فاجعه طبیعی با پیامدهای سیاسی

یوسف رضا گیلانی، نخست‌وزیر پاکستان، روز شنبه 14 اوت در یک گفتگوی تلویزیونی اعلام کرد که بر اثر جاری شدن سیل تا کنون حدود 20 میلیون نفر در پاکستان بی‌خانمان شده‌اند. سازمان ملل متحد چند روز پیش با استناد به آمار دفتر مدیریت بحران پاکستان آمار افرادی که به طور مستقیم یا غیر مستقیم از این فاجعه زیست‌محیطی آسیب دیده‌اند را 14 میلیون نفر اعلام کرده بود.

با توجه به سخنان یوسف رضا گیلانی مشخص نیست چه تعداد از این افراد مجبور به ترک خانه‌های خود شده‌اند و چه تعداد بر اثر سیل خانه و کاشانه خود را از دست دادند. به گزارش سازمان هواشناسی پاکستان جنوب این کشور در روز شنبه بار دیگر دچار طغیان‌ آب شده است. شهرها و روستاهای نزدیک به رود ایندوس در معرض خطر قرار دارند. عرض این رود خروشان 25 برابر بیشتر شده است.

نخست وزیر پاکستان در ادامه سخنان خود در گفت‌وگوی تلویزیونی شنبه با توجه به انتقادهای گسترده از عملکرد دولت در برخورد با بحران گفت:«ابعاد این فاجعه از آغاز آنقدر بزرگ بود که کمک دولتی غیرضروری به نظر می‌رسد».

آصف‌علی زرداری رئیس‌جمهور پاکستان که پس از وقوع سیل در بخش بزرگی از کشور، سفرش به اروپا را ادامه داد برای نخستین بار دو روز پیش از مناطق سیل‌زده دیدار کرده است.

از سوی دیگر درحالی‌که سازمان ملل متحد از 190 کشور عضو درخواست مبلغ460 میلیون دلار را برای کمک به سیل‌زدگان پاکستان کرده است، این در حالی است که روزنامه انگلیسی دیلی‌تلگراف از ناپدید شدن چند صد میلیون دلار کمک بین‌المللی، پس زلزله پنج سال پیش در پاکستان خبرمی‌دهد.

این روزنامه در گزارشی که شنبه 14 اوت منتشر شد به نقل از یک "مقام بلند پایه" در سازمان امداد و بازسازی مناطق زلزله‌زده، مدعی شده است پس از زلزله شدید پنج سال پیش در شمال غرب کشور 367 میلیون دلار از کمک‌های بین‌المللی ناپدید شد.

زلزله‌زدگان پنج سال پیش هنوز آواره‌هستند

در گزارش روزنامه دیلی‌تلگراف به نقل از این مقام مسئول آمده است 4 میلیون نفر از بی‌خانمان‌های زلزله اکتبر 2005 هنوز آواره هستند و تا امروز مدارس، بیمارستان‌ها و خیابان‌هایی که بایستی بازسازی می‌شدند، همچنان ویران مانده‌اند. این مقام بلندپایه که نام او فاش نشده در ادامه این گزارش مدعی شده است، رئیس‌جمهور پاکستان آصف علی‌زرداری که از سال 2008 میلادی قدرت را در درست دارد، این مبلغ را به صندوق‌های دیگری واریز کرده است.

وی در ادامه اشاره کرده است که در ماه مارس سال 2009 بودجه سازمان بازسازی این مناطق 110 میلیون یورو کم شده و این مبلغ در پروژ‌ه‌های دیگر سرمایه‌گذاری شده است. این درحالی است که وزیر دارایی پاکستان، سلمان صدیق این اطلاعات را تکذیب کرده و به روزنامه دیلی‌تلگراف گفته که بودجه سالانه این سازمان کم نشده است.

در بخش دیگری از این گزارش رهبر اپوزیسیون پاکستان، نواز شریف ضمن تأیید ناپدید شدن کمک‌های مالی در پاکستان می‌گوید نگران است که کمک‌های انسان‌دوستانه‌ای که برای سیل‌زدگان به پاکستان ارسال می‌شوند هم به چنین سرنوشتی دچار شوند. نواز شریف می‌گوید درک می‌کند چرا در بسیاری از کشورهای غربی مردم استقبال چندانی از درخواست سازمان ملل نکردند و مایل به پرداخت کمک ‌مالی به پاکستان نیستند.

