینه تاثیر معنویت بر سلامت افراد در کشور آمریکا و کشورهای غربی صورت گرفته و نتایج آن نشان داده است معنویت در سلامت جسمی و روانی بشدت تاثیر دارد و از مرگ ناشی از بیماری‌های مختلف تا حد زیادی پیشگیری می‌کند. این تاثیرات آنقدر زیاد است که به اعتقاد دکتر علیرضا مرندی، رئیس فرهنگستان علوم پزشکی، زندگی سالم از بعد معنوی ـ اسلامی می‌تواند علاوه بر طولانی‌تر بودن عمر، ارزش بسیار بالایی داشته باشد. بنابراین افراد مذهبی سالم‌تر، شادتر و امیدوارترند و رضایتمندی بیشتری از زندگی دارند و مفهوم زندگی برایشان مثبت‌تر است. در نهایت هم نتایج مطالعات زیادی که در این زمینه انجام شده است، نشان می‌دهند امید به زندگی افراد متدین 7 سال بیشتر از دیگر افراد جامعه است.

مرندی همچنین تاکید می‌کند: دیانت و دین، اولین روش طبابت در دنیا بوده است و با وجود این‌که کشورهای غربی کمتر از ما مدعی دیانت هستند ولی در این حوزه بیشتر کار ‌کرده‌اند و مطالعات وسیعی در این زمینه صورت گرفته است، به طوری که سازمان بهداشت جهانی ظرف 27 سال اخیر به بعد معنویت سلامت پرداخته است هرچند متاسفانه این مهم در جهان هنوز تحقق پیدا نکرده است. در این میان کار پزشکان ما هم در این حوزه کافی نبوده است و اگر هم تا به حال اقداماتی دراین زمینه انجام شده باشد، شناخته شده نبوده است. این درحالی است که از وظایف جمهوری اسلامی این است که به این بعد مهم سلامت (با توجه به بعد اعتقادی که برای ایران بسیار مهم‌تر از هر کشور دیگری است) به جدیت بپردازد. مرندی در ادامه می‌گوید: در این میان فرهنگستان علوم پزشکی وظیفه خود می‌داند که به این مساله ورود پیدا کند و تمامی ارگان ها، نهادها و افراد علاقمند را تشویق کند تا با همکاری یکدیگر بتوانند این بعد از سلامت را نیز خوب تعریف کنند و از این طریق مردم را به حداکثر سلامت از جمله معنویت برسانند.

دکتر فریدون عزیزی، معاون پژوهشی فرهنگستان علوم پزشکی هم در همایش علمی مقدمه‌ای بر سلامت معنویت اعلام کرد: نتایج بیش از 200 مقاله تحقیقاتی بین‌المللی نشان داده‌اند که باورهای دینی ـ روحی را با بهبود سلامت جسمی و روانی افراد ارتباط دارند و در واقع افرادی که ابعاد معنوی قوی‌تری دارند در مقابله با بیماری‌ها موفق ترهستند. این مطالعات نشان داده‌اند، افرادی که باورهای دینی ـ روحی قوی‌تری دارند به صورت بهتری می‌توانند با بیماری‌های صعب‌العلاج، سرطان و حتی بیماری‌های معمولی مقابله کنند و بروز وضعیت‌هایی مانند تنش، افسردگی، خودکشی و بیماری‌های روانی در این افراد به مراتب کمتر است. همچنین این افراد سریع تر از بیماری‌ها بهبود می‌یابند. به همین دلیل امروزه به نظر می‌رسد اگر جامعه بتواند بعد معنوی سلامت را مورد توجه قرار دهد و مردم بتوانند از این بعد برای ارتقای سلامت خود استفاده بکنند وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و سایر مراکز که علاوه بر ابعاد جسمی، روانی و اجتماعی سلامت برای بعد معنوی سلامت نیز برنامه‌ریزی می‌کنند می‌تواند در تامین و حفظ و ارتقای سلامت جامعه موفق‌تر باشند.

