پایان دوران کوچ‌نشینی در آذربایجان شرقی

با آغاز فصل پاییز و با سرد شدن هوا عشایر استان آذربایجان شرقی متشکل از دو ایل بزرگ ارسباران و ائل سون و 9 طایفه مستقل، کوچ پاییزه خود را آغاز می‌کنند تا پس از ییلاق این مرتبه، بار سفر بسته و به قشلاق بروند تا از سوز و سرمای طاقت فرسای زمستان در امان باشند.

محمدحسن آل‌هاشم مدیرکل امور عشایر استان آذربایجان شرقی در این خصوص می‌گوید: ایل عشایر استان در این ایام به همراه اهل و عیال و بار و بنه با مرکب‌های سنتی و با پای پیاده با حرکت دام خود و با تحمل رنج گرما و سرما و کولاک و بارندگی‌های شدید راه را برخود هموار کرده و به کوچ خود ادامه می‌دهند.

وی می‌افزاید: در واقع ادامه کوچ یعنی ادامه زندگی و ادامه زندگی یعنی مواجهه با مشکلات فراگیر و این راهی است که آنها مجبور به ادامه آنند حتی اگر مسیر آنها صعب‌العبور و سخت و طولانی باشد.به گفته مدیرکل امور عشایر استان، عشایر استان از مناطق ییلاقی هاس قدیم، یارالوجا، اینالو، مشک عنبر، چیچکلو، ‌ساری درق، دره یورد، باش یورد، شیور، گونی یورد، پیرسقا، قره داش چراغلو و گچی قران، گویجه بل، ارتفاعات کقالق، انجرد، مزرعه معدن، سامبران، ارتفاعات بزگوش و سهند و... به مناطق عشایری گرمسیر و قشلاقی شهرستان‌های کلیبر، اهر، میانه، بناب، مراغه، ملکان، مرند و سراب و مناطق قشلاقی استان اردبیل، آذربایجان غربی و زنجان کوچ می‌کنند. هنگام عبور عشایر از این مناطق، تسهیلات ویژه آبرسانی سیار، مرمت جاده‏ها و اکیپ‏های امنیتی، امدادی و درمانی، توسط اداره کل امور عشایر در اختیار آنها قرار می‏گیرد. وی توزیع ارزاق عمومی بین عشایر کوچنده را از دیگر اقدامات تسهیلاتی این اداره کل در روند خدمت رسانی به این قشر سختکوش استان ذکر می‌کند.

مدیرکل امور عشایر آذربایجان شرقی درخصوص وضعیت جمعیتی عشایر استان می‌گوید: براساس آمارگیری سال 87، جمعیت ییلاقی عشایر استان 70 هزار و 577 نفر و جمعیت قشلاقی آن 43 هزار و 857 نفر است، اما این رقم هر سال با کاهش چشمگیری روبرو می شود.

وی در ارتباط با وضعیت دام ومراتع استان می‌افزاید: جمعیت دام عشایر استان حدود 5/1 میلیون راس و مقدار مراتع استان حدود یک میلیون هکتار است که بیش از 50 درصد از این مراتع درجه یک هستند که فشار بیش از حد دام بر مرتع و بروز خشکسالی‌های پی در پی باعث تخریب و کاهش سطح در مراتع درجه یک می‌شود.

میانگین تولید سالانه عشایر استان شامل گوشت قرمز 11 هزار تن، شیر 23 هزار تن، پشم 1600 تن، ورنی 12500 مترمربع و قالی 9 هزار مترمربع برآورد می شود.

طبق مشاهدات عینی، متاسفانه روند کوچ‌نشینی در ایران و ازجمله آذربایجان به گونه‌ای است که می‌توان پیش‌بینی کرد با آخرین نسل عشایر کوچ رو در ایران مواجه هستیم.

به همین دلیل کارشناسان و مسوولان میراث فرهنگی، ضرورت تاسیس موزه عشایر را در یکی از شهرستان‌های آذربایجان شرقی ضروری می‌دانند. شهرسراب به دلیل قرار گرفتن بر سر راه تبریز ـ اردبیل و استان گیلان همه‌ساله میزبان عبور هزاران نفر از مسافران به قصد استفاده از آب‌های گرم و معدنی سبلان و سرعین است، لذا ایجاد موزه عشایر در این شهر باعث جذب بیشتر گردشگر از اقصا نقاط کشور و حتی خارج از کشور می‌شود.

موزه عشایر آذربایجان به عنوان اولین موزه عشایری ایران از جمله موزه‌های مردم‌شناسی است. قلمروی فعالیت موزه‌های مردم‌شناسی منطقه‌ای نمایش گذاشتن نشانه‌های فرهنگی، سنتی، قومی و ارزش‌های فرهنگی، اقتصادی، اجتماعی و فنی این نشانه‌ها، اشیا و نمادهاست و این‌که چگونه آنها را به کار می‌گرفته‌اند و می‌گیرند.