کمبود فیلم خوب برای دوبله

شما را اولین بار در نقش اصلی سریال «سنگ و شیشه» دیدیم. بعد از آن خبری نبود تا این که شنیدیم مدیر دوبلاژ شده‌اید.

بعد از سنگ و شیشه، من کارهای زیادی انجام دادم اما هیچ کدام نقش اصلی نبوده است. در آژانس دوستی، کارآگاه شمسی، ملاصدرا و چند سریال دیگر نقش‌های مهمان را بازی کردم. هنوز هم گاهی بازیگری می‌کنم که جدیدترین آنها نقش معلم در «روزگار قریب» و تله‌فیلم «پیوند» بوده است.

خیر. من عضو گروه تئاتر هنر ملی به سرپرستی عباس جوانمرد بودم. در تلویزیون، قبل از انقلاب در «داش پالکی» و «کیمیاگر» بازی کردم. در تله‌تئاترها هم حضور داشتم. بعد از انقلاب در سریال «شاه دزد» بازی کردم و بعد برای تحصیلات در رشته کارگردانی سینما و تلویزیون به کانادا رفتم. وقتی برگشتم، در سنگ و شیشه بازی کردم.

پدر من دوبلور، بازیگر و کارگردان تلویزیون بود. من به دوبله خیلی علاقه داشتم و به او اصرار کردم تا مرا به استودیو ببرد. یک روز در 6 سالگی زمانی که هنوز به مدرسه نمی‌رفتم، چند جمله به من گفت تا حفظ کنم. در استودیو او روبه‌روی من، آن جملات را بدون صدا و فقط با حرکات لب بیان کرد و من براساس حرکات لب او گویندگی کردم. سپس گویندگی را کم‌و‌بیش ادامه دادم. اما شاید به عنوان سوپراستارهایی که خیلی مطرح هستند، اسم برده نشده است.

زمان دوبله، برای انجام بعضی از کارهایم به کانادا برگشتم و هیچ تماسی هم با من نگرفتند. تصمیم گرفتند که منوچهر والی‌زاده به جای من صحبت کند.

من، خودم مدیر دوبلاژ نشدم. پیشنهاد کردند و من هم پذیرفتم. زمانی مدعی بودم، الان هم هستم که خیلی از دوستان مدیر دوبلاژ، حساسیت‌های لازم را به خرج نمی‌دهند و بعضی از آنها مقداری بی‌تفاوت شده‌اند. چون نسبت به پیشکسوت‌هایمان نیروی جوان‌تری هستم و تعصب خاصی نسبت به این کار دارم، تصمیم گرفتم با حساسیت‌هایی که 50 سال پیش دوستان به خرج می‌دادند، مدیر دوبلاژی را شروع کنم، شاید تغییری رخ بدهد.

این موضوع یکی از شرایط است، اما شرط لازم و کافی نیست. کسانی بوده‌اند که مدیر دوبلاژ فیلم بوده‌اند، اما گوینده خوبی نبوده‌اند. شاید دلیل حرف آنها این است که دوبلور خیلی خوب و حرفه‌ای کنار دست گوینده‌ها زیاد نشسته، کار آنها را دیده و با گویندگی در انواع و اقسام فیلم‌ها، نکات فراوانی را به آنها آموخته است.طبیعی است که ما باید گوینده ماهری باشیم تا بتوانیم مدیر دوبلاژ هم باشیم. یعنی باید تکنیک‌ها را بشناسیم. اما می‌توان سوپراستار گویندگی نبود و مدیر دوبلاژ خوبی شد. آقای کسمایی چندان گویندگی نمی‌کرد و آقای شرافت هم که گویندگی می‌کرد، سوپراستار نبود اما هر دو مدیر دوبلاژهای بسیار خوبی بودند. عکس آن هم وجود داشت. بعضی از سوپراستارهای گویندگی، مدیر دوبلاژ شدند اما مدیران خوبی نبودند. کار بیشتر کردن ملاک نیست، علم این کار را داشتن مهم است که هم با تجربه به دست می‌آید و هم به صورت آکادمیک. به هر حال این کار فاکتورهای بسیاری دارد، از جمله شخصیت‌شناسی، سبک‌شناسی، فیلم‌شناسی، بیان، آگاهی کامل از صداهای موجود در دوبله و توانایی‌های افراد.

