در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
90 را نمیتوان از فوتبال گرفت
وعده قرار همه عشق فوتبالیها، دوشنبه شب «برنامه90» است؛ برنامهای که اگر یک شب به هر دلیل روی آنتن نرود فردای آن شایعههای زیادی بر سر زبانها میافتد و علاوه بر آن مردم به نوعی ذهن کنجکاو خود راجع به مسائل فوتبالی را بیپاسخ مییابند.
اما با تمام این حرفها و فراز و نشیبها، عمر برنامه جذاب و پرمخاطب 90 امروز در فوتبال ما به بیش از 10 سال رسیده است تا اقبال مردمی به آن همچنان باعث ماندگاریاش شده و در نزد فوتبالیها، جایگاهی در خور توجه داشته باشد.
برای یک لحظه فکر کنید اگر برنامه نودی وجود نداشت، آیا فوتبال تا این اندازه در جایجای ایران فراگیر و بحثهای ریز و درشتش نقل محافل میشد؟ واقعیت این است که 90 در کنار تمام نقدهایی که بدان وارد است، موفق شده توجه گسترده مردمی را فارغ از سن و سال و مرد و زن متوجه خود کند؛ هرچند که البته هر برنامهای در جهت پویایی باید اصلاحات لازم را در محتوای خود به وجود آورد تا بدون افتادن در مسیر تکرار، ذائقه مخاطبان خویش را پاسخگو باشد؛ اما ویژگی ذاتی عدم تکرار در فوتبال، برنامه 90 را نیز در چرخه خود همواره جذاب و فراگیر ساخته است تا این برنامه تا پاسی از نیمههای شب، مخاطبان زیادی را پای گیرندههای تلویزیونی بنشاند.
با این حال تمام این جذابیتها و اقبال مردمی هم دلیلی بر این نیست که کارشناسان فوتبال و ورزش، 90 را خالی از هرگونه ضعف و خلایی دانسته و انتقادی را متوجه آن ندانند. در حقیقت برنامهای که فوتبال ایران را بدون حد و مرز و خطوط قرمزی با نقادی به چالش میکشد، نمیتواند خود را از نقطه نظرات اصلاحی کارشناسان و اهالی فوتبال بینیاز ببیند.
ضرورت 90
به اعتقاد داوود غرانوش، سردبیر اسبق مجله کیهان ورزشی، حضور یک برنامه تلویزیونی انتقادی مثل 90، یک الزام است و این برنامه باید با کمی اصلاح و تقویت سازماندهی، به کار خود با قدرت ادامه دهد. غرانوش معتقد است 90 برنامه خوبی است، چون به موشکافی مسائل مربوط به فوتبال میپردازد و همین جنبه موشکافانه و کنکاشهای موجود در این برنامه، در پیشگیری و مقابله با موارد خطرناکی چون رشوه و زد و بندهای فوتبالی کاملا موثر است. بالاخره رسالت رسانهها، تعریف و تمجیدگویی نیست و آنها میتوانند در مقابل بسیاری از انحرافها قدعلم کنند.
در حقیقت ورزش پاک از دل انتقادهای سازنده و درست و اصولی بیرون میآید، گرچه در عین حال حساب انتقاد از حرفهای توهینآمیز جداست و این مشکل برنامه90 درخور اصلاح است.
پرهیز از عوامگرایی
هرچند که به طور طبیعی، هیچ برنامهای خالی از ضعف و اشکال نیست و برنامه 90نیز باید بکوشد تا نقاط ضعف خود را به دست فراموشی بسپارد تا متخصصان و اصحاب فن نیز نیازهای فوتبالی را در این برنامه مورد بررسی و کنکاش قرار دهند؛ اما به اعتقاد دکتر محمدرضا نقابیان، روانشناس ورزش، برنامه 90 باید از غرق شدن در مچگیری و عوامگرایی اجتناب کند.
نقابیان در این مورد به «جامجم» میگوید: به طور کلی 90 در زمره برنامههای خبری ـ تحلیلی قرار دارد. در این گونه برنامهها، هدف این است که با ارتقای دانش و آگاهی مخاطبان، از وضعیت موجود به سوی وضعیت مطلوب حرکت شود. روش وصول به این هدف نیز استفاده از تمهیدات و ترفندهایی است که با اجتناب و پرهیز از بایدها و نبایدهای مستقیم، جرقههایی در ذهن مخاطبان ایجاد شود تا خود مسیر مناسبتر را پیدا کنند. اینکه امام(ره)، صداوسیما را دانشگاه توصیف کردند، اینجا مصداق مناسبی برایش پیدا میشود، البته دانشگاهی باز و نه کلاس درسی بسته تا با استفاده از چنین بستری، ارتقای آگاهی مردم به دست بیاید. پخش برنامهای مثل 90، اساسا پخش فوتبال از تلویزیون، سطح انتظار مردم را در این زمینه بالا میبرد. فوتبال برشی از جامعه است و مردم مایلند با دعوت از کارشناسانی در زمینه تکنیکی، تاکتیکی، داوری، اقتصادی، مدیریتی و... زوایای روشنتری از آن پیدا کنند؛ در حالی که در حال حاضر کارشناسان داوری به برنامه دعوت میشوند تا روی صحنه بازیها کار تیم داوری را از منظری دیگر به قضاوت بنشینند. در این وضعیت چیزی به مردم داده نمیشود، جز ارضای حس کنجکاوی.
