شاخص‌های عملکرد تغییرات آب و هوایی 2011

GERMANWATCH یکی از موسساتی است که در سال‌های اخیر در اجلاس‌های کنوانسیون تغییر آب و هوا حضور فعالی داشته است. این موسسه به همراه شبکه اقدام آب و هوای اروپا (Climate Action Network-Europe) از سال 2006 گزارشی تحت عنوان شاخص‌های عملکرد آب و هوایی تهیه و انتشار می‌دهد. این موسسه به بررسی و رتبه‌بندی عملکرد کشورهای دنیا که در حدود 90درصد انتشار گاز دی اکسید کربن دنیا ناشی از احتراق سوخت را عهده‌دار هستند، می‌پردازد. شاخص‌هایی که در این تحلیل به کار می‌رود عبارتند از: روند انتشار دی‌اکسید کربن ناشی از احتراق سوخت در سال‌های اخیر (50 درصد وزن)، سهم کشور در انتشار دی‌اکسید کربن ناشی از احتراق سوخت دنی (30درصد وزن) و سیاست‌های ملی و بین‌المللی در زمینه تغییر آب و هوا(20درصد وزن).

این موسسه با جمع‌آوری اطلاعات از موسسات بین‌المللی و ملی نظیر آژانس بین‌المللی انرژی، دبیرخانه کنوانسیون تغییر آب و هوا و سایر موسسات و با همکاری بیش از 190 کارشناس انرژی و تغییر آب و هوا از کشورهای مختلف دنیا شاخص‌های عملکرد تغییرات آب و هوایی را استخراج و گزارش می‌کنند. همچنین این موسسه 3 جایگاه اول لیست فعالین در زمینه تغییر آب و هوا را به کشورهایی اعطا می‌کند که توانسته‌اند تعهدات بلندمدت تغییر آب و هوایی را به انجام رسانده باشند که شامل کاهش میزان انتشار به 80 درصد زیر سطح انتشار سال1990 است.

نتایج گزارش تغییر اقلیم 2011 حاکی از آن است که از بین 57 کشور که 90 درصد دی‌اکسید کربن انتشاری ناشی از احتراق سوخت را به خود اختصاص داده‌اند، هیچ کشوری نتوانسته‌اند جایگاه اول تا سوم جدول را به خود اختصاص دهند. کشور برزیل، سوئد، نروژ، آلمان و انگلیس رتبه‌های 4 تا 9 را به خود اختصاص داده‌اند در حالی که کشورهای چین، کانادا، استرالیا، قزاقستان و عربستان رتبه‌های 56 تا 60 را به خود اختصاص داده‌اند. در این میان کشورمان ایران رتبه 52 از بین 60 جایگاه را به خود اختصاص داده است که نسبت به سال قبل حاکی از سقوط 14 پله‌ای در شاخص عملکرد تغییرات آب و هوایی است. علل این نزول را کارشناسان بررسی کرده‌اند بر این اساس رشد بالای انتشار دی اکسید کربن ناشی از احتراق سوخت در سال‌های اخیر به ویژه در محدوده سال‌های 1973 تا 2000 و میزان رشد انتشار دی اکسید کربن ناشی از احتراق سوخت 5‌/‌3درصد بوده است در حالی که در سال‌های اخیر این رقم به رشد سالیانه در حدود 6درصد رسیده است.

همچنین رتبه ایران در انتشار گاز دی اکسید کربن ناشی از احتراق سوخت در سال‌های اخیر از 18 دنیا در 1996 به دهم دنیا در سال 2007 رسیده است(منبع، گزارش 2007 آژانس بین‌المللی انرژی) که این خود از دلایل نزول شاخص عملکرد تغییرات آب و هوایی کشور است.

از سوی دیگر سیاست‌های تغییر آب و هوا در سطح ملی و بین‌المللی از دیگر پارامترهای موثر بر این شاخص است. کشورمان هنوز بعد از 15 سال عضویت در کنوانسیون، برنامه اقدام ملی مصوب در این زمینه ندارد.