تعدادی از همکارانم ممکن است از این حرفی که می‌خواهم بزنم ناراحت شوند، اما این که عده‌ای مدیریت می‌کنند و نقش‌های اول را هم خودشان می‌گویند، کار بسیار غلطی است. به این دلیل که مدیر دوبلاژ وقتی گویندگی می‌کند، باید حواسش به گویندگی خودش باشد، بنابراین گویندگان کنار دستش را از دست می‌دهد. البته به نظرم اگر نقش دوم یا یک نقش فرعی را بگوید، اشکالی ندارد. البته آن دوستان می‌گویند که کنترل می‌کنند، اما من معتقدم که امکانپذیر نیست که هم نقش اصلی را گفت و هم بقیه را کنترل کرد، زیرا یا کار گویندگی مدیر دوبلاژ بد می‌شود یا کار کسان دیگر. آنهایی هم که ادعا می‌کنند هر دو کار را به خوبی انجام داده‌اند، من حاضرم با نشان دادن فیلمشان تک‌تک ایرادهایش را بگویم. البته استثناء وجود دارد اما نباید قاعده شود.

اگر بتوانیم از نیروی ثانوی کمک بگیریم، مثلا یکی از گویندگان خوب و یا صدابردار فیلم، مشکلی پیش نمی‌آید. من در فیلم «از دست رفته» که نقش اصلی را می‌گفتم از صدابردار کمک گرفتم. بسیاری از صحنه‌هایی را که ضبط کرده بودیم دوباره نگاه کردم تا از درست و غلط بودن آنها مطمئن شوم. کار بسیار سختی بود و اذیت شدم.

من برخلاف شما اعتقاد دارم که باید برای دوبله فیلم‌های ضعیف انرژی مضاعفی گذاشت. باید بهترین‌ها را انتخاب و جمله‌ها و دیالوگ‌ها را جاندار و استخواندار کرد تا بتوان این نوع فیلم‌ها را قابل دیدن کرد. در فیلم‌های خوب و برتر، عوامل سازنده کار خودشان را کرده‌اند. انتخاب درست انجام بدهیم، قضیه حل می‌شود البته نه به این معنی که باید چنین فیلمی را رها کرد. این فیلم‌ها هم حساسیت‌های خاصی خودش را دارد. ما باید تا جایی که امکان دارد به فیلم وفادار باشیم، متعهدانه کار کنیم و با بعضی کارها فیلم را نابود نکنیم. البته نابود کردن یا نکردن همه‌اش دست مدیر دوبلاژ نیست. در ویراستاری ممکن است برای فیلم، اتفاقات زیادی بیفتد. دوبله باید جوری انجام شود که دین فیلم را ادا کند. ما نباید بگوییم آن فیلم بد و ضعیف است، همین طوری یک دوبله روی آن بگذاریم و این یکی چون خوب و مهم است برایش حساسیت به خرج بدهیم.

خیر. من اعتقاد دارم فیلم‌ها بد شده است. آن زمان، فیلم‌های خیلی سنگینی بود. «اسپارتاکوس» و «10?فرمان» دوبله می‌شد. الان که نگاه می‌کنیم می‌گوییم که آن صداها چقدر خام بوده، با این حال می‌گفتند که دوبله بی‌نظیر بوده، این به خاطر خود فیلم بوده است.

