توطئه انتقال ‌آرام فلسطینی ها به ‌اردن

نامه سرگشاده به پادشاه اردن

علی حباشنه، ژنرال سابق، بنی ساهر سرهنگ سابق و محمد جمال مجالی سرلشکر سابق در فاصله صرف غذا در این رستوران نسبت به آینده اردن ابراز نگرانی و خشم می‌کنند. حباشنه کمیته بازنشستگان ارتش اردن و اداره امور 140‌هزار پرسنل سابق ارتش و خانواده‌های آنان را بر عهده دارد. ملک عبدالله و دولت اردن از اهمیت او آگاه هستند. اینان افراد ملک عبدالله هستند، اما ملی‌گرایانی سرسخت به شمار می‌آیند.

آنان در نامه‌ای سرگشاده به ملک عبدالله درباره برنامه‌های اسرائیل برای کرانه غربی و «ستون پنجم» آنان در داخل اردن که از سیاست آمریکا در منطقه حمایت می‌کنند، برای نابودی کشورشان ابراز نگرانی کرده‌اند.

در این نامه نوشته شده دولت اردن، منصوب ملک عبدالله، در مقابل اسرائیل و آمریکا «ضعف شدید» نشان داده است. «کابینه‌های اخیر اردن شروع به اجرای یک نظام سهمیه‌بندی سیاسی پنهانی کرده و بر اساس آن، مقام‌های کلیدی دولت را در اختیار فلسطینیان ـ از جمله بعضی از فلسطینیانی که هنوز فرآیند قانونی لازم شهروندی را کامل نکرده‌اند ـ قرار داده‌اند.»

این نخستین مخالفت جدی ابراز شده در برابر ملک عبدالله از زمانی است که وی جانشین ملک حسین، پدرش، شد که در 1999 درگذشت. عبدالله نتوانسته با شخصیت و قاطعیت پدرش برابری کند که بر اثر بیماری سرطان از دنیا رفت، اما در واپسین روزهای عمرش بیهوده کوشید به بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر وقت (و کنونی)‌ اسرائیل تفهیم کند که صلح بین اسرائیل و اعراب در حال نابودی است.

شاید 57 درصد اردنی‌ها غیرفلسطینی و بسیاری از آنان از قبایل نیرومند خارج از امان باشند. اما ملی‌گرایان می‌گویند که تا 1988 حدود 95/1 میلیون فلسطینی شهروند اردن بودند. 850 هزار نفر دیگر نیز شهروند اردن بودند که به گفته نظامیان سابق غیرقانونی بودند. 950 هزار فلسطینی دیگر از کرانه غربی، به طور قانونی اما بدون شهروندی، در کرانه شرقی، به عبارت دیگر در اردن، زندگی می‌کنند. 300 هزار نفر دیگر نیز از غزه می‌آیند.

از نظر نظامیان بازنشسته اردن، این وضع نشاندهنده «انتقال آرام» فلسطینیان در امتداد رود اردن است. یکی از نظامیان بازنشسته می‌گوید: «به نظر ما اطرافیان ملک عبدالله این مسائل را با وی در میان نمی‌گذارند. پس از تشکیل دولت الرفایی، رئیس مجلس سنا و رئیس قوه قضاییه فلسطینی شدند. در فرماندهی ارتش تغییراتی به وجود آمد. رئیس فلسطینی بخش اقتصادی ویژه عقبه 10سال پیش شهروندی نداشت.

در بیشتر کشورهای عرب، در شرایطی که جنبش‌های سکولار قدیمی عرب در مقابل فشار آمریکا و اسرائیل شکست خوردند، ملی‌گرایی جای خود را به رویکردهای اسلامگرایی داد. اما اردن این انتقال نفوذ را بر عکس کرد و ملک عبدالله، با رضایت بیشتر اردنی‌های دارای منشأ قبیله‌ای یا فلسطینی، اخوان‌المسلمین را مقهور کرد و با سرکوبی قدرت پارلمانی آنان، قدرت خود را حفظ کرد. اما مردان بازنشسته ارتش و پیروان آنان، که شامل دانشگاهیان، معلمان مدارس و اعضای اتحادیه‌های کارگری و صنفی هستند، اکنون صحنه‌های سیاست را در اردن تحت تاثیر خود قرار داده‌اند.

در رستوران القدس سخنان هراس‌انگیزی به گوش می‌رسد که حاکی از خاتمه دادن به معاهده صلح بین اردن و اسرائیل، ایجاد «ارتشی مردمی» از نظامیان سابق که بتوانند نیرویی اردنی برای حمایت از نظامیان در صورت حمله اسرائیل تشکیل دهند و تشکیل «ارتش ملی جدید به‌جای ارتش استعماری قدیم» است.

ژنرال حباشنه مانند همه همراهانش نظر خود را با صراحت بیان می‌کند: اینجا فساد زیاد و فاصله بین دارا و