خروج بهارستان از بایگانی تاریخ

در آن زمان بود که باغ بهارستان ، ساختمان مجلس را به عنوان حاصل مجاهدتها و تلاشهای هزاران ایرانی ، چون نگینی در بر گرفت تا شاید در سایه مشروطیت ، گره استبداد از کار این ملک گشوده شده و دورانی آغاز شود که مردم در امر اداره مملکت دخیل باشند.
اگرچه حوادث امروز تلخ پس از تشکیل اولین مجلس شورای ملی که تا به توپ بستن مجلس نوپا به وسیله محمدعلی شاه پیش رفت ، نشان داد که استبداد هنوز خیال رخت بر بستن از این سرزمین را ندارد؛ با این وجود مجلس شورای ملی حتی در سایه تیغ و خشونت در دوران قاجاریه و پهلوی ، به عمر خود ادامه داد و بهارستان همچنان جایی ماند که در رقم زدن سرنوشت سیاسی و حکومتی کشور، دستی در آتش داشت.
با وقوع انقلاب اسلامی در 22 بهمن ماه سال 57، نقش بهارستان نیز در ساختن تاریخ معاصر پایان یافت و خود به یادگارهای تاریخ پیوست.
پس از انقلاب با برگزاری اولین دوره انتخابات مجلس شورای اسلامی ، 270 نماینده منتخب مردم ترجیح دادند، به جای حضور در ساختمان بهارستان ، در ساختمان مجلس «سنا» که در خیابان امام خمینی (سپه سابق) قرار دارد مستقر شوند.
این ساختمان در دوران رژیم پهلوی و در دهه 40 ساخته شده بود و در تالار اصلی آن 60کرسی دایم ویژه سناتورها قرار داشت . دیوار کاذبی ، این 60 کرسی را از صندلی هایی جدا می کرد که ویژه استقرار نمایندگان مجلس شورای ملی بود.
این صندلی ها در مواقعی که مورد استفاده قرار می گرفت که جلسات مشترک سنا و مجلس شورا برگزار می شد اما امروز پس از گذشت 24 سال ، ساختمان سنگی با نمای مشبک و 2 ستون برنجی بسیار خاص خود در خیابان امام خمینی ، جایش را به ساختمان تازه سازی در میدان بهارستان می دهد تا فعالیت های پارلمانی ایران در نقطه شروعش تداوم یابد.
مجلس ششم ترجیح داد در روزهای پایانی از عمر باقیمانده خود گشاینده این باب باشد.


دلایل انتقال ساختمان مجلس ، مشکلات ساختمان قدیمی (فعلی) و مزیت های ساختمان جدید مجلس ، موضوع گفتگوی ما با سیداسماعیل داوودی شمسی ، رئیس سازمان اداری مجلس شورای اسلامی است.
«داوودی شمسی» خود در دوره های سوم و چهارم نماینده مردم اردکان و میبد در مجلس بوده ، در دوره های اول و دوم مجلس نیز معاون نخست وزیر و در دوره های پنجم و ششم ریاست سازمان اداری مجلس را بر عهده داشته و دارد. بنابراین بهترین مرجع برای موضوع این گفتگوست.
داوودی شمسی در شروع مصاحبه زونکن قطوری را که مربوط به بایگانی اسناد، مدارک و انتقال ساختمان مجلس است ، روی میز می گذارد و با باز کردن این پرونده مصاحبه آغاز می شود: چه مسائلی باعث شد تا طرح انتقال مجلس شورای اسلامی مطرح شود؛
ساختمان مجلس فعلی که از این پس باید به آن ساختمان سابق مجلس اطلاق شود، در رژیم شاه ، برای مجلس «سنا» تدارک دیده شده بود. تالار اصلی این مجلس 60کرسی دایم ویژه سناتورها داشت.
صندلی های اضافی هم در تالار برای جلسات مشترک سنا و مجلس شورای ملی تدارک دیده شده بود. پس از انقلاب در اولین دوره انتخابات مجلس همین ساختمان ، به عنوان محل دایم مجلس در آیین نامه داخلی مجلس تعیین شد.
ولی امکانات آن اصلا جوابگوی نیازهای 270 نماینده نبود. در دوره اول ، با خرید خانه های اطراف مجلس ، محل ادارات مجلس شورای ملی قدیم و استقرار سایر نیروها و ادارات و البته مجلس تامین شد.
ازجمله 2 تا مدرسه نزدیک مجلس تخلیه و یکی برای کارهای اداری و خدماتی و دیگری برای استقرار تیپ حفاظت مجلس اختصاص یافت.