از طرف دیگر، همین موسسه، وضعیت شاخص عملکرد تغییرات آب و هوایی 10 کشور بزرگ انتشاردهنده دی اکسیدکربن از احتراق سوخت را نیز بررسی کرده است که نتایج آن در جدول آمده است. چنان که از جدول پیداست، 3 کشور آلمان، انگلیس و هند در سطح خوبی از شاخص عملکرد قرار دارند، در صورتی که کشور‌های کره و ژاپن در سطح متوسط عملکرد قرار گرفته و کشورهای روسیه، ایران، آمریکا، چین و کانادا از عملکرد ضعیفی برخوردار هستند. نکته دیگر در این خصوص افزایش رتبه ایران به جایگاه نهم در بین بزرگ‌ترین کشورهای انتشاردهنده دی اکسید کربن در سال 2010 است.

از طرف دیگر بررسی سایر پارامترهای دیگر جدول، حاکی از آن است که اگرچه میزان انتشار دی اکسید کربن کشور کره و ایران از کل انتشار دی اکسید کربن جهان تقریبا برابر است، لیکن کره با این مقدار انتشار 8‌/‌1درصد تولید ناخالص داخلی دنیا و 73‌/‌0درصد جمعیت دنیا را دارد، در صورتی که این شاخص‌ها برای ایران به ترتیب 92‌/‌0 درصد و 08‌/‌1 درصد است. این به این معنی است که شدت انتشار دی اکسید کربن کشور به ازای تولید ناخالص داخلی، 2 برابر کره جنوبی است.

با توجه به تصویب آیین‌نامه اجرایی کنوانسیون تغییرآب و هوا و پروتکل کیوتو در مرداد 88 توسط هیات وزیران که این آیین نامه توسط دفتر تغییر آب و هوای سازمان حفاظت محیط زیست ـ که از پروژه‌های بین‌المللی سازمان حفاظت محیط زیست با برنامه عمران ملل متحد است ـ تنظیم شده است و تشکیل کار گروه ملی تغییرآب و هوا و دبیرخانه مربوطه در سازمان حفاظت محیط زیست، به نظر می‌رسد در سال‌های آتی وضعیت این شاخص برای کشورمان بهتر شود، چراکه یکی از وظایف محوله برعهده دستگاه‌های عضو کمیته علاوه بر تهیه گزارش موجودی انتشار، ارائه روند انتشار در سال‌های آتی در صورت تداوم وضع کنونی و نیز سیاست‌های کاهش انتشار در میان‌مدت و بلندمدت است(برنامه اقدام ملی کاهش انتشار).

علاوه بر این دستگاه‌های عضو موظف هستند سالیانه عملکرد خود را در زمینه سیاست‌های کاهش انتشار و نیز برنامه‌های انطباق به دبیرخانه کارگروه ملی ارائه کنند. دبیرخانه کارگروه نیز موظف است سالیانه گزارش کشوری مربوط به تغییرات آب و هوایی را جهت مصارف داخلی و استفاده در برنامه‌ریزی‌های توسعه تدوین کند.

بدیهی است در صورت اجرایی شدن این آیین نامه و تدوین برنامه اقدام ملی تغییرآب و هوا و تصویب آن در هیات وزیران، اطلاع رسانی مناسب در این زمینه، شاخص عملکرد تغییرات آب و هوایی کشور در سال‌های آتی بهبود خواهد یافت. ذکر این نکته ضروری است که برای بهبود شاخص عملکرد تغییرات آب و هوایی، می‌بایست میزان و روند رشد انتشار نیز کاهش یابد. با توجه به این‌که تغییر روند رشد انتشار نیازمند اجرای برنامه‌های کاهش انتشار است که در کوتاه مدت میسر نیست. از این‌رو برای بهبود این شاخص کشور در کوتاه مدت بهتر است در سطح ملی برنامه عمل تدوین و به تایید هیات وزیران برساند. در سطح بین‌المللی نیز با مشارکت فعال در اجلاس‌های کنوانسیون و پروتکل و ارائه نظرات کشور، بتوانیم علاوه بر حفظ منافع ملی، با ایجاد نقش موثری در تصمیم‌سازی جهانی در زمینه تغییر آب و هوا، شاخص‌های عملکردی خود را نیز بهبود بخشیم.