مرور دیوان حافظ بر بال غزل

برنامه «بر بال غزل» می‌کوشد که تمامی غزلیات حافظ شیراز را از ابتدا تا انتهای دیوان مرور کند. داخل استودیو می شوم .محمود مختاری، سردبیر و تهیه‌کننده پیشکسوت رادیو، ضبط برنامه را آغاز می‌کند. آرم برنامه با موسیقی‌ای سنتی که آرام بخش روح و روان است، پخش می‌شود.

پس از پخش این موسیقی، امیر نوری با شیوایی خاصی این غزل حافظ را می‌خواند:

دل می‌رود ز دستم صاحبدلان خدا را

دردا که راز پنهان خواهد شد آشکارا

آنگاه در باره بعضی از واژه‌ها صحبت می‌کند، به عنوان مثال می‌گوید: «کشتی‌شکستگان و کشتی‌نشستگان هر دو در این بیت آمده‌اند و بعضی معتقدند کشتی‌نشستگان ارجح است، زیرا منظور این است ما کسانی هستیم که کشتی‌مان به گل نشسته و این کشتی را باد می‌تواند از جا حرکت دهد! و معنای آشنا که 2 بار در بیت دوم غزل پنجم حافظ تکرار شده، اولی به معنای دوست و دومی به معنای شناگر است و ...»

در فرصتی که پیش می‌آید از منوچهر فیضیان، مدیر گروه فرهنگ رادیو ایران درخصوص ساخت برنامه‌های ادبی می‌پرسم که می‌گوید: یکی از وظایف رسانه ملی ـ از جمله رادیو ایران ـ ارائه زبان معیار است. به‌فرض آن که ساخت و پرداخت رادیویی رنگ و بوی آثار گرانسنگ ادب فارسی را نیز داشته باشد. گروه فرهنگ رادیو ایران، بر اساس این رویکرد، برنامه‌ای کوتاه را طراحی کرده است که هر شب از شنبه تا پنجشنبه تحفه فرهیختگان و ادب دوستان می‌شود.»

فیضیان به اجرای امیر نوری و تهیه‌کنندگی محمود مختاری اشاره می‌کند و می‌افزاید: «در این برنامه کوتاه سعی شده طرحی نو زده شود و در عین حال که غزلی از خواجه شیراز خوانده می‌شود، توضیحاتی کوتاه و گذرا از لحاظ معنا و واژه‌های کمتر آشنا نیز ارائه شود.»

محمود مختاری از برنامه‌سازان خوش‌ذوق رادیو ایران در عرصه برنامه‌های ادبی درخصوص موسیقی آرم برنامه می‌گوید: «موسیقی آرم، قطعه بسیار زیبایی از مرحوم پرویز مشکاتیان، آهنگساز مشهور ایران است. در این قطعه موسیقی فاصله‌های مناسبی برای گنجاندن کلام و نام برنامه وجود دارد که در قالب سنتی اجرا شده است.»

مختاری به تنوع موسیقایی برنامه بر بال غزل اشاره می‌کند و می‌گوید: در این برنامه از تکنوازی، ساز استادان موسیقی ایرانی نظیر معروفی، عبادی، یاحقی، شریف و اسدالله ملک، حبیب‌الله بدیعی، جلیل شهناز، نی‌کسایی و همه نوازندگان چیره‌دست ایران استفاده می‌شود به طوری که سعی کردیم حتی یک قطعه در 2 برنامه استفاده نشود و تنوع موسیقایی برنامه حفظ شود.»

مختاری ادامه می‌دهد: «تصور می‌کنم این برنامه به مذاق آن دسته از ادب‌دوستان و عاشقان حافظ و بسیاری دیگر از بزرگان شعر اصیل ایران خوش بیاید بخصوص که کلام درست و استادانه آقای نوری می‌تواند در شناساندن اشعار شاعران و نظر درست آنها بسیار مفید واقع شود.» این برنامه‌ساز برنامه‌های ادبی تصریح می‌کند: «در مجموع می‌توانم بگویم نظیر این برنامه حداقل در دوسه دهه اخیر تهیه نشده است و بسیار خوشحالم که در این سال‌های آخر کاری‌ام، شکلی از برنامه ادبی را ارائه می‌دهم که تصور می‌کنم مورد پسند قرار خواهد گرفت.»

امیر نوری، گوینده پیشکسوت رادیو ایران درخصوص بخش‌های این برنامه ادبی می‌گوید: «در این برنامه غزلی از حافظ خوانده می‌شود و به حداقل عرضه اطلاعات بسنده می‌کنیم. معنای مختصر بعضی از واژگان و معرفی نسخه بدل‌ها و نسخه‌های دیگر حافظ هم از دیگر بخش‌های این برنامه است.»