گسترش وبا

سازمان ملل متحد شنبه 14 اوت، گسترش بیماری وبا در مناطق سیل‌زده پاکستان را تأیید کرد. به گفته سخنگوی دفتر کمک‌های انسان‌دوستانه سازمان ملل، دست‌کم یک مورد ابتلا به وبا در شهر مینگورا واقع در دره سوات تأیید شده است. این در حالی است که سازمان‌های کمک‌رسانی پیشتر با گزارش چندین مورد مشکوک، در مورد اپیدمی وبا در منطقه هشدار داده بودند.

به گزارش سازمان ملل متحد در حال حاضر حدود 36 هزار نفر در مناطق سیل‌زده از اسهال شدید رنج می‌برند که می‌تواند از علائم ابتلا به بیماری وبا باشد. باکتری وبا موجب از دست رفتن آب بدن شده و در صورت عدم درمان مناسب به مرگ منجر می‌شود. از سوی دیگر همزمان با تأیید گسترش وبا در مناطق سیل‌زده، از طغیا‌ن‌ جدید آب در مناطق جنوبی کشور خبر می‌رسد.

سیلاب در پاکستان ابعاد مهیبی پیدا کرده است. علاوه بر قربانیان بیشمار، هزاران نفر از خانه و کاشانه خود آواره شده‌اند. سازمان ملل نسبت به "دومین موج مرگ و میر" هشدار می‌دهد. در میان قربانیان اپیدمی‌های گوناگون رشد می‌کند.

باران‌های بی‌وقفه، فرو ریختن سدها، شسته شدن کناره رودخانه‌ها، جاده‌ها و روستاها و کشتزارها را زیر آب غرق کرده است. با ادامه باران و گسترش دامنه سیلاب، بر انبوه آوارگان و فراریان از خشم طبیعت اضافه می‌شود. آنها همه چیز خود را از دست داده‌اند و چشم به راه نجات و یاری هستند. به علاوه در کشوری که اقتصاد آن تا حد زیادی به کشاورزی وابسته است، از نابودی وسیع کشتزارها و مزارع خبر می‌رسد.

سازمان‌های امداد ملی و بین‌المللی کمک به سیل‌زدگان را شروع کرده‌اند، اما دایره تقاضا و نیازها مدام فراخ‌تر می‌شود. با گسترش سیلاب، شهرها و روستاهای بیشتری زیر آب می‌روند و شمار مردم فراری لحظه به لحظه بیشتر می‌شود. در دره پنجاب و استان سند، شهرهای میلیونی در معرض سیل قرار دارند.

همه آنها به کمک نیاز دارند، اما واقعیت تلخ این است که بسیاری از آنها به طور کامل در محاصره سیلاب قرار گرفته‌اند و هیچ گروه امدادی به آنها دسترس نخواهد داشت.

سازمان‌های امداد هشدار می‌دهند: مرداب‌ها و تالاب‌ها مکانی مناسب برای رشد آفت‌ها و بیماری‌های مسری هستند. تا کنون مواردی از وبا، مالاریا و حصبه گزارش شده است. به دنبال سیلاب، اینک بیماری‌های واگیردار هستند که زندگی مردم پاکستان را تهدید می‌کنند.

کارشناسان سازمان ملل نگران هستند که در ده روز آینده "موج دوم مرگ و میر" فرا می‌رسد.

در سیلی که گفته می‌شود با این شدت در تاریخ پاکستان بی‌سابقه بوده، آمار تلفات متفاوت ذکر شده است، اما در هرحال حدود 1500 نفر جان خود را از دست داده‌اند. حدود 20 میلیون نفر از سیل آسیب دیده‌اند که 6 میلیون نفر از آنها کودکان هستند. حدود 6 میلیون نفر به کمک فوری نیاز دارند. صلیب سرخ بین‌المللی در کنار بسیاری از سازمان‌های امداد یاری به قربانیان را شروع کرده‌اند.