آیا اضافه شدن این ساختمان ها، نیازهای مجلس را تامین کرد؛
اصلا، زیرا اصولا ساختار این ساختمان ها برای کار پارلمان نبود، محل ملاقات نمایندگان با مراجعان حوزه های انتخابیه شان ، روی سکوها، پله ها، کوچه و یا زیرزمین مجلس بود.
بعدها چند تا خانه و مغازه مجاور مجلس ، به دفترهای ملاقات نمایندگان اختصاص یافت ؛ ولی بازهم مشکلات را حل نمی کرد. محل توزیع روزنامه ها، قراردادن کتابها و یا پوشه ها، سکوهای اطراف و راهروی پارلمان بود. نمایندگان و مراجعان آنها با مشکلات زیادی مواجه بودند.
وقتشان تلف می شد. اطلاعات مورد نیاز نماینده به او نمی رسید. چون دفتر کار نداشت و کسی هم نبود تا کارهای او و اطلاعات مورد نیازش را آماده کند.
اگر روابط عمومی خلاصه ای از مطالب مطبوعات را تهیه می کرد، به موقع و در زمان مشخص به دستش نمی رسید، در مجموع طبق برآوردی که در دوره های پیشین انجام شد، 20 الی 30 درصد وقت نمایندگان به خاطر مشکلات موجود در طراحی و ساختمان مجلس گرفته می شد.
از طرف دیگر وقت سایرین اعم از وزرا، معاونان وزرا، و دیگر مسوولانی که در مجلس رفت و آمد داشتند نیز گرفته می شد و چه بسا به خاطر وجود این محدودیت ها، شان و منزلت نمایندگان ، موکلین و مسوولان حفظ نمی شد.
ارتباط نمایندگان با موکلان آنها نیز مشکل بود. گاهی مراجعان در وقت مقرر حاضر و منتظر بودند؛اما پیدا کردن نماینده دشوار بود و سیستمی هم نبود که نماینده را پیج کرد.

و نمایندگان مجلس 24 سال با همین مشکلات سر کردند؛
از همان دوره دوم مجلس به خاطر این مشکلات ، بحث تعمیر ساختمان های مجموعه بهارستان و انتقال به آن مجموعه مطرح شد.
اولین بار در سال 1363 و در دوره دوم ، دفتر فنی مجلس با دعوت از جامعه مشاوران ایران ، از آنها خواست که طرح مطالعاتی ساختمان مجلس را بدهند.
در آن زمان 4 محل برای استقرار مجلس پیشنهاد شد.

1- توسعه مکان فعلی با استفاده از دانشکده افسری که روبه روی مجلس قرار دارد. ارتباط این دو محل با احداث یک زیرگذر در خیابان امام خمینی تامین می شد.
2- تکمیل مجموعه بهارستان
3- استفاده از ساختمان وزارت کشور
4- تپه های عباس آباد و یا زمینهای دیگری در شمال تهران که بطور مشخص تپه های عباس آباد بررسی شد.
از سال 1363 این بحثها مطرح بود تا این که دوره چهارم و در سال 1372، هیات رئیسه تصمیم جدی گرفت و از میان این پیشنهادات ، بهارستان انتخاب شد.
انتخاب بهارستان چند دلیل توجیهی داشت. اول این که سابقه تاریخی تشکیل اولین مجلس ملی در این مکان بود.
این منطقه در دوران مشروطیت از 4 باغ بهارستان ، نگارستان ، نظامیه و سالاریه تشکیل می شد.
در داخل هر یک از این باغها، میراثهای ماندگار تاریخی قرار دارد. باغ بهارستان شامل مسجد بزرگ امام خمینی و مجموعه مجلس شورای ملی می شد.
دلیل دیگر، وسعت عرصه این محل بود که امکان توسعه مجلس را با استفاده از خانه های یک طبقه اطراف آن که جزو املاک مجلس بود، فراهم می کرد.
ظاهرا انتخاب بهارستان برای انتقال مجلس شورای اسلامی با تصمیم سران 3 قوه گرفته شد. در زمان ریاست جمهوری ، رهبر معظم انقلاب نیز ایشان تلویحا به بهارستان بعنوان مکان آینده مجلس اشاره داشتند.
در سال 1374، در کمیسیون برنامه و بودجه ، اعتباری برای سال 1375جهت احداث ساختمان مجلس شورای اسلامی در بهارستان پیش بینی شد و آن را برای اجرایه وزارت مسکن و شهرسازی دادند.
سازمان مجری ساختمان های دولتی در این وزارتخانه مسوول اجرای این پروژه شد. عملیات احداث در 10 اردیبهشت سال 1375 آغاز شد و طبق قرارداد، باید 4 ساله تکمیل و در سال 1379 به مجلس تحویل داده می شد.

