دشواری‌های فیلمسازی در جهان عرب

این دقیقا همان کاری است که غسان‌صالحاب انجام می‌دهد. در بین هنرمندان جهان عرب، او بهتر از هر کس دیگری متوجه این نکته شده که در شرایط نبود یک سیستم سینمایی پابرجا، فروش خوب فیلمی در جدول گیشه نمایش به معنی آن است که شما می‌توانید هم فیلم‌های بعدی خود را بسازید و هم مکانی مناسب برای نمایش عمومی آنها پیدا کنید. این مساله زمانی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که متوجه این نکته هم باشیم که فیلمسازی در جهان عرب کمی سخت‌تر از بقیه کشورهای جهان است، زیرا فیلمسازان این منطقه بیش از هر چیز خود را متعهد می‌دانند که در خدمت سینمای غیرمتعارف روشنفکرانه (سینمایی که در نقطه مقابل کامل سینمای مردم‌پسند و گیشه قرار دارد)‌ باشند. فیلم «کوهستان» غسان صالحاب در جشنواره فیلم تریبکای دوحه به نمایش درآمد و از سوی منتقدان سینمایی لقب یکی از بهترین محصولات سینمای جهان عرب را گرفت. خود فیلمساز هم به عنوان یکی از موفق‌ترین فیلمسازان کشور لبنان شناخته شده است.

غسان صالحاب دیدگاه‌های متفاوت و متنوعی در ارتباط با فیلمسازی دارد و مدل‌های جدیدی را برای سرمایه‌گذاری روی محصولات مستقل سینمای جهان عرب ارائه می‌کند. این مدل‌های جدید بحث تغییرات را در سیستم فیلمسازی این منطقه مطرح می‌کنند. این فیلمساز کاملا صادقانه در این باره صحبت می‌کند که هیچ یک از 4 فیلم سینمایی‌ای که ساخته، سرمایه‌گذاری در ارتباط با مراحل پس از تولید و فیلمبرداری نداشته‌اند. اولین فیلم او «فانتوم بیروت» سال 1998 و با هزینه‌ای 400 هزار دلاری ساخته شد و از آن زمان تاکنون، وی تلاش کرده فیلم‌هایش را با هزینه‌های مالی در همین حد و حدود بسازد. وی بین دو شهر پاریس و بیروت در رفت‌وآمد است و کاملا طبیعی بود که برای پیدا کردن سرمایه و سرمایه‌گذار روی ساخته‌های سینمایی خود به سراغ تهیه‌کنندگان مستقل و غیرمتعارف فرانسوی برود. به گفته او: «توانستم نظر مساعد طرف فرانسوی را جلب کنم و از سوی مرکز فیلم سود (که چیزی شبیه کمیسیون فیلم بریتانیاست)‌ و چند سرمایه‌دار خصوصی لبنانی، پول لازم را برای تهیه اولین محصول سینمایی‌ام فراهم کنم.»

فانتوم بیروت در چند جشنواره بین‌المللی به نمایش درآمد و در لبنان نمایش عمومی وسیعی داشت. موفقیت فیلم، راه را برای صالحاب هموارتر کرد و او در سال 2002 «ترا اینگوگنیتا» را ساخت که آغاز دوران خوشحالی سازنده‌اش بود. این درام اجتماعی را صالحاب با هزینه‌ای 800 هزار دلاری ساخت و تا امروز پرخرج‌ترین و گران‌ترین اثر سینمایی سازنده‌اش به حساب می‌آید. برعکس بقیه فیلم‌های صالحاب که به صورت 16 میلی‌متری ساخته و سپس روی نسخه‌های 35 میلی‌متری کشیده شدند، این فیلم از همان ابتدا با دوربین 35‌میلی‌متری فیلمبرداری شد و در همان سال تولید برای نمایش در بخش نوعی نگاه جشنواره بین‌المللی فیلم کن انتخاب شد. فیلم، نمایش موفقی در کشورهای اروپایی و چند کشور عربی داشت و دوستداران سینما را با یک نام تازه آشنا کرد که توانایی کسب لقب فیلمساز مولف را داشت و حرف‌های تازه‌‌ای در دل سینمای عرب (که معمولا تا به حال حرف زیادی برای گفتن نداشته است)‌ مطرح کرد. قصه هر دو فیلم صالحاب در شهر بیروت اتفاق می‌افتد، ولی هیچ‌یک درباره این شهر نیست و او گفته که قصد ساختن فیلم‌هایی درباره بیروت را ندارد. قصه‌های فیلم‌های او چیزهای دیگری را درباره لبنان مطرح می‌کنند و شباهتی به گزارش‌های خبری رسانه‌ای درباره جنگ داخلی، تهاجم ارتش اسرائیل یا درگیری‌های قومی و مذهبی ندارند.

منتقدان سینمایی می‌گویند دو فیلم اول این فیلمساز با بهره‌گیری از حضور یک سری بازیگر با استعداد (که نقش‌های خود را با قابلیت تمام بازی می‌کنند)‌ در تلاش است روحیات درونی مکانی را مورد بحث و بررسی قرار دهد که در هر دو شرایط جنگ یا صلح، همه چیز آن در مرحله شک و تردید قرار دارد و هیچ‌چیز آن ثابت به نظر نمی‌رسد. وضعیت شکننده شهر و اهالی آن را بخوبی می‌توان در قصه و حال و هوای این فیلم‌ها حس و کشف کرد. «آخرین انسان» سومین ساخته سینمایی صالحاب در سال 2006، ژانر سینمای وحشت و خون‌آشام‌ها را مورد بحث و بررسی قرار می‌دهد. فیلم با هزینه‌ای 500 هزار دلاری و با کمک تکنولوژی دیجیتالی ساخته شد. استقبال تماشاگران معمولی سینما از این فیلم، بیشتر از نقدهای مثبت منتقدان بود. صالحاب کوهستان را هم به شیوه دیجیتالی ساخت و برای آن هزینه‌ای 390 هزار دلاری خرج کرد. بخش اصلی سرمایه فیلم از داخل لبنان تامین شد. انستیتو فیلم دوحه یک کمک مالی 60 هزار دلاری به صالحاب داده تا فیلم بعدی‌اش را تولید کند. کوهستان اولین محصول مشترک لبنان و قطر است و قطری‌ها تصمیم دارند همکاری خود با همکاران لبنانی خویش را گسترش دهند. صالحاب می‌گوید: «فیلم‌های کشورهایی مثل لبنان نیازمند جشنواره‌های بین‌المللی هستند تا بتوانند خودشان را به عموم تماشاگران خارج معرفی کنند.»