این گوینده رادیو از زمان کم برنامه اظهار تاسف می‌کند و می‌‌افزاید: «به خاطر کمی وقت نمی‌توانیم راجع به زیبایی‌های شعر و هنر حافظ و صنایع شعری که در یک غزل به کار برده شده، صحبت کرد. حافظ‌شناسان و هنرشناسان معتقدند حافظ «سوبلیم» نابی را در هنر شاعری به وجود آورد، یعنی این‌که مجموعه شاخصه‌های مثبت هنری حافظ در این اثر هنری موجود است.» از دیگر فعالیت‌های امیر نوری در حال حاضر می‌توان به خواندن کل شاهنامه برای شبکه رادیویی ایران صدا اشاره کرد که آرام آرام این اثر هنری در سایت قرار می‌گیرد. او که به مدت 51 سال سابقه فعالیت در رادیو را دارد، ادامه می‌دهد: «طرح کل ادبیات را به رادیو ایران ارائه کردم که قرار بود این برنامه از خمسه نظامی شروع شود، ولی فعلا از حافظ شروع کرده‌ایم. برنامه‌هایی را هم برای شبکه گفتگو، فرهنگ، صدای آشنا دارم و چند برنامه تلویزیونی در سیمای قرآن و شبکه تهران اجرا می‌کنم.» نوری که برای اولین بار کار خود را در رادیو زاهدان همزمان با افتتاح این رادیو در تابستان 1338 آغاز کرده است، می‌گوید: «پس از مدتی برای سربازی به تهران آمدم و در این مدت در رادیو نیروی هوایی آن زمان مشغول به کار شدم و پس از آن در اردیبهشت 1342 به طور رسمی کارم را از رادیو ایران شروع کردم.»

وقتی از نوری می‌پرسم آیا از همان ابتدا می‌دانستید که گوینده موفقی می‌شوید، می‌گوید: «چون ادبیاتم خوب بود و گاهی شعر می‌گفتم و جشن‌های مدرسه را اجرا می‌کردم و می دانستم که به درد این کار می‌خورم. تصادفی به گویندگی روی نیاوردم، بلکه با اطلاع و آگاهی آمدم و از همان ابتدا با بازیگری، کارگردانی، خبرخوانی و خواندن شعر و ادبیات و برنامه‌های اجتماعی کارم را شروع کردم. خوشبختانه شهرستان‌ها این فرصت را به کسانی که علاقه‌مند هستند، می‌دهند.» این گوینده پیشکسوت که در خدمت استادانی همچون شادروان انجوی و مهدی سهیلی بوده است، می‌گوید: «قبل از انقلاب فقط خبر مشروح می‌خواندم و برنامه شعر و ادبیات همچون «کاروان شعر و موسیقی» را اجرا می‌کردم، اما بعد از انقلاب اسلامی فقط به اجرای برنامه‌های ادبی و فرهنگی پرداخته‌ام.»

وقتی از نوری درخصوص لحن و بیان اجرا در این برنامه می‌پرسیم، ادامه می‌دهد: «ما برای رساندن هر پیام و مفهومی لحن مناسب آن را به کار می‌بریم مثلا وقتی از کسی می خواهیم کاری برایمان انجام دهد، آن را با لحنی ملایم و خواهش‌گونه مطرح می‌کنیم و اگربه چیزی اعتراض داریم، لحنمان عوض می‌شود. گوینده شبکه رادیویی و تلویزیونی هم یک شخصیت رسمی است و باید متناسب با آن لحن رسمی داشته باشد.»

نوری با اشاره به نقش استادان ادبیات در عرضه اطلاعات و نقش گویندگان رادیو در بیان گفتار صحیح به مردم ادامه می‌دهد: از زمانی که رادیو در تهران شروع به کار کرد، گفتاری یا بیانی پیدا شد که به آن بیان معیار می‌گوییم و مردم به طور قطع گفتار درست و حرف زدن براساس معیار زبان فارسی را از گوینده یاد گرفتند. اکنون اگر یک استاد دانشگاهی را در یک برنامه رادیویی و تلویزیونی دعوت کنیم و همین بیان فارسی را با لهجه مادری‌اش صحبت کند و حتی از نظر صدا و فرکانس صداها هم صدای مطلوبی نداشته باشد، هرگز ندیده‌ایم که شنونده‌ای با برنامه تماس بگیرد و اعتراض داشته باشد اما اگر همین ایرادها به مقدار بسیار کم در صدا و گفتار گوینده‌ای مشاهده شود، شنوندگان معترض می‌شوند، زیرا گوینده را یک شخصیت رسمی رادیو و تلویزیون می‌دانند و انتظار ندارند این شخصیت رسمی بیان غیرمعیار یا صدای نامطلوب داشته باشد، یا نقص تلفظی در صدای او مشاهده شود برای این‌که مردم لحن مناسب و مودبانه و تربیت صحیح گفتاری را از گوینده یاد می‌گیرند، نه از استاد دانشگاه.

وقتی از استاد نوری درخصوص نقش برنامه‌سازان رادیو برای آشنا کردن جوانان با مشاهیر ادب فارسی ایران می‌پرسم، می‌گوید: «هر برنامه رادیویی با یک همکاری گروهی شکل می‌گیرد، و پخش می‌شود. مسوولیت کارگروهی به عهده همه آنهاست و مدیران شبکه‌ها مسول هماهنگی و همکاری گروه هستند ولی اغلب مشاهده شده که اعمال سلیقه می‌کنند و این غلط است. همه کارهای رادیو باید با همکاری عملی و فکری انجام شود. بسیاری از متفکران ما، دانشمندان و استادان معتقدند که همه فرهنگ ما در آثار نوشتاری بزرگانمان تجلی پیدا کرده و باید به شکل‌های صحیح و درست به گوش نسل‌های مختلف ایرانی برسد بخصوص جوانان تا به قول شادروان یوسفی، آنها را ایرانیان بافضیلتی بار بیاورند که به فرهنگ گذشته و آثار فرهنگی خودشان افتخار کنند و ایرانی با فضیلت کسی است که با آثار ادبی فرهنگ فارسی آشنا و مانوس باشد.