وی با تاکید بر اینکه 90 باید پلی باشد از فوتبال سنتی به فوتبال مدرن و توسعهیافته میافزاید: بیشک 90 باید نقش ویژهای در عبور از فوتبال سنتی به فوتبال مدرن ایفا کند. یقینا اگر این برنامه از حواشی فوتبال تا حدود زیادی فاصله گرفته و مشی خود را عوض کند، میتواند با آسیبشناسی مسائل و مشکلات امروز، نقش موثری را در توسعه فوتبال ایران داشته باشد. آنچه مسلم است دعوا، حاشیه و حرمتشکنی در فوتبال همیشه هست و مهم این است که یک برنامه بتواند با آسیبشناسی موضوع، نقش اصلاحی را در این زمینه بهعهده گرفته و اجازه ندهد این حواشی، فوتبال ایران را نحیف سازد.
ضعفهای فوتبال باید برجسته شود
یکی از اشکالاتی که متوجه برنامه 90 میشود، این است که چرا باید همهاش از ضعفها و اشکالات فوتبال بگوید. در حالی که در فوتبال ایران، کارهای خوب هم کم نیست و میتوان آنها را برجسته کرد. حسین ذکایی، دبیر شورای سیاستگذاری ورزش صدا و سیما در پاسخ به این مساله میگوید: ما اینقدر برنامههایی داریم که از صبح تا شب، نکات مثبت را میگویند؛ حالا برنامهای هم باشد که نقاط ضعف و کاستیها را نشان دهد، کسی که کار خوب انجام میدهد، وظیفهاش را انجام میدهد و اشکالات باید برجسته شود. در سیاستهای کلان کشور هم همین گونه است و با مدیری که کوتاهی کند، بسرعت برخورد میشود.
وی در عین حال از بعد رسانهای، برنامه90 را موفق میداند و میگوید: این برنامه توانسته هر سال با نوآوری، کارهای جدیدی ارائه دهد و تاثیرگذاری خود را در فوتبال ایران بخوبی نشان دهد.
برنامهای فراگیر و جذاب
بیژن نوباوهوطن، نماینده مردم تهران و عضو شورای نظارت بر صداوسیما در مجلس شورای اسلامی هم، هرچند 90 را یکی از بهترین برنامههای صداوسیما میداند؛ اما معتقد است باید به کاستیهای آن توجه جدی شود: «موارد مثبتی در برنامه 90 میبینم و مواردی هم هست که ضعف دارد. نگاه من به 90 با در نظر گرفتن همه شاخصهای فرهنگی جامعه است. من برخی پردهدریهایی که به تقلید از برنامههای اروپایی در آن صورت میگیرد را نمیپسندم و معتقدم اگر ما بخواهیم به الگوهای خودمان برگردیم، با توجه به حفظ حیا و حرمت که جزو شاخصههای اسلامی و مذهبی و بومی ماست، این برنامه باید در نگاه خودش نسبت به بعضی مسائل تجدیدنظر کند و برنامهساز باید ضمن رعایت مشخصات فرهنگی کشور، اصل گویش مساوی را برای طرفین درگیر در موضوع برنامه رعایت کند.»
تواناییهای فردوسیپور
هیچکس در تواناییهای عادل فردوسیپور، کوچکترین شک و تردیدی ندارد. تهیهکننده و مجری خوشذوق برنامه 90 که حس و هیجانی خاص در اجرا دارد، شاید اگر غیر این بود، گزینه دومی هم طی این سالها برای اجرا پیدا میشد؛ اما واقعیت این است که در یکی دو موردی نیز که طی این سالها عادل فردوسیپور به جهت برنامه سفر ماموریتی، نتوانست جلوی دوربین برود، برنامه آنطوری که باید از آب درنیامد و جواد خیابانی و مزدک میرزایی به عنوان گزینههایی که میتوانستهاند در فواصلی جای عادل را بگیرند، به هیچ وجه زیر بار این قضیه نرفتهاند تا به نوعی 90 و عادل از هم جدانشدنی باشند. بیژن نوباوه در این زمینه میگوید: همه میدانند عادل بچه زحمتکشی است و فوتبال را میشناسد و در کارش کارشناس است؛ ولی بحث تلویزیونی است و ما باید به طرف شاخصهایی برویم که میدانیم قطعا در مردم تاثیرگذاری دارد. به نوعی معتقدم ما باید در برنامهسازیهایمان و در صحبتهایمان دقت کنیم.
داوود غرانوش، سردبیر اسبق مجله کیهان ورزشی هم میگوید: عادل فردوسیپور، برنامه90 را بخوبی اجرا میکند؛ ولی از آنجا که تیم طراح قدرتمندی پشت سر برنامه او قرار ندارد، در پارهای از موارد، ایده محکم از پیش تعیینشدهای ندارد و در طرح پرسشها و انتقادهایش، آنی عمل کرده و اسباب رنجش شماری از مخاطبان، مربیان و مسوولان فوتبال را فراهم میکند که این بخش کار مورد تایید نیست.این پیشکسوت رسانههای ورزشی تاکید میکند: ادامه کار برنامه انتقادی 90 الزامی است؛ ولی مجری این برنامه باید با تشکیل تیمی قدرتمند پشت سر خود، به غنای محتوایی کار بیفزاید و شئون و حرمتها را بسیار بیش از پیش رعایت کند. 90 برای ادامه حیات و ارتقای جایگاه، نیازمند روی آوردن به مسائل ناب فوتبالی و تجزیه و تحلیل آگاهانه تکنیکی و تاکتیکی فوتبال با استفاده از نقطهنظرات اصحاب فن و مربیان و پیشکسوتان خوشنام این رشته است.
حجت الله اکبر آبادی
گروه ورزش
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
گزارش «جامجم» درباره دستاوردهای زبان فارسی در گفتوگو با برخی از چهرههای ادب معاصر
فارسی، زبان گفتوگوی جهان
معاون وزیر بهداشت:
