تاریخ معاصر را از رادیو ایران بشنوید

بعد از یک آهنگ حماسی که تو به یاد مقاومت مردان مرد در مقابل بیگانگان در فراز و نشیب‌های تاریخ کشورت می‌افتی، خسرو معتضد ادامه می‌دهد: «دوستان عزیز و گرامی می‌خواهم درخصوص دربار ناصرالدین شاه و حوادث سالهای 1264 هجری قمری تا 1313 هجری قمری برایتان صحبت کنم». سپس این کارشناس برنامه تاریخی با طرح چند سوال به بیان واگویه‌های تاریخی به صورت مصداقی می‌پردازد.

در فرصتی که به‌وجود می‌آید از استاد خسرو معتضد درخصوص ضرورت ساخت برنامه‌های تاریخی می‌پرسم؟ می‌گوید: کشور ما به دلیل قدمتش تاریخ مفصل و مبسوطی دارد. چون وقایع کشور ما در همین حال هم مرتبط با تاریخ کشورمان است از ازدواج گرفته تا آداب و سنن و دیگر موارد. بنابراین ناچاریم تاریخ کشورمان را بدانیم چون اگر ندانیم به قیمت سنگینی برایمان تمام می‌شود. به طور مثال اگر تاریخ و جغرافیا را خوب می‌دانستیم شوروی نمی‌توانست در دوران جنگ جهانی دوم 162 کیلومتر از خاک کشورمان را ضمیمه خاک خود کند. البته کشورهایی مثل کانادا و آمریکا چون تاریخشان مرتبط با زندگی مردمشان نیست این مشکل را ندارند و در این بین رادیو و تلویزیون چون راحت‌ترین و از آسانترین وسیله تماس با مردم هستند می‌توانند روحیه وطن‌دوستی، علاقه به مملکت، شور کار و خدمت را در مردم ایجاد کنند.

از معتضد می‌پرسم فکر می‌کنید با اجرای این برنامه‌ها آیا توانسته‌اید عرق وطن‌دوستی را به مخاطبتان انتقال دهید؟ می‌گوید: سوابق موجود نشان می‌دهد که خوشبختانه با توجه به این‌که 50 سال از آغاز همکاری من با رادیو و تلویزیون می‌گذرد، توانسته‌ام این شور و حرکت را در مردم ایجاد کنم. عکس‌العمل‌های مختلفی که نسبت به برنامه تلویزیونی من در داخل و خارج از کشور نشان داده می‌شود ناشی از تاثیرگذاری این ارائه خدمت می‌باشد و من از این بابت خوشحالم زیرا اگر این برنامه‌ها تاثیرگذار نبود این همه واکنش ایجاد نمی‌کرد.

وقتی از خسرو معتضد می‌پرسم به نظر شما کجای تاریخ ایران جذابیت بیشتری دارد، می‌گوید: همه جای تاریخ ایران جذاب است. جذاب بودن این نیست که فقط جنبه مثبت داشته باشد بلکه جنبه منفی داشتن هم جزو جذابیت است. اگر شورایی در تلویزیون وجود داشت که سوژه‌هایی برای تاریخ ایران انتخاب می‌کرد من می‌توانستم 800 سوژه تاریخی به آنها ارائه دهم که مطمئنم یک روزی این اتفاق می‌افتد و صدا و سیما حتی سینمای کشورمان به سمت تاریخ ایران روی می‌آورد. تاریخ ایران فرازها و فرودها دارد، پیروزی دارد، کشتار، مرگ، بدبختی، ناامیدی، یاس همه اینها تنوع انگیز است و اگر مردم به تاریخ ایران آشنایی داشته باشند به هر خفتی تن در نخواهند داد زیرا که حمله اسکندر و مغول به ایران، پیروزی امویان و عباسیان در ایران، جنگهای ایران و عثمانی و سوریه، همه اینها عبرت‌آموز است. و مهم‌تر این‌که ایران مثل مرغ ققنوسی سوخته و دوباره زنده می‌شود. ما وقتی تاریخ ایران را نمی‌گوییم علیه تاریخ ایران کسان دیگری سخن می‌گویند و مهاجرت، از ایران‌گریزی و بی‌اعتنایی به این آب و خاک یک امر بدیهی می‌شود. در حالی که کسی که ایران را بشناسد و دوستش داشته باشد هیچ وقت حاضر به مهاجرت نمی‌شود. چند بار برای خودم این فرصت پیش آمده که به خارج حتی به طور دائم بروم اما چون ایران را دوست دارم و همه وجودم به ایران تعلق دارد این کار را نتوانسته‌ام انجام دهم. وقتی اسم ایران می‌آید بغض گلویم را می‌گیرد. و این از نقاط ضعف من کارشناس برنامه‌های تاریخی است. وقتی شرح بدبختی ایران را می‌گویم اشک در چشمانم حلقه می‌زند حتی صدایم در برنامه می‌گیرد، همه اینها چیزی نیست که به آدم تزریق شود، در حال حاضر هم باید مردم را تشویق به عشق وطن کنیم چون اگر این کار را انجام ندهیم گسستگی، شومونیزم (وطن‌پرستی منطقه‌ای) به وجود می‌آید و تمام اقوام که در ایران هستند بدنبال قوم‌گرایی خاص خودشان می‌روند بنابراین دولت و صدا و سیما وظیفه دارند که ایران‌دوستی را تشویق کنند. معتقدم وطن‌دوستی هنر است چطور می‌شود وطن را دوست نداشت. این خرافات است که بعضی‌ها دم از آن می‌زنند. مجسم کنید فقط خوزستان در جنگ 8 ساله از ایران جدا می‌شد چه فاجعه‌ای به وجود می‌آمد. ما هنوز که هنوز است سرافکنده جدا شدن قفقاز از ایران هستیم.

