سیاه، روسفیدترین نقش نمایشی است

کمدی ایرانی بیشتر کلامی است، چرا؟

خب ما برخلاف غربی‌ها سابقه زیادی در نوشتن درام نداشته‌ایم و به جایش از یک پشتوانه بزرگ ادبی بهره‌مند بوده‌ایم. برای همین طبیعی است که به سراغ این گنجینه گرانبها برویم و نمایشنامه‌هایمان را با نگاه به آنها بنویسیم.

با این حال همان‌طور که گفتم، فکر نمی‌کنم بیش از 50 درصد طنز نمایش‌های ما کلامی باشد. در همین بازی اوستا و عبدلی، کمدی موقعیت هم وجود دارد که برای تماشاگر بسیار جذاب و خنده‌آور است.

یک طنزپرداز باید بتواند با کلامی دو پهلو مطلب و پیام خود را در زمینه‌های گوناگون اعم از سیاسی، اجتماعی و... به مخاطب ارائه کند. به نظرم در حال حاضر یک مقدار این فضا تنگ است که به کار لطمه می‌زند. طنز نقادی و انتقاد را در دل دارد و نمی‌توان آن را به گونه‌ای ارائه کرد که به کسی برنخورد. محدودیت‌های خاص وجود دارد که عمده‌ترین آن این است که مسوولان توقع دارند مطلبی که در قالب طنز ارائه می‌شود، پاستوریزه باشد و این کار سختی است.

از سوی دیگر خنداندن مردم ایران سخت است که این هم کار ما را دشوار می‌سازد.

به 2 دلیل که یکی مثبت است و دیگری منفی. اول آن که به لحاظ تاریخی ایرانی‌ها سنت دیرپایی در طنز دارند که این خنداندن آنان را مشکل می‌کند. شما نگاه کنید که لطیفه‌های غربی در حالی که مردم آنها را از خنده روده‌بر می‌کند، برای ما خیلی وقت‌ها لوس و بی‌مزه است.

از سوی دیگر متاسفانه مشکلات زندگی و شرایط اقتصادی باعث شده تا مردم کمتر به نمایش‌های کمدی رغبت نشان دهند.

خب متاسفانه سیاه بازی و این نقش دچار بدفهمی و سوءتفاهم شده است و امکان ارائه آن فراهم نیست. البته در این ماجرا، خود سیاه‌بازان پیش از انقلاب هم مقصر هستند. آن زمان که ما جوان بودیم و تازه کار را شروع کرده بودیم، نمایش‌های سیاه بازی بشدت به سمت مسائل پیش پا افتاده و سخیف رفته بودند و حرف‌های رکیک زیادی در آنها زده می‌شد. خب این افراط کاری‌ها باعث شده بود تا تنها افرادی خاص به تماشایش بنشینند و ارزش خود را از دست بدهد.

سیاهی که سمبل انسان زجر کشیده، عاشق بی‌توقع، فریادگر توده‌ها و عارفی بذله‌گو بود، متاسفانه در اثر سیاست‌های غلط فرهنگی به عنصری ضدفرهنگی تبدیل شده بود. این نقش آنقدر برای من ارزش داشت که با این که از سال ?? به صورت حرفه‌ای کار نمایش را شروع کرده بودم، ولی ? سال طول کشید تا به خود این اجازه را بدهم که لباس «سیاه» را بپوشم. بارها تاکید کرده‌ام که سیاه، سفیدروترین شخصیت نمایش تمام عالم است.

مهدی یاورمنش / گروه فرهنگ و هنر