در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
برنامه این راه نزدیک است مخاطبان را با مهارتهای زندگی آشنا میکند
هزار راه نزدیک
برنامههای ترکیبی خانوادگی ـ اجتماعی که واجد قابلیتهای روانشناختی بوده یا به آسیبشناسی مشکلات و مسائل خانوادگی و زناشویی میپردازند، اکنون بیش از 2دهه است که در صدا و سیمای ما جا باز کرده و اگر منصفانه بنگریم همواره مخاطبان خوبی هم داشتهاند.
اکنون چند هفتهای است که برنامهای با عنوان «این راه نزدیک است» به تهیهکنندگی بهروز مفید از شبکه 2 در حال پخش است که سعی میکند در شمایلی متفاوت و جذابتر نه فقط به آسیبشناسی و بازشناسی علمی مسائل خانوادگی بپردازد بلکه با برجسته کردن سویه ایجابی و کارکردی ماجرا، نگاهی عملیاتی تر به این مقوله داشته باشد و بر مبنای الگوی «حل مساله» پیش برود.
بهروز مفید که همزمان تهیهکنندگی سریال «گمشده» را به عهده دارد، در آنجا نیز تلاش کرده است سرگشتگی و بلاتکلیفی انسان مدرن را در قالب یک ساختار داستانی و سینمایی بیان کند.
برنامه «این راه نزدیک است» بیش از آنکه از تلخیها و ناکامیها و بخشهای تاریک و سیاه زندگی مشترک یا اخلاق فردی و اجتماعی سخن بگوید، تلاش کرده با یک رویکرد مثبتنگر، مخاطبان را متوجه مهارتها و تکنیکهای سازندهای کند تا آنها بتوانند با امید و ترس و اضطراب کمتر به حل مسائل فردی و خانوادگی خود بپردازند.
برای پربار شدن و برجستهتر شدن این رویکرد مثبتگرا دستکم 3 مولفه و تمهید خلاقانه مورد استفاده قرار گرفته که به نظر میرسد از قابلیت خوبی به لحاظ رسانهای و روانشناسی مخاطب برخوردار بوده و میتواند سازندگان این برنامه را به اهداف خود برساند.
یکی استفاده از صدای منوچهر والیزاده برای گفتار متن و به اصطلاح نریشن برنامه که با توجه به صمیمیت و گرما و محبتی که در صدای او وجود دارد، کلمات و جملات مثبتاندیشانه جان میگیرد و در انتقال روح پیام به مخاطب کمک زیادی میکند.
برخی صداها پر از امید و صلابتند و انتخاب منوچهر والیزاده برای خواندن متن گفتارهای برنامه بسیار هوشمندانه صورت گرفته است. دوم استفاده از افراد حقیقی یا زن و شوهرهایی که زندگی موفقی دارند و تجربیات خود را در اختیار دیگران میگذارند.
برخلاف برنامههای مشابه که همواره از روش سلبی استفاده کرده و با نشان دادن اختلافات زناشویی یا نمایش صحنههای واقعی از دادگاههای خانوادگی، به آگاهی یا تنبه مخاطب میپرداختند در اینجا با برجسته کردن نقاط قوت و وجوه مثبت زندگی زوج تلاش میشود تا الگوهای رفتاری صحیح و مثبت به تصویر کشیده شود.
عامل سوم استفاده بهینه و مفیدتر از تکنیکهای گرافیکی و زیباشناسی تصویر است که رنگ و لعاب شادتری به برنامه داده و بر نشاط و شادابی آن افزوده است.
بهرهگیری از برخی جملات و کلمات قصار و مثبت در بستر این ساختار گرافیکی و زیباییشناسی تصویر هارمونی جذابی بین فرم و محتوا ایجاده کرده که اگر دچار شعارزدگی نشود و به شکل معقول و محدودی از این الگو استفاده شود، میتواند به عنوان پسزمینه کار در ضمیر ناخودآگاه مخاطب ثبت و نهادینه شده و اثر درمانی خود را در بلندمدت بگذارد.
استفاده از تستهای روانشناسی و ترغیب مخاطب به آزمایش خود با آن نیز یک ایده تازهای بود که میتواند به ارتباط دوسویه بیننده و رسانه کمک کند و مخاطب را از انفعال خارج نماید.
از جمله ویژگیهای مثبت دیگراین برنامه میتوان به پرهیز از کلیگویی و پرداختن به جزئیات مسائل رفتاری اشاره کرد که دستکم موجب میشود صورت مساله بدرستی طرح شود که این خود به لحاظ روانشناختی و تکنیکهای مشاوره و رواندرمانی اولین گام مهم در گرهگشایی و رمزگشایی از مشکل و معماست.
به قول معروف طرح درست مشکل یا به عبارت بهتر فهم درست مشکل خود نیمی از مشکل را حل خواهد کرد. البته به حضور کارشناسان خبره و خوش بیان نیز باید توجه داشت. چه بسیار روانشناس و کارشناسی که سواد و دانش حرفهای لازم را دارد اما از بیان درست و اثرگذار آن عاجز است.
مثلا دکتر عیسی جلالی به عنوان یکی از کارشناسان مشهور این برنامه از قدرت بیان و ذهن منسجمی برخوردار است که سابقه رسانهای در برنامههای دیگر صدا و سیما را داشته و مخاطبان در مقابل سخنان او گوش شنوایی دارند. گاهی کارشناسان برنامه همچون بازیگران محبوب سینما از قدرت نفوذ بالایی در بین مخاطبان برخوردارند که استفاده از آنها میتواند رضایت مخاطبان را تا حدود زیادی تامین کند.
این محبوبیت البته به قدرت کارشناسی و شیوه ارتباطی آنها با مخاطبان بستگی دارد. بسیاری از کارشناسان مسائل تربیتی و خانواده مشاوره دادن را با نصیحت کردن اشتباه گرفته و ظرافت این تفاوت و تاثیرات عاطفی و حسی آن بر مخاطب توجه ندارند.
مخاطبان چنین برنامههای پای تلویزیون نمینشینند که نصیحت شوند، آنها با تماشای این برنامهها در جستجوی راهی هستند تا بتواند به آنها کمک کند، مسیر درست را انتخاب و رفتار صحیح را برگزینند.
قطعا برای نشان دادن راه و چاه مقداری از همدردی و همسویی با مراجع لازم است. بیینده هدفمند انتظار دارد تا لحن برنامه و رویکرد کارشناسان به گونهای باشد که با وی همدرد و همزبان باشد.
در این صورت است که وقتی برای برونرفت از یک بحران شخصی و خانوادگی از سوی مجری یا کارشناسان برنامه نسخه و راهحلی ارائه میشود مخاطب آن را پذیرفته و احساس کند که این راه، نزدیکترین راهی است که او را به مقصد میرساند.
سید رضا صائمی
جامجم
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
گزارش «جامجم» درباره دستاوردهای زبان فارسی در گفتوگو با برخی از چهرههای ادب معاصر
فارسی، زبان گفتوگوی جهان
معاون وزیر بهداشت:
