شعر، پایه تمام هنرهاست

آنچه که شاعران از رئیس‌جمهور درخواست کردند ایجاد یک اداره کل در زیر مجموعه یکی از معاونت‌های وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی بود ؛ به عبارتی آنها بیشتر به دنبال یک تشکیلات برای شعر بودند، اما به نظر می‌رسد انتصاب یک قائم‌مقام در امور شعر و ادب بیشتر جایگاهی فردی باشد تا تشکیلاتی، نظر شما چیست؟

من پیش از این گفته‌ام رویکرد به این بحث می‌تواند یک مبنای نظری داشته باشد که به پیامدی عملی هم منتهی شود.

مبنای نظری این داستان به سابقه فرهنگی شعر باز می‌گردد که بسیار دیرینه و کهن است و از چندین جهت می‌توان به آن نگاه کرد. به عنوان مثال سابقه فرهنگی و تمدنی ما به صورت مستقیم با شعر در ارتباط است و شعر خودش از دیرباز به عنوان یک رسانه مطرح بوده و حامل ارزش‌های فرهنگی، دینی و قومی ما بوده است که این مورد یعنی جنبه رسانگی شعر هنوز هم پابرجاست و در بسیاری از آثار شاعران ما ارزش‌های فکری و اخلاقی تجلی می‌یابد.

مباحث دیگری را هم می‌توان به نکات بالا افزود مثلا شعر، هنرهای کلامی و سخنوری همواره در جامعه ما یکی از نشانه‌های فرهیختگی بوده است و شاید مجموعه عوامل بالا باعث شد تا احساس عمومی این گونه باشد که با توجه به این قدمت و پیشینه توجه لازم به شعر صورت نگرفته است؛ به این مفهوم که در تشکیلات ماموریت محور وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی جایگاه نام و نشان‌دار و برجسته‌ای برای شعر وجود نداشت در حالی که سینما، تئاتر، موسیقی و مطبوعات و رسانه‌ها هر کدام جایگاهی تعریف شده و تشکیلاتی مشخص و مدون داشته و دارند.

من فکر می‌کنم به دلیل همین مبنای نظری بوده است که آن گلایه پیش آمده و مسوولان از جمله شخص آقای رئیس‌جمهور و جناب آقای دکتر حسینی وقتی آن را بررسی کردند و این گلایه را درست تشخیص دادند دست به انتصاب یک قائم‌مقام در امور شعر و ادب زده‌اند.

برای این که در دل وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی اگرچه نام و نشان خاصی به عنوان مدیرکل یا معاون شعر و ادب نداریم، اما در درون این تشکیلات و بخش‌های مختلف آن، همه به نوعی با شعر و ادب مرتبط هستند؛ از معاونت فرهنگی و هنری گرفته تا سینمایی که اگر بخواهم جزیی‌تر وارد این بحث بشوم باید چند مثال بزنم. ببینید در درون معاونت فرهنگی فعالیت‌های عمده‌ای پیرامون شعر و ادبیات در حال انجام است؛ یک جشنواره مشخص و بین‌المللی با نام شعر فجر وجود دارد اما جشنواره‌های دیگری هم به کوشش و برنامه‌ریزی دوستان ما در معاونت فرهنگی در حال برگزاری است مثل جشنواره شعر رضوی، شعر فاطمی، جشنواره‌های مهدوی و... که در درون این معاونت فرهنگی قرار دارند و حتی بحث کتاب هم وجود دارد و مدیریت امور کتاب در معاونت فرهنگی یک بخش جدی آن به ادبیات است و به شعر باز می‌گردد.

از طرفی ادبیات داستانی هم وجود دارد که در گذشته یک دفتر ادبیات داستانی در دل معاونت فرهنگی فعالیت می‌کرد که حالا در سال‌های اخیر این دفتر به نوعی کارش را به بنیاد ادبیات داستانی داده است.

قصد داریم یک مدیرکل شعر و ادب منصوب کنیم که به مرور زمان همه این جزایر پراکنده در ارشاد را زیر یک چتر حمایتی عمومی و منسجم قرار دهیم که از معاونت فرهنگی هم آغاز می‌کنیم و سپس می‌توان آن را گسترده‌تر کرد و حوزه شعر را در تمام بخش‌ها و معاونت‌ها دربرگرفت.

ما سینما و هنرهای نمایشی را هنری جدید می‌دانیم، اگرچه هنرهای نمایشی تاریخچه‌ای بسیار دیرین دارد و به عنوان مثال گفتگویی که در شاهنامه وجود دارد از اولین آثار ادب نمایشی ایران و جهان محسوب می‌شود؛ اما حرف ما این است که هر یک از هنرهایی که در جامعه امروز ما وجود دارد می‌تواند از ادبیات بهره بگیرد مثلا در یک فیلم خوب اگر یک گفتگوی خوب و تاثیرگذار وجود داشته باشد و زبان شخصیت‌ها متناسب باشد قطعا جاذبه بهتری خواهد داشت و اگر یک فیلم به مناسبت نوع و محتوا از قطعات شعری و ادبی استفاده کند حتما غنای بیشتری خواهد داشت.

من فکر می‌کنم شعر و ادبیات مایه و پایه همه هنرها است و اگر کسی امروز می‌گوید که به ادبیات و شعر توجه نشده است منظور این است که به این پایه و ستون و تکیه‌گاه در شأن و جایگاهش توجه نشده است.

حمایت از شاعران البته از گذشته وجود داشته است، ولی ما در برنامه‌هایمان قطعا آن را تقویت می‌کنیم و در همین رابطه با صندوق حمایت از نویسندگان، هنرمندان و روزنامه‌نگاران صحبت شده است که اگر شاعر واجد شرایطی معرفی شود آنها او را مورد حمایت قرار دهند.

اگرچه فکر می‌کنم وقتی ما کتاب یا اثر یک نویسنده و شاعر را مورد حمایت برای چاپ و خرید قرار می‌دهیم در واقع به صورت غیرمستقیم خود شاعر را هم مورد حمایت قرار داده‌ایم یا در جوایز ادبی وقتی یک کتاب شعر برگزیده می‌شود به طور طبیعی جایزه آن به صاحب اثر یعنی شاعر تعلق می‌گیرد.

آغاز تغییرات

با حضور یحیی طالبیان در سمت قائم مقامی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در امور شعر و ادب همان طور که در این گفتگو هم مورد اشاره قرار گرفته است برخی تغییرات در شورای سیاستگذاری جشنواره بین‌المللی شعر فجر ایجاد شد و با حکم وزیر اعضای شورای سیاستگذاری پنجمین دوره جشنواره بین‌المللی شعر فجر منصوب شدند که در این میان نام یکی دو شاعر عضو شورا در دوره‌های پیشین این جشنواره به چشم نمی‌خورد و آنها جای خود را به افرادی دیگر داده‌اند.

امسال محمدرضا ترکی و ساعد باقری در ترکیب شورای سیاستگذاری جشنواره شعر فجر حضور ندارند و به جای این دو 7 شاعر شامل اکبر بهداروند، مصطفی محدثی‌خراسانی، منصوره نیکوگفتار، عبدالرحیم سعیدی‌راد، عباس کی‌منش (مشفق کاشانی)، محمدعلی بهمنی و علی‌قلی امیراحمدی به جمع این شورا اضافه شده‌اند.

امسال همچنین نامی از محمود سالاری مدیرکل دفتر برنامه‌ریزی و توسعه کتاب و کتابخوانی وزارت ارشاد در میان اعضای اجرایی شورای سیاستگذاری جشنواره شعر فجر به چشم نمی‌خورد.

شورای سیاستگذاری جشنواره شعر فجر در سال جاری علاوه بر رئیس یک معاون هم دارد که قرار است بزودی معرفی شود همچنین جشنواره مانند سال قبل یک دبیرکل خواهد داشت که این نقش را پرویز بیگی حبیب‌آبادی به عهده خواهد داشت و بر تمامی امور مربوط به جشنواره نظارت خواهد کرد.

بیگی که شاعر شعر معروف یاران چه غریبانه است در کارنامه اجرایی خود مسوولیت و دبیری چند دوره کنگره شعر دفاع مقدس را دارد و همچنین به عنوان داور در چندین جایزه ملی حضور داشته است.

2 دبیر علمی دیگر شامل (دبیر آثار داخلی و دبیر آثار خارجی) و نیز دبیر اجرایی جشنواره هم زیر نظر دبیرکل فعالیت خواهند کرد که به نظر می‌رسد مصطفی امیدی دبیری اجرایی را به مانند سال گذشته به عهده خواهد داشت.