در ادامه همایش، دکتر عزیزی درباره چیستی سلامت معنوی و واکاوی مفهومی سلامت معنوی گفت: از دیر باز این باور وجود داشت که خداوند شفا دهنده است و اطباء وسیله‌اند و در واقع باورهای دینی از گذشته‌های دور به عنوان قدیمی‌ترین تجربه پزشکی برای حفظ سلامت انسان به کار رفته است. حتی بسیاری از دانشمندان امروزی هم معتقدند پیشرفت‌های عمده در قرن کنونی از طریق تکنولوژی عاید نمی‌شود و منوط به شناخت عمیق انسان و جنبه‌های روحی و معنوی اوست، پس، این تفکر که در مراقبت‌های بهداشتی نباید تنها به ابعاد بیولوژیک انسان توجه کرد و ابعاد روحی و روانی و معنوی فرد نیز باید مورد توجه قرار گیرد، رشد کرده است.

در جمع‌بندی اهداف اصلی برگزاری همایش می‌بایست تشکیل کارگروه و تبیین مفاهیم شاخص ورود به سلامت معنوی، چگونگی سیاستگذاری‌های کشور در خصوص سلامت معنوی و به‌کارگیری مفاهیم برای ارتقای سلامت جامعه، نحوه ورود مباحث سلامت معنوی در آموزش گروه پزشکی و همچنین تعریف پژوهش‌های ضروری در مبانی سلامت معنوی را از سرفصل‌های اصلی دانست.

به گفته دکتر علی مصباح از دیگر سخنرانان همایش، معنویت از ریشه «معناست» و به معنی این است که زندگی معنا داشته باشد و در کل معنویت یعنی معنا داری کل زندگی. در واقع نیاز به معنویت و احساس اتصال به مبدأ هستی یک نیاز فطری است. این در حالی است که به اعتقاد این عضو هیات علمی موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره)، عصر مدرنیته عصری است که معنویت در آن به فراموشی سپرده شده و این مساله‌ای است که فلاسفه اجتماعی غرب نیز به آن اعتراف ‌کرده‌اند.

وی افزود: درچنین شرایطی سلامت معنوی یک بحث میان رشته‌ای است و باید افرادی را تربیت کرد که هم در حوزه پزشکی و هم در حوزه مذهبی دارای تخصص باشند و کارگروه‌های تحقیق در زمینه پژوهش در ابعاد مختلف باید تشکیل شود و زبان مشترکی به وجود آید که تحقیقات در این زمینه بر مبنای آن پایه‌ریزی شود. برای این کار آموزش و ارتقای معنوی را باید از خودمان شروع کنیم که بتوانیم این باور را منتقل کنیم و این مساله به هیچ وجه به این معنی نیست که به جای پزشک، روحانی تربیت کنیم و یا برعکس؛ بلکه معنویت دارای مراتب است و نیاز به آن نیز دارای مراتب است.

دکتر محمدمهدی اصفهانی، عضو گروه علمی اخلاق پزشکی و زیستی فرهنگستان علوم پزشکی نیز در این همایش درباره جنبه معنوی سلامت و سلامت معنوی گفت: تامین نیازهای معنوی و حرکت به سوی تعالی با بهره‌گیری شایسته از رفاه جسمی، روانی و اجتماعی و ارتقای کیفیت زندگی تعریف مکاتب الهی از هدف زندگی است. وی در ادامه به تبیین نقش معنویت در سلامت و مفهوم معنویت در سایه اعتقادات دینی و ضرورت توجه به آن و نیز لزوم بازنگری در تعاریفی که درباره سلامت وجود دارد، پرداخت و اظهارکرد: رفتار صحیح بهداشتی، حمایت اجتماعی، احساس رضایت و اتکا به قدرت بی‌نهایت و عدم‌احساس بی‌پناهی از جمله تاثیرات دیدگاه معنوی بر سلامت و ارتقای آن است.

دکتر جعفر بوالهری، عضو گروه علمی علوم بهداشتی و تغذیه فرهنگستان علوم پزشکی نیز به عنوان آخرین سخنران این همایش به بررسی ضرورت نهادینه‌سازی مفهوم معنویت در سلامت پرداخت و گفت: امروزه آشفتگی معنوی در میان افرادی که در یک شرایط دردناک از زندگی مانند بیماری و مرگ قرار می‌گیرند بسیار شایع است و لازم است که به این بیماران کمک شود. وی با اشاره به متدلوژی دینی و حوزوی ادامه داد: آموزش و درمان به کمک معنویات، کار متخصصان حوزه دینی معنوی است، اما درمان مشاوره و آموزش رفتار سالم با رویکرد دینی و معنوی کاری علمی و تجربی است که بر عهده متخصصان دانشگاهی است.