رقابت‌های تلخ سیاسی

دو هفته پیش، در زمان بروز سیل آصف علی زرداری، رئیس جمهور پاکستان در سفر اروپا به سر می‌برد. او روز سه‌شنبه (10 اوت) به کشور برگشت و دو روز بعد، پنجشنبه 12 اوت، برای اولین بار از مناطق سیلزده بازدید به عمل آورد. محافل سیاسی و رسانه‌های جمعی از او انتقاد می‌کنند که بدون توجه به فاجعه‌ای که در کشور جریان داشت، با خیال آسوده در کشورهای اروپایی گشت می زد! خود او در گفتگو با خبرگزاری‌ها گفته است که در اروپا مشغول "تفریح" نبوده، بلکه در جستجوی کمک‌های واقعی برای مردم محروم و درمانده بوده است.

جبهه اصلی "مبارزه با تروریسم"

در غرب رسانه‌های جمعی شکوه می‌کنند که سیل پاکستان آن گونه که باید و شاید توجه افکار عمومی را جلب نکرده، و در نتیجه با همدلی و یاوری شایسته روبرو نشده است. اعانه‌ها و یاری‌های انسانی تا کنون بسیار کمتر از حد انتظار بوده است.‌ شاید پاکستان تنها به خاطر "مبارزه با تروریسم" در مرکز توجه جهانیان قرار داشته، و کسی انتظار نداشته که این کشور با فاجعه‌ای طبیعی روبرو شود، و به خاطر مشکلی حیاتی به یاری جامعه جهانی نیاز داشته باشد.

از بی‌تفاوتی جامعه جهانی یا غفلت زمامداران پاکستان، بی‌تردید مردم این کشور به شدت آسیب می‌بینند، اما برای نیروهای تندرو، به ویژه افراطگرایان وابسته به طالبان نفع فراوان دارد. آنها وانمود می‌کنند که یاوران واقعی مردم هستند و در مخاطرات و سختی‌ها به دادشان می‌رسند. آنها نه تنها به گونه‌ای نمایان در عملیات امداد شرکت دارند، بلکه از هر فرصتی برای تبلیغ اهداف خود استفاده می‌کنند.

هنگامی که ایالات متحده اعلام کرد که مبلغ 15 میلیون یورو (حدود 25 میلیون دلار) کمک فوری به سیل‌زدگان اختصاص می دهد، گروه طالبان اعلام آمادگی کردند که اگر دولت این کمک نقدی را رد کند، آنها حاضرند این مبلغ را در اختیار دولت قرار دهند. کارشناسان سیاسی از این که طالبان بتوانند چنین مبلغ بالایی فراهم آورند، تردید دارند، اما فعلا فرصت مناسبی برای تبلیغات طالبان پدید آمده است.

اما غیر از عرض اندام افراطگرایان، حاکمیت سیاسی پاکستان نیز بر اثر فاجعه سیلاب تکان خورده و تحولاتی را انتظار می‌کشد. در شرایطی که رئیس جمهور زرداری در سفر اروپا بود، ارتش به فرماندهی ژنرال اشفق پرویز کیانی از غیبت او حداکثر استفاده را کرد تا خود را یاور واقعی مردم جلوه دهد. سربازان ارتش در عملیات امداد به شکل چشمگیری حضور دارند و ژنرال کیانی در تمام عرصه‌های یاری به آسیب‌دیدگان "پیشقدم" بوده است.

زرداری که در انتخابات سال 2008 به مقام ریاست جمهوری رسید، وضعیتی سست و لرزان داشته و در رقابتی آشکار و پنهان با فرماندهان ارتش، قدرت خود را حفظ کرده است. اما اکنون تعادل سیاسی به سود ارتش تغییر می‌کند. ژنرال کیانی، از زمانی که در سال 2007 به جای پرویز مشرف، فرماندهی ستاد ارتش پاکستان را به عهده گرفت، روز به روز موقعیت خود را محکم‌تر کرده است. ایالات متحده از عملکرد او راضی است، و رابرت گیتس، وزیر دفاع از او به خاطر "قاطعیت در مبارزه با طالبان" پشتیبانی می‌کند.

در این میان ایالات متحده میزان کمک‌های خود را تا 27 میلیون یورو و کشورهای اروپایی تا 40 میلیون یورو افزایش داده‌اند. بان کی مون، دبیر کل سازمان ملل متحد، شامگاه شنبه وارد پاکستان شد. هنوز معلوم نیست از 460 میلیون دلاری که سازمان ملل برای کمک فوری به پاکستان ضروری دانسته است، چه مقدار به طور واقعی روی میز قرار دارد.

دویچه وله