خسرو معتضد از کسانی که برای لوس بازی و خودشیرینی از تاریخ ایران و وطن بد می‌گویند اظهار تاسف می‌کند و می‌گوید: معتقدم تاریخ ایران نسبت به سایر کشورهای دیگر درخشانتر و متعالی‌تر است.

او که اکثر تاریخ کشورهای دنیا را مطالعه کرده است، می‌گوید: تاریخ ایران ما متمدنانه‌تر، انسان‌دوستانه‌تر و باتفاهم است.

وقتی از این کارشناس تاریخی می‌پرسم به نظر شما کدام قسمت تاریخ تا به امروز گفته نشده و برای آن برنامه‌سازی صورت نگرفته، می‌گوید: دوره‌های اول پیش از ماد، دوره‌های مبهمی است چون کسی از آنها حرف نزده است. اقوام غیرآریایی که در ایران بوده است مثل مانا، کاسی‌ها، کادوسی‌ها و... بسیاری از اقوامی که در ایران دولت‌شهر داشتند همچنین دوره مادها که شناخته شده نیستند بعد از اسلام هم سلسله‌هایی وجود دارند که ما نمی‌شناسیم همچون طاهریان، سلسله‌های کرد و سرزمین بخارا و دوره‌های بعد از حمله مغول که بایستی روی آنها تحقیق کرد.

وقتی از سعید سلیمانی تهیه‌کننده و سردبیر برنامه «روی دیگر تاریخ» می‌پرسم در دل برنامه از چه موسیقی‌هایی استفاده می‌کنید، می‌گوید: در فاصله‌ها که برای ارتباط بیشتر بین ارائه بیان متن‌هاست از موسیقی‌های ایرانی و غیر ایرانی استفاده می‌کنم ولی موسیقی آرم و پایان ایرانی است. همچنین آنونس‌هایی با موسیقی‌های ایرانی و کلاسیک با صدای استاد بهروز رضوی و با استفاده از جملات فلاسفه تاریخ جهان همچون جواهر لعل نهرو، شارل اتران و جی. اچ. رابینسون ساخته شده که در میانه برنامه از آن استفاده می‌شود. صدای استاد بهروز رضوی از آنجایی که باز و با فرکانس بالا و حالتی حماسه را برای شنونده تداعی می‌کند نه تنها در جذابیت برنامه موثر است بلکه نقش بسزایی در فهم و هضم مطالب تاریخ ایران در مخاطب دارد.

سلیمانی ادامه می‌دهد: در این برنامه تاریخ معاصر ایران از روی کار آمدن سلسله قاجاریه تا سقوط رژیم پهلوی در قرون 13 و 14 هجری قمری بررسی می‌شود و در حال حاضر دهه اول سلطنت ناصرالدین شاه قاجار را مطرح می‌کنیم. چگونگی قدرت‌گیری قاجار تا کشته‌شدن میرزا تقی‌خان امیرکبیر از دیگر موضوعات مورد بحث است. البته به مناسبت‌های خاص سلسله مراتب تاریخی و روال روتین برنامه قطع شده و به آن موضوع می‌پردازیم.

سلیمانی درخصوص فن بیان خوب استاد خسرو معتضد می‌گوید: به دلیل علاقه ایشان به تاریخ معاصر ایران در 200 سال اخیر و سبک تالیفاتشان این کارشناس تاریخی دارای سبک و سیاق ویژه و مخصوص خود هستند به طوری که ترجیح می‌دهند به‌تنهایی به عنوان مجری ـ گوینده با حالت روایی و داستانی مطالب را بیان کنند که مطمئنم مخاطبان ایشان نه‌تنها تمام اقشار ایرانی هستند بلکه حتی فارسی‌زبانان خارج از ایران نیز پای این برنامه رادیویی می‌نشینند و گوش دل به راوی برنامه می‌دهند.

سلیمانی ادامه می‌دهد: آقای معتضد علاوه بر بازگویی تاریخ 200 سال اخیر ایران می‌خواهند مخاطبانشان به نتایجی همچون 1ـ تکرار تاریخ، 2ـ موقعیت حساس و راهبردی فلات ایران، 3ـ دشمنان ایران و 4ـ نقش استعمارگران و دخالت آنها در دوره‌های مورد بحث برسند. همچنین این‌که مردم به یک وحدت ملی برسند و آن دسته از کسانی که تاریخ ایران را بخوبی نمی‌دانند با اشاره‌های این استاد با تاریخ آشنا شوند.

سلیمانی که به مدت 15 سال برنامه‌ساز گروه تاریخ و در حال حاضر برنامه‌ساز گروه فرهنگ رادیو ایران است معتقد است که ساخت این برنامه‌های تاریخی در ورق زدن تاریخ ایران توسط مردم موثر است که البته بایستی چند موضوع را مورد توجه قرار داد. یکی کمیت و کیفیت برنامه‌هایی که ما در رادیو می‌سازیم و دیگری تهاجمات و تبلیغاتی که بر ضد مردم ایران از طرف رسانه‌های دشمن می‌شود. یعنی برنامه‌سازان رادیو بایستی برنامه‌های قوی‌تر و بیشتری در حوزه تاریخ ایران بسازند در ضمن مردم خود باید تاریخ را فراموش نکنند و به این باور برسند که رسانه‌های بیگانه قصد خدمت و بازگو کردن واقعیت به آنها را ندارد.

وقتی از سلیمانی می‌پرسم بیشتر از یک سال از پخش برنامه رادیویی روی دیگر تاریخ می‌گذرد، فکر می‌کنید این برنامه تا چه زمانی می‌تواند مخاطب خود را داشته باشد می‌گوید: همین طور که قبلا گفتم آقای‌معتضد این برنامه را به دهه اول سلطنت ناصرالدین شاه قاجار رسانده‌اند. ما هنوز به دوره‌های بعدی و مقاطع تاریخ بعد از آن که مهمتر از همه می‌باشد، نرسیده‌ایم. پر واضح است که پرداختن به موضوعاتی نظیر ترور ناصرالدین شاه، مشروطیت، قرارداد 1919، سقوط قاجاریه، روی کار آمدن پهلوی و... بسیار ضروری و برای مخاطب مفید می‌باشد البته این نکته فراموش نشود که بسیاری از اساتید تاریخ هستند که چنانچه در برنامه‌های تاریخی رادیو ایران به عنوان کارشناس حضور یابند ما می‌توانیم برنامه‌های قوی‌تری برای مخاطبان و مردم ایران تهیه و تولید کنیم.

وقتی از سلیمانی درخصوص سختی برنامه‌سازی در گروه تاریخ می‌پرسم، می‌گوید: برنامه‌سازی در رادیو کار مشکلی است و برای این صحبتم دلایل زیادی دارم از جمله این‌که مخاطبان ما افراد متفاوت با سن، سلیقه، فرهنگ و سطح سواد مختلف هستند و راضی‌کردن تمام اینها غیرممکن و جذب‌کردن بخشی از آنها بسیار مشکل است. همچنین برنامه روی دیگر تاریخ از آنجا که به روایت تاریخ معاصر ایران می‌پردازد، مسائل حساس را مطرح می‌کند. از دیگر علل مشکل بودن کار باید این را بگویم که کار کردن با استاد خسرو معتضد بسیار دشوار می‌باشد چرا که ایشان دارای سبک خاصی در بیان تاریخ و همچنین ساخت یک برنامه رادیویی است و این هر دو، کار من را در تهیه این برنامه دوچندان می‌کند.

علاقه‌مندان مباحث تاریخی کشورمان می‌توانند شنبه، دوشنبه و چهارشنبه‌های هر هفته از ساعت 15/11 شنونده برنامه «روی دیگر تاریخ» باشند.