معمای سیخ و کباب ابنیه تاریخی

خبر کوتاه بود که بر اساس آن مدیر موزه‌های واتیکان اعلام کرد که ترافیک بالای گردشگران در بناهای تاریخی واتیکان به‌ویژه نیایشگاه سیستین (Sistine) بسیار بالاست.نه! اشتباه نکنید. درست است حجم بالای گردشگران بدون آن که حتی این آثار را لمس کنند ممکن است باعث نابودی آنها شود. هرساله حدود چهار و نیم میلیون نفر از نیایشگاه سیستین به ویژه دیوار‌نگاره‌های خلق شده توسط میکل‌آنژ دیدن می‌کنند که گرد‌ و غبار حاصل از حضور بازدید‌کنندگان و رطوبت ناشی از تنفس آنها در دراز‌مدت می‌تواند نابودی شاهکارهای میکل‌آنژ را در پی داشته باشد.

بسط این موضوع به دیگر ابنیه تاریخی می‌تواند نکته مهمی را به ما گوشزد کند. تخریب ابنیه تاریخی تنها چکش برداشتن و ضربه زدن به این آثار نیست بلکه برخی موارد ما ناخواسته یک اثر تاریخی را از بین برده‌ایم.این موضوع تا جایی است که برخی از کشورهای جهان برای حفظ میراث طبیعی خویش نیز به این حربه رو آورده اند تا با کنترل میزان گردشگر از آسیب رسیدن به میراث به جای مانده برای آنان جلوگیری کنند. چندی پیش بود که خبری با این محتوی در رسانه‌ها قرار گرفت که کشورهای حاشیه رشته کوه هیمالیا برای صعود به اورست بلند بالا قوانینی را تعیین کرده اند تا حضور کوهنوردان به طور متناوب باعث فرسایش این قله سرفراز نشود. وقتی سخن از توسعه گردشگری به میان می‌آید نباید به این بهانه اصل موضوع را که همان جاذبه گردشگری است از بین ببریم. نگاه کنید که چطور در ایام سال نو بیشمار گردشگر با ترافیک بالا وارد محوطه‌های تاریخی یا کاخ موزه‌های کشور می‌شوند و در ظاهر هم هیچ اتفاقی رخ نمی‌دهد. این امر در دراز مدت باعث تخریب و فرسایشی خواهد شد که شاید به مرگ آن میراث به جای مانده از گذشتگان بدل شود. نگاه مدیریت گردشگری در استفاده از ابنیه تاریخی، باید مدیریتی دراز مدت باشد تا به قولی نه سیخ بسوزد نه کباب. هم گردشگر بتواند از جاذبه بازدید کند و هم جاذبه تخریب نشود.

مهدی نورعلیشاهی / گروه فرهنگ‌وهنر