کهن‌ترین مسجد شیراز در عزلت

به گزارش مهر در شیراز، مسجد جامع عتیق شیراز که به قول‌های مختلفی در یکی از سالهای 281 یا 284 قمری ساخته شده امروز با هزار و 150 سال قدمت یکی از کهن ترین مساجد شیراز به شمار می‌رود.

مسجد جامع عتیق یا مسجد جمعه یا مسجد جامع یا مسجد آدینه در مشرق شاهچراغ قرار دارد.

این مسجد به دستور عمرولیث صفاری ساخته شد. ساختمان بنا که اولین هسته تاریخی شهر شیراز است مشتمل بر بنایی مرتفع است دارای چندین حجره و شبستان است. این مسجد دارای شش درب ورودی و خروجی شامل یک درب در ضلع شمالی، یک درب در ضلع جنوبی، دو درب در ضلع غربی و دو درب در ضلع شرقی است و درب ورودی ضلع شمالی به دوازده امام معروف است و کتیبه‌ای بر فراز آن قرار گرفته که در دوره صفوی و در سال ( 1031 ه.ق) نگاشته شده و این کتیبه تاریخ مرمت مسجد را در سال مذکور بیان می‌کند.

در وسط صحن مسجد، بنایی مکعب شکل از گچ و سنگ ساخته شده که نزدیک به یک متر از سطح زمین بلندتر است و گرداگرد آن را ایوانی به عرض دو متر فرا گرفته است. این بنا که در سال 752 (ه.ق) به دستور شاه شیخ ابواسحاق اینجو حاکم فارس، ساخته شده، دارالمصحف، بیت المصحف، خدایخانه و یا خداخانه خوانده می‌شود و این بدان جهت است که گفته شده در این مکان علاوه بر این‌که قرآن‌هایی تاریخی به خط امیرالمومنین علی(ع)، امام حسن (ع)، امام صادق (ع) و چند تن از صحابه پیامبر و تابعین او نگهداری می‌شده، محل تلاوت قرآن نیز بوده است.

فرسودگی بخشی از مسجد جامع عتیق شیراز

این مسجد در دی ماه ???? با شماره ?? به ثبت تاریخی رسید. این مسجد در طول دوره‌های مختلف تاریخی در اثر زلزله آسیب دید که مورد مرمت قرار گرفت ضمن این‌که باید گفت این مسجد اولین هسته مذهبی در شهر شیراز است که جدا از عملکرد مذهبی نقش اجتماعی ــ سیاسی نیز داشته ‌است.

با این تفاسیر مسجد جامع عتیق شیراز را می‌توان یکی از مهم‌ترین مساجد و در عین حال به لحاظ میراثی یکی از با ارزش ترین بناهای شهر شیراز دانست اما آنچه ظاهر مسجد نشان می‌دهد این است که این بنا در حال حاضر روزگار فرسودگی را به شدیدترین سطح ممکن می‌گذراند.

فروریختن بخشهای از دیوارها، شکافهای عمیق و آسیبهای انسانی که بر بدنه بنا مشهود است را می‌توان فقط جزیی از وضعیت نامناسب این مسجد تاریخی دانست.

تخریب و آسیب دیدگی این مسجد از یکی از دربهای ورودی شروع می‌شود که به خاطر دوده آتش افرادی که شبها پشت در مسجد آتش روشن می‌کردند، دچار آسیب شده است.

فروریختن بخشی از سقف

پس از گذشتن از این درب، سقفهای دالان ورودی را می‌توان مشاهده کرد که در قسمتهای مختلف شکافهای عمیقی برداشته و یا در بخشهای دیگر فرو ریخته است.

این مسجد دارای چند ایوان است اما ایوان جنوبی دچار آسیب دیدگی‌های عمیقی شده به طوریکه دیواره‌های آن در بخشهای مختلف شکاف خورده یا فرو ریخته است و بدین سبب روند تخریب بخشهای تاریخی این ایوان بدون آثاری از مقاوم سازی و مرمت، راحت تر ادامه خواهد یافت.

این مسجد دارای شبستانها مختلفی است که در یکی از آنها محراب و منبری تاریخی واقع شده که مردم اعتقاد خاصی به آن دارند. به باور عموم دعایی که بین این دو محراب و منبر خوانده شود مستجاب خواهد شد.

این منبر و محراب دارای ارزشهای خاصی است و از نظر اعتقادی نیز برای مردم ارزش زیادی دارد و این را می‌توان از تکه پارچه‌هایی که مردم برای اجابت دعای خود به منبر گره زده‌اند، مشاهده کرد.

اما گذر زمان و رطوبت بیش از اندازه این بخش از شبستان زمینه پوسیده شدن این منبر را فراهم کرده و مسجد جامع عتیق طی این سالها هیچکس برای مرمت آن اقدامی نکرده است.

دیواره‌های مسجد نیز مانند سایر آثار تاریخی استان مملو از یادگاریهایی است که به صورت نوشتاری یا حکاکی در بدنه این بنا سالهای سال جا خوش کرده و یا آگهی‌های ترحیمی را می‌توان در دیوارها یافت که متعلق به سالهای دور است.

حیاط مسجد نیزمدت زمانی طولانی است که دستخوش مرمت قرار گرفته اما اعتبارات قطره چکانی اختصاص یافته به آن اجازه تسریع در روند کار را نمی‌دهد.

یکی از آسیبهای که شبستانهای تاریخی مسجد را با خطر مواجه کرده رطوبت زیاد است که تاکنون برای آن چاره‌ای اندیشیده نشده و این امر باعث شده که رطوبت بر بخشهای تاریخی و با ارزش بنا تاثیرات منفی بر جای گذارد.

در سال 81 تصمیماتی برای انجام مرمتهای این مسجد اخذ شد و بدین ترتیب شهرداری مامور بازسازی پشت بام، میراث فرهنگی مامور مرمت شبستانها و اوقاف نیز مامور ساماندهی و بازسازی حیاط شد که شهرداری این کار را انجام داد اما میراث فرهنگی فقط یک شبستان را به طور کامل تمام کرد و اوقاف نیز همچنان مشغول انجام کارهای حیاط است.

این مسجد برای مرمت به همکاری و همیاری مسوولان نیاز دارد و باید گفت این مسجد منبع درآمدی ندارد که بتواند امور مربوط به مرمت و... را انجام دهد.

شرایطی که امروز در مسجد جامع عتیق حاکم شده به هیچ عنوان شایسته جایگاه این بنای ارزشمند نیست و مسوولان امر باید برای ساماندهی به آن، اقدامات جدی و سریع را انجام دهند.