روح و روان‌هایی که به درد می‌آیند

اهمیت سلامت روان در همین است که از 10 مورد بیماری مهمی که موجب کاهش عملکرد افراد در جامعه می‌شوند، 5 مورد اختلالات روانپزشکی هستند. طبق تعریفی نیز که سازمان جهانی بهداشت برای سلامت داده است، سلامت جسمانی بدون سلامت روانی قابل تعریف نیست. این در حالی است که اختلالات روانپزشکی برعکس بیماری‌های جسمی علاوه بر بیمار، افراد خانواده و جامعه را هم تحت تاثیر قرار می‌دهند و در صورت عدم درمان و تداوم، موجب کاهش بازدهی و توانایی، اخراج از محیط کار و خسارت‌های مادی فراوان می‌شوند.

صنعتی شدن جوامع موجب ماشینی شدن زندگی مردم، کاهش درآمدها و نیاز به فعالیت بیشتر و استراحت کمتر و کاهش روابط بین فردی می‌شود. همچنین کاهش روابط عاطفی و کلامی بین افراد خانواده و جامعه نیز از تبعات صنعتی شدن است. در اغلب کشورهای صنعتی و پیشرفته، برخلاف انتظار، آمار مبتلایان به اختلالات روانپزشکی به خصوص افسردگی و اضطراب قابل توجه است.

آمار دقیق از مبتلایان به اختلالات روانپزشکی در ایران وجود ندارد، ولی این آمار در کشور تقریبا همتراز با سایر کشورهاست که براساس آن 25-22 درصد مردم به این اختلالات مبتلا هستند.

خوشبختانه در مقایسه با سال‌های قبل این باور حداقل در افراد با تحصیلات بالا رو به کاهش است و مردم با آرامش بیشتری به روانپزشک و روان‌شناس مراجعه می‌کنند. انجمن روانپزشکان ایران از طریق وسایل ارتباط جمعی از جمله صدا و سیما و روزنامه‌ها و مجلات سعی در تغییر نگرش مردم داشته و تا حدود زیادی نیز موفق بوده است. همچنین همکاران عضو انجمن با سخنرانی‌ها، مصاحبه‌ها و مقالات درج شده در روزنامه و مجلات با طرح کردن مباحث علمی روانپزشکی در این زمینه اقدام می‌کنند.

به طورکلی علائم متعددی می‌توانند بیان کننده حالات روحی و روانی در اغلب مردم باشند. کاهش لذت از شرایط زندگی، افت عملکرد، اضطراب و بی‌قراری، افزایش تحریک‌پذیری، عصبانیت تغییر اشتها (پرخوری یا کم خوری)، اختلال خواب (کم‌خوابی یا پرخوابی) و عدم رسیدگی از جمله این علائم هستند.

همان‌گونه که اشاره کردم، در مقایسه با سال‌های پیش اهمیت بهداشت روان و سلامت روان در کشور افزایش یافته، ولی هنوز کافی نیست. در چند ماه اخیر نیز وزارت بهداشت با کوچک کردن اداره کل سلامت روانی و اجتماعی، موجب بروز نگرانی‌هایی در متولیان امر یعنی روان‌شناسان و روانپزشکان شده، زیرا این نگرانی وجود دارد که اعتبارات مربوط هم کم شود. از طرفی سازمان‌های بیمه‌گر هم حاضر به پذیرش مبتلایان به اختلالات روانپزشکی نیستند و داروهای موثر در اختلالات روانپزشکی هم گران هستند.

لازم است مصوبه چند سال قبل وزارت بهداشت مبنی بر اختصاص 10 درصد تخت‌های بیمارستان‌های عمومی به بیماران روانپزشکی اجرا و پیگیری شود و آموزش لازم به پزشکان و پرسنل اورژانس‌ها و بیمارستان‌ها داده شود. انجمن علمی روانپزشکان ایران آماده هرگونه همکاری در این زمینه است.

بله. همه اختلالات سوء مصرف مواد مخدر، محرک و روانگردان قابل پیشگیری و درمان هستند. درمان ترکیبی از درمان‌های دارویی (سم‌زدایی) و غیردارویی (رواندرمانی و شناخت درمانی و خانواده درمانی) خواهد بود.

آمار دقیقی در این زمینه وجود ندارد و در مورد بیماری‌های مختلف، متفاوت است، اما با توجه به این که عوامل زیستی، روانی و اجتماعی در ایجاد اختلالات روانپزشکی نقش دارند در صورتی‌که در درمان هر 3 عامل فوق توسط درمانگران مدنظر قرار گیرند و همچنین خانواده‌ها هم همکاری لازم را با درمانگران داشته باشند می‌توان امیدوار بود که درصد بالایی از مبتلایان به اختلالات روانپزشکی به طور کامل درمان شوند.

از آنجا که علم در دنیا در حال پیشرفت است، بالطبع در درمان اختلالات روانپزشکی، کشف و ارائه داروها و تکنیک‌های درمانی جدید دور از انتظار نیست.