الان فیلم‌هایی که می‌آید، فیلم‌های خوبی نیست؛ کره‌ای و هندی و چینی؛ این‌ها که فیلم نیست. فیلم هالیوودی هم معضلات و ماجراهای خاص خودش را دارد. خیلی از آنها قابل دوبله و نمایش در ایران نیست. فیلم‌های اروپایی نیز همین‌گونه است. وقتی فیلم 97دقیقه‌ای به 47 دقیقه تبدیل شده و برای دوبله آمده است، یعنی کیفیت فیلم از بین رفته و نابود شده است. مدیر دوبلاژ زحمت خود را می‌کشد، اما چون فیلم جذابیتی ندارد ـ یا در اصل فیلم خوبی نبوده یا پس از حذفیات نابود شده ـ فکر می‌کنند دوبله بد شده است.

سراغ کسی می‌روم که صدایش بیشتر به آن نقش بخورد حتی اگر قبلا با او کار نکرده باشم یا با او مشکل داشته باشم. من تعصب خاصی نسبت به کارم دارم. معتقدم که ما دوبلورها در کارمان یک خانواده‌ایم و در یک خانواده، برادر ممکن است گوشت برادرش را بخورد، اما استخوانش را دور نمی‌اندازد. من در مقطعی با یکی از بزرگان مشکل صنفی داشتم، تضاد صنفی داشتیم، نه او با من کار می‌کرد و نه من با او کار می‌کردم، اما فیلمی به من سپرده شد که یکی از نقش‌هایش را حتما باید او می‌گفت. از ایشان دعوت کردم، او هم آمد و گویندگی کرد. تضاد فکری جای خودش را دارد و کار هم جای خودش را.

به نظر من یکسان است و تفاوتی بین آنها نمی‌بینم. برای فیلم سینمایی هم اگر صدای درستی انتخاب نشود، مردم ممکن است خیلی راحت از جلوی تلویزیون بلند شوند و دیگر فیلم را نبینند.

شما به ابتدای فیلم توجه کن، 2 صدای زیبا که بشنوی بقیه فیلم را هم می‌بینی.

عامه مردم هم همین گونه هستند، منتها در ناخودآگاهشان است. وقتی صدای اول فیلم زیبا نباشد، بیننده می‌رود دنبال کار دیگری. استارت هر فیلم و این که چگونه و با چه گویندگانی شروع شود، خیلی مهم است. تلویزیون حالت تفریح و سرگرمی دارد و بیننده اگر خوشش نیاید، ممکن است کانال را عوض کند، اما وقتی صدا جذبش کند، بقیه فیلم را هم می‌بیند و آن وقت به معنا و مفهوم و داستان فیلم، دقت می‌کند.

بشدت اعتقاد دارم در یک فیلم، گویندگانی که انتخاب می‌کنیم مثل گروه ارکستر می‌ماند که اگر سازها بدرستی کنار یکدیگر قرار بگیرند و خوب نواخته شوند، موسیقی دلنشین می‌شود.

جنس صدا و فیزیک و میمیک بازیگر، جنس صدا و نوع لب و فک گوینده فاکتورهایی است که باید به آن توجه کرد. امکان دارد که مدیر دوبلاژ 2 نفر از خوش‌صداترین گوینده‌ها را کنار هم بگذارد، اما صدای یکی از آنها، روی یکی از شخصیت‌ها ننشیند، کل آن دوبله خراب می‌شود. دیده‌ایم که سوپراستارهای دوبله نقش‌هایی را می‌گویند که به دل شما نمی‌نشیند و می‌گویید چه بد بود.

دقیقا. آن گوینده ممکن است که با تجربه و باسابقه و عالی باشد، اما صدایش روی آن کاراکتر ننشسته است، بنابراین شما خوشت نمی‌آید. امکان هم دارد که بدصداترین گوینده آن نقش را اجرا کند و بیننده بگوید چقدر خوب بود. مدیر دوبلاژ باید شناخت صدا، میمیک، فیزیک و بازی داشته باشد و باید ژانرها و سبک‌ها را بشناسد. تعدادی از مدیر دوبلاژها این چیزها را با تجربه به دست آورده‌اند، اما هنگامی که جوانان را به عنوان مدیر دوبلاژ انتخاب می‌کنند، باید ببینند که چه فاکتورهایی دارند و چه چیزهایی را می‌شناسند.