نمایشی سنتی برای تئاتر امروزی

نمایش سنتی سیاه‌بازی برآمده از آیین‌ها، جشن‌ها و جشنواره‌هایی چون میرنوروزی، کوسه برنشین، تقلیدچی‌ها و... است. این هنر مردمی، نه فقط به قصد سرگرمی، سرخوشی و شادزیستی بلکه چه بسا و حتی ناآگاهانه به منظور مضحکه نظم تحمیلی و فرو کشیدن صاحبان قدرت و ثروت و جاه و مقام نظیر شاه، وزیر، حاکم، ارباب و پولدوستان توسط شخصیتی نمایشی است که با کارهایش خنده را به صورت تماشاگران می‌کشاند و در عین حال حرف دلشان را می‌زند.

اگرچه تاریخچه و داستان‌ها و مضامین مورد استفاده در نمایش سیاه‌بازی از سوی پژوهشگران البته نه به میزان درخور آن، صورت گرفته اما آن چه که امروز بیشتر می‌تواند مورد توجه و حتی مورد استفاده اهل تئاتر قرار گیرد، بخش مربوط به ساختار این نمایش سنتی است که کتاب نظریه نمایش سیاه‌بازی نوشته محسن سراجی نیز به همان می‌پردازد.

در حالی که نمایش‌های سیاه‌بازی در عصر پسامدرن همچنان قابلیت اجرایی و جذب مخاطب را دارند، اما از سوی دیگر عناصر موجود در ساختار آن می‌تواند به کمک دیگر سبک‌ها و شاخه‌های هنرهای نمایشی نیز بیاید. اجرای نمایش بدون متن با ریزبینی و ریزه‌کاری‌های فراوان، نقش پررنگ بداهه‌پردازی، نگاه انتقادی به جامعه و روابط حاکم بر آن، ارتباط گرم با تماشاگران و بده‌بستان‌های بازیگران با آنان، تکنیک‌های ویژه در روایت داستان، بازی و... همه می‌توانند به کار بازیگران، نمایشنامه‌نویسان، کارگردانان و... فعال در هنر تئاتر کشور بیاید.

در همین راستا کتاب محسن سراجی که در 6 بخش با عناوین تبارشناسی سیاه‌بازی، خیرمقدم، یش‌پرده‌خوانی، نمایش سیاه‌بازی، رقص در نمایش سیاه‌بازی، شیوه‌ها و شگردهای سیاه‌بازی تهیه و عرضه شده است، می‌تواند مورد استفاده جامعه هنری و دانشجویان تئاتر قرار بگیرد.