نبض فرهنگ در رادیو تهران‌ می زند

هر سه برنامه (دارالفنون، گنجینه ادب و بهارستان) فرهنگی ـ ادبی‌اند. در این کارها سعی کرده‌ام به سبک خراسان پایبند باشم و نوع کارم هم به نوعی اشاره دارد به خراسان و مکتب خراسان.

مدت 5 سال است که برنامه دارالفنون، هر شب راس ساعت 40‌/‌22 به مدت 20 دقیقه از رادیو تهران پخش می‌شده و بسیار هم شنونده داشت. اهل فرهنگ و تحقیق به این برنامه توجه داشتند و این برایم جالب بود. الان 6 ماه است که دیگر پخش نمی‌شود و بنا داریم با آرایشی جدید دارالفنون را ادامه دهیم.

تمام سعی و تلاشم در این 20 سال در همین حوزه بود و تمام فکر و ذکرم در همین فضا بوده است.

برنامه دارالفنون سابقه دیرینه‌تری دارد. ببینید این برنامه به نوعی پیوند می‌خورد به خانواده‌ام. پدرم با شناختی که از جامعه فکری و فرهنگی کشور دارد و خود از جمله محققان و پژوهشگران است؛ خاصه در زمینه نجوم اسلامی، تصحیح کتب و مباحث علوم انسانی، من هم تلاش کردم مسیرم را با مسیر پدرم تطبیق دهم.

این کارهایم (این سه برنامه) همان حرفی را می‌زند که «صد سال فرهنگ» زد. (صد سال فرهنگ، 15 سال پیش از رادیو فرهنگ پخش می‌شد.)

همین فضا را ادامه دادم. دارالفنون تفاوتی با برنامه نام‌آوران ندارد که آن هم برنامه سنگین و سخت و پرزحمتی بود. گنجینه ادب هم همین‌طور. بهارستان هم همین‌طور.

بله، ما تلاش کردیم این شخصیت‌ها را از نزدیک ببینیم و آنها را ملموس‌تر جلوه دهیم. نوع بیان‌شان، حتی دستخط‌شان. فضای برنامه فضای یکصد سال اخیر است. متعلق به سده اخیر است و خوشبختانه از این چهره‌های فکری، ادبی، صداهایی ضبط شده اما پیدا کردن این صداها برایم کار پرمشقتی بود. توی این 20 سال وقت گذاشتم. مثلا می‌دانستیم صدای علامه دهخدا وجود دارد، اما کجاست نمی‌دانستیم. لوح فشرده موسسه لغت‌نامه دهخدا تاریخ انتشارش 4 سال پیش است، اما ما اولین بار صدای دهخدا را 12 سال پیش پخش کردیم. مثل محققی که دنبال یک نسخه خطی است تمام سعی‌ام چنین ویژگی را داشت. ما صدای چهره‌های مد نظر خود را که همان شخصیت‌های فکری ادبی کشور است از طریق فرزندان یا نوادگان و بستگان آنان پیدا می‌کردیم.

مرحوم ملک‌الشعرای بهار. آن موقع توانستیم دختران ملک را که در قید حیات بودند پیدا کنیم. مثلا ماه ملک خانم که در قید حیات بودند یا دیگر دخترانی که در خارج از کشور زندگی می‌کردند، منبع اطلاعات ما درباره ملک‌الشعرا بودند، با 4 تن از فرزندان این شاعر صحبت کردیم. نزدیک‌ترین راویان را پیدا کردیم.

مثل دکتر حسین خطیبی آن موقع هنوز در قید حیات بودند، همین طور در منزل استاد خطیبی درباره مرحوم فروزان‌فر صحبت کردیم.

45 چهره.

این بحث‌ها، ممیزی را برنمی‌تابد چون از ستاره‌های فکری و فرهنگی خود صحبت می‌کنیم. در اینجا ما موردی نداریم، مگر در مواقع و موارد خاصی که قصد تخریب باشد. نه تا حالا اتفاقی برای ما نیفتاده است.

خیلی مناسب. مثلا با توجه به خطوط ارتباطی که وجود داشت در مجامع علمی و فرهنگی ما بسیار تاثیرگذار بود. خودم در مهمانی‌ها و دیدارها در جاهای مختلف احساس می‌کردم روز به روز آن مباحثی که در برنامه دارالفنون طرح می‌کنیم، رویه دانشگاهی ویژه و خاصی را می‌گیرد.

ما بعد از مرحوم ملک‌الشعرای بهار در برنامه دارالفنون، درباره استاد محمدحسن رهی معیری صحبت کردیم. بستگان ایشان را توانستیم پیدا کنیم. برادر‌زاده‌هایشان را، پرستارش را، آنان که با او رفت و آمد داشتند. الان آنها در سنین بالایی هستند. با آدم‌هایی مثل استاد معینی کرمانشاهی صحبت کردیم که ایشان هم به رهی ارادت داشت و هم رهی نسبت به معینی کرمانشاهی. همین‌طور با شادروان علی تجویدی توانسیتم صحبت کنیم درباره رهی. بخصوص که ما از مرحوم رهی، صدا هم داشتیم. غزلیاتی که رهی با صدای خود می‌خواند. درباره استاد محمد معین صحبت کردیم. درباره آثار و زندگی‌اش هم صداهای ارزشمندی در آرشیو من بود. این توفیق را داشتم که با همسر و دختر بزرگوار ایشان صحبت کردم و همین‌طور با برادر ایشان.

می‌توانم بگویم در این 5 سال قریب به 2 هزار شخصیت فکری و فرهنگی در این برنامه صحبت کردند. با توجه به صحبت‌های آن افرادی که درباره چهره‌های ادب معاصر در برنامه حرف زدند، قریب به 20 نفرشان الان در بین ما نیستند. برنامه، این نوید را می‌دهد که گنجینه‌ای اینچنین باید به یادگار گذاشته می‌شد و ما درباره هر شخصیت تقریبا 20 قسمت برنامه ساختیم.مرحوم ملک‌الشعرای بهار، مرحوم رهی معیری، مرحوم امیری فیروزکوهی، مرحوم نیما، مرحوم منوچهر آتشی، مرحوم ابوالحسن صبا، استاد روح‌الله خالقی، مرحوم بنان، حاج قربان سلیمانی و استاد سیدحسین نصر که ما درباره شخصیت ایشان برنامه‌های مفصل داشتیم که خود ایشان هم شنونده و هم حاضر در برنامه ما بودند و بعد وقتی با استاد صحبت کردیم گفتند که از 5 قاره شاگردانم درباره من صحبت کردند.

دقیقا چنین حسی در خود دارم. امیدوارم همکارانم بخصوص در حوزه مدیریت رادیو تهران مقدمات پخش مجدد این برنامه‌ها را بسنجند. چندی پیش سری به آرشیو زدم. از بین این 2 هزار شخصیت که ما در این 5 سال با آنها صحبت کردیم نزدیک به 40 درصدشان الان در بین ما نیستند.

نام‌های شناخته شده‌ای که الان در بین ما نیستند طولانی می‌شود؛ مثل مرحوم استاد سیدجلال‌الدین آشتیانی که همواره در برنامه حضور داشت، مثل مرحوم منوچهر آتشی و نواب صفا و...

در حقیقت این برنامه یک تلاش برای بازشناسی ادب کهن و دیرینه ماست که ما را با چهره‌های فرهنگی و ادب فاخر فارسی آشنا می‌کند.

ما این مجموعه برنامه‌ها را با زندگی و آثار ابوالمعالی میرزا عبدالقادر بیدل دهلوی آغاز کردیم و دل‌مان نمی‌آید این شخصیت را رها کنیم و بپردازیم به شخصیت دیگر و چون ابوالمعالی متعلق به دنیای 600 سال پیش است، اما نگاه و تصویرش مدرن و گویای حال و روز قرن حاضر است.

برنامه گنجینه شب‌ها ساعت 21 از رادیو تهران شروع می‌شود و 15‌/‌22 هم پایان می‌یابد. 8 هفته است که درباره ابوالمعالی داریم صحبت می‌کنیم، فکر نکنم حالا حالاها بحث‌های مربوط به ایشان تمام شود.

برنامه بهارستان آن هم یک رنگ و شکل و شمایلی دارد که نیاز داریم خدمتگزاران فرهنگی، ادبی و علمی خود را بشناسیم. پس چه بهتر از زبان خودشان و از نزدیک آنان را بشناسیم و شخصیت‌ها و چهره‌های فرهنگی از خودشان صحبت کنند.

فعلا فضای ما در برنامه این است که به شکل ملموس، چهره‌ها از زبان خود می‌گویند، شعرهایشان را با صدای خود می‌خوانند، مقاله‌ای و کتابی نوشته باشند درباره آنها صحبت می‌کنند.

سینما. اما فضای فکری من همواره ادبیات فارسی بوده و هست. تمام سعی خودم را می‌کنم به همین دغدغه‌هایم، یعنی قابل دیدتر و ملموس‌تر کردن چهره‌های فرهنگی ـ ادبی کشور از طریق برنامه‌های رادیویی (یعنی همین برنامه بهارستان)‌.