اما بدلیل تاخیر بجای اردیبهشت ماه ، در اسفندماه 1379تحویل داده شد. در تاریخ 23 اسفند ماه 1379، یک جلسه افتتاحیه در این ساختمان برگزار شد؛ اما نمایندگان تذکر آیین نامه ای دادند که جلسه نمی تواند رسمی باشد چون ماده یک آیین نامه داخلی مجلس تصریح کرده است که محل دایمی مجلس ساختمان خیابان امام خمینی است.
از سوی دیگر یک ایراد هم در سیستم صوتی این ساختمان مشاهده شد. زمانی که در جلسه همهمه می شد صدای همهمه می پیچید و پژواک بوجود می آمد.
نحوه استفاده از بلندگو و دکمه و کارت برای رای گیری نیز مورد شبهه نمایندگان بود. کمیته ای مامور بررسی این ایرادات شد. گزارش بررسی های این کمیته نشان داد که مجلس می تواند به بهارستان منتقل شود و نمایندگان هم تصویب کردند.
ولی به خاطر نوع معماری مجلس رفع ایراد سیستم صوتی خیلی طول کشید. شرکت سروش در ایران با شرکت سونی و یک شرکت انگلیسی طی قراردادهایی به رفع این ایراد پرداختند.
اما همچنان ایراد وجود داشت تا این که شرکت فیلیپس که در مناقصه برنده شده بود، یک سیستم صوتی جدید نصب کرد.

ساختمان بهارستان نسبت به ساختمان خیابان امام خمینی ، چه مزیتهایی دارد؛
مجموعه بهارستان ، 140 هزارمترمربع است در حالی که مجموعه مجلس در خیابان امام خمینی 65 هزار مترمربع است که 30 هزار مترمربع مربوط به مجلس و بقیه خانه های مجاور آن است.
در بهارستان ، 75 هزار مترمربع اختصاص به مجلس دارد و وسعت فضاهای جانبی 66 هزار مترمربع است.
19 هزار و 192 متر یعنی 3 برابر وسعت قبلی به تالار اصلی ، کمیسیون ها و دفاتر هیات رئیسه تخصیص یافته است در حالی که در ساختمان امام خمینی این وسعت 6 هزار و 318 متر است.
در ساختمان جدید، ساختمان های اداری ، مکانهای ویژه ملاقات با نمایندگان تشریفات پذیرای میهمانان ، سالن ویژه برای مصاحبه با خبرنگاران ، پارکینگ 3 طبقه ، محل استقرار پشتیبانی و حفاظت مجلس ، چاپخانه ، دفاتر کار نمایندگان ، شرکت تعاونی و مرکز فوریتهای پزشکی ، محل استقرار شورای نگهبان ، پاویون دولت و محل استقرار خبرنگاران پیش بینی شده و فضاهای مناسبی برای هرکدام اینها در نظر گرفته شده است.
همچنین با ایجاد یک سیستم الکترونیکی پیشرفته همه سازمانها و وزارتخانه ها با مجلس ارتباط دارند و مکاتبات نمایندگان به صورت الکترونیکی انجام می شود. این سیستم با دفاتر پستی و مخابراتی سراسرکشور نیز ارتباط دارد.

هزینه احداث ساختمان جدید مجلس و مجموعه های وابسته به آن چقدر است؛
تا سال 1379، هزینه های انجام شده بالغ بر 26 میلیارد و 200 میلیون تومان بود.
2 میلیارد و 80 میلیون تومان نیز برای نواقص کار پیش بینی شده بود. در مجموع حدود 29 میلیارد تومان هزینه های احداث مجموعه جدید است.

بهارستان از نقاط مرکزی تهران است که تبعا با افتتاح ساختمان جدید مجلس بر ترافیک این منطقه افزوده می شود. برای مشکلات ترافیکی فکری شده؛
بله. 2 خیابان اطراف مجلس قرار است در فاز اول تعریض و اصلاح مهندسی شود.
با اجرای این طرحها مشکلات ترافیکی فعلی حل می شود. همچنین احداث یک زیرگذر در خیابان مصطفی خمینی طراحی شده که با ساخت آن ، میدان بهارستان برای تردد خودروها و وسایط نقلیه بسته می شود و این میدان به یک مجموعه تاریخی تبدیل می شود.
سازمان میراث فرهنگی طرحهایی برای احیای آثار تاریخی باغهای نظامیه ، سالاریه ، نگارستان و بهارستان دارد تا این منطقه به یک مجموعه تاریخی که یادآور سرگذشت تهران قدیم و حوادث تاریخ معاصر است ، تبدیل شود.