سرکشی روده بزرگ در سندروم روده تحریک‌پذیر

سندروم روده تحریک‌پذیر مشکل شایعی است که در ناحیه روده بزرگ رخ می‌دهد. در افراد مبتلا به این عارضه، روده‌ها یا تحت فشار زیاد قرار دارند یا چنین فشاری در آنها ایجاد نمی‌شود و همین مساله باعث حرکت سریع یا کند غذا در طول روده می‌شود. در واقع این عارضه، یک بیماری محسوب نمی‌شود، بلکه اختلالی عملکردی است که به معنای عدم فعالیت صحیح روده بزرگ است. این اختلال معمولا با علائمی چون انقباض و گرفتگی شکمی، درد شکمی، نفخ، یبوست، گاز معده، اسهال بویژه پس از صرف صبحانه، احساس دفع پس از یک بار دفع مدفوع و نیز احساس نیاز به دفع فوری همراه است. البته علائم این سندروم در افراد مختلف متفاوت است. برخی دچار دل‌پیچه و درد شکم هنگام حرکات روده می‌شوند ولی دفع مدفوع ندارند یا مدفوع کمی دفع می‌کنند یا علاوه بر اسهال، فرد اغلب مدفوع شل و آبکی دارد. در واقع افراد مبتلا به سندروم روده تحریک‌پذیر معمولا حالت مزاجی ثابتی نداشته و گاهی یبوست و گاهی دچار اسهال هستند. برخی تا ماه‌ها علامتی ندارند و سپس عود می‌کنند و برخی به طور مداوم علائم آنها تشدید می‌شود. در این میان فردی که دچار خونریزی، تب، کاهش وزن، درد شدید و مداوم می‌شود، مبتلا به این سندروم نیست بلکه این علائم نشانه‌های بیماری‌هایی چون التهاب روده و گاهی سرطان روده است.

به طور کلی زمانی که این افراد به دلایلی چون مسافرت، رویدادهای اجتماعی یا ایجاد تغییراتی در روند معمول زندگی تحت فشار و استرس روحی قرار گیرند، این علائم تشدید می‌شود. پرخوری یا کم‌خوری ممکن است علائم را بدتر کند. برخی افراد به غذاهای خاصی حساسیت دارند. این عارضه بیشتر در 20 سالگی شروع شده و در زنان شایع‌تر از مردان است و ممکن است زن‌ها در دوران قاعدگی بیشتر گرفتار دردهای سندروم روده تحریک‌پذیر شوند. به‌رغم دردها و علائم شدیدی که در این اختلال بروز می‌کند، آسیب‌های دائمی به روده فرد مبتلا وارد نمی‌آید. بیشتر افراد مبتلا به این سندروم با فراگیری چگونگی کنترل این شرایط، با بهبود علائم روبه‌رو می‌شوند ولی در این میان تنها شمار اندکی از بیماران هستند که با علائم شدید مواجه می‌شوند.

سندروم روده تحریک‌پذیر برخلاف سایر ناراحتی‌های روده‌ای مانند زخم روده که باعث التهاب و ایجاد تغییراتی در بافت روده شده و احتمال بروز سرطان روده را افزایش می‌دهند، مشکل جدی برای افراد مبتلا ایجاد نمی‌کند، ولی در بیشتر افراد با رعایت برخی اصول و کنترل رژیم غذایی، تغییر سبک زندگی و کاهش استرس‌های موجود در زندگی، علائم این اختلال روده‌ای کاهش چشمگیری پیدا می‌کند.

محققان تاکنون نتوانسته‌اند علل قطعی بروز سندروم روده تحریک‌پذیر را شناسایی کنند. دیواره روده‌ها با لایه‌هایی از ماهیچه‌هایی پوشیده شده‌اند که وقتی غذا از معده وارد روده می‌شود، به طور منظم و هماهنگ منقبض و منبسط می‌شوند. ولی یکی از تئوری‌هایی که مطرح می‌شود، این است که افراد مبتلا، دارای روده‌ای حساس هستند که نسبت به استرس و غذاهای خاصی واکنش نشان می‌دهند و سیستم ایمنی که با عفونت‌ها مقابله می‌کند نیز ممکن است در این امر دخیل باشد. معمولا افراد مبتلا به این سندروم حرکات عادی و طبیعی روده‌ای ندارند. این حرکات به صورت انقباضی، انبساطی بوده و مدام در حال رفت و برگشت است و گاهی حرکات روده به طور موقت از فعالیت باز می‌ایستند. اسپاسم یا گرفتگی‌هایی که در روده رخ می‌دهد، انقباضات ماهیچه‌ای هستند که به صورت رفت و برگشتی عمل می‌کنند. پوشش دیواره روده که تحت تاثیر سیستم‌های ایمنی و عصبی هستند، جریان مایعات درون و خارج از روده را تنظیم می‌کند. در سندروم روده تحریک‌پذیر، این پوشش به ظاهر درست عمل می‌کند. با وجود این زمانی که محتویات داخل روده سریع حرکت می‌کنند، روده توانایی جذب مایعات را از دست داده و نتیجه آن دفع زیاد مایعات در مدفوع خواهد بود و فرد دچار اسهال می‌شود. در برخی افراد دیگر، حرکت داخل روده کند صورت گرفته و باعث جذب بیش از حد مایعات از طریق روده می‌شود که نتیجه آن بروز یبوست در فرد است.

تحقیقات صورت گرفته حاکی از آن است که «سروتونین» با عملکرد معده‌ای روده‌ای در ارتباط است. سروتونین یک انتقال دهنده عصبی یا شیمیایی است که پیام‌ها را از بخشی از بدن به بخش دیگر منتقل می‌کند. حدود 95 درصد از این ماده در مجرای معده‌ای روده‌ای قرار داشته و 5درصد باقیمانده آن در مغز یافت می‌شود.

سلول‌های داخل روده به عنوان ناقل عمل کرده و سروتونین را از مجرای معده‌ای روده‌ای خارج می‌کند. سندروم روده تحریک‌پذیر، فعالیت این گیرنده را کاهش داده و باعث بالا رفتن غیرعادی سروتونین در مجرای معده‌ای روده‌ای می‌شود. در نتیجه فرد دچار اختلال در حرکات روده می‌شود. سندروم روده تحریک‌پذیر ممکن است بر اثر عفونت‌های باکتریایی مجاری معده‌ای روده‌ای نیز ایجاد شود. افرادی که سابقه التهاب این مجرا را دارند بیشتر در معرض ابتلا به این سندروم هستند.

بسیاری از افراد گاهی گرفتار علائمی از سندروم روده تحریک‌پذیر می‌شوند که آنها را در معرض خطر قرار می‌دهد، اما وجود برخی عوامل، احتمال بروز این اختلال را در افراد افزایش می‌دهد. اگر کمتر از 35 سال دارید و گاهی دچار این علائم می‌شوید، باید مورد معاینه قرار گیرید تا از وجود این سندروم مطمئن شوید. حدود 50 درصد از افراد زیر 35 سال به سندروم روده تحریک‌پذیر مبتلا هستند. اگر جنس مؤنث هستید بیشتر مراقب باشید. طبق بررسی‌ها مشخص شده که زنان 2 برابر بیش از مردان در معرض خطر هستند. اگر در خانواده افرادی را دارید که سابقه ابتلا به این اختلال را دارند، بویژه اقوام درجه یک مانند والدین و خواهر و برادرها، احتمال این که شما هم دچار آن باشید بسیار بالاست، ولی قطعی نیست.