اجلاس خزر و سهم ایران

مهدی سنایی، عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس و رئیس موسسه مطالعات ایران و اوراسیا در گفت‌وگو با «جام‌جم» درخصوص برگزاری این اجلاس و تعیین رژیم حقوقی دریای خزر برای کشورمان به سوالاتمان در این زمینه پاسخ داد.

بحث رژیم حقوقی دریای خزر دارای ابعاد مختلفی است و نزدیک به 30 دور گفت‌وگو نیز در طول این سال‌ها در سطوح کارشناسی و وزرا در این خصوص با 5 کشور ساحلی برگزار شده است، اما آنچه تا الان بیش از هر چیزی مطرح است، توافق در مورد موضوعات مربوط به خزر است.

متاسفانه در حالی که قراردادهای 1921 و 1940 وجود دارد و مبنای خوبی برای مسائل در دریای خزر است، اما در اواخر دهه 90 کشورهای مختلف توافقات دوجانبه و چندجانبه‌ای را با یکدیگر داشتند و به نوعی بخش‌هایی از بستر خزر را بین خودشان تقسیم کردند.

در حال حاضر توافق برای جلوگیری از هرگونه اقدام یکجانبه، تا تفاهم کشورهای ساحلی و توافقات امنیتی در حوزه خزر برای جلوگیری از نظامی شدن این دریا و خطرات آن باید جزو مهم‌ترین مسائل و نقاط مشترک میان کشورها باشد.

به هر حال ما امیدواریم توافقات خوبی در این زمینه صورت گیرد و این اجلاس فرصت مناسبی است که مسائل خزر که نیازمند تصمیم‌گیری است، در یک نشست هم‌اندیشی مورد بررسی قرار گیرد.

برای ایران بهترین مبنا قرارداد 1921 و 1940 است که در آن خزر و دریای مشترک میان ایران و شوروی تلقی شده است، اما در این که چقدر سهم ایران خواهد شد، باید گفت که ایران خواستار سهم 50 درصدی گذشته است، اما در دوره‌هایی صحبت از 20 درصد و برخی مواقع متاسفانه سناریوهایی در مورد سهم پایین‌تر از 20 درصد نیز مورد بحث قرار گرفته است.فکر می‌کنم جمهوری اسلامی ایران باید با رسیدن به یک نقطه نظر مشترک در داخل کشور وارد پروسه جدی برای تفاهم با سایر کشورها برای نهایی کردن کنوانسیون رژیم حقوقی دریای خزر شود تا به طور قطعی سهم خود را از این دریا منظور کند.

به هر حال سیاست فرسایشی چیزی را عاید ما نمی‌کند لذا باید در تمام دوران مذاکرات، بین آرمان‌های گروه‌های مذاکره‌کننده با واقعیات تفاوت‌هایی وجود داشته باشد تا خلأها به صورت واقع‌بینانه لحاظ شود.

ایران بعد از 2 دهه و پس از اتفاقاتی که در خزر رخ داده، باید به منظور رسیدن به حق و سهم خود از خزر، وارد یک‌لابی گسترده و ابتکار جدید دیپلماسی پنج جانبه و دوجانبه با کشورهای مختلف شود و ضمن این که بر حق اصولی خود و قراردادهای 1921 و 1940 تاکید می‌کند، ابتکار عمل در مذاکرات را نیز به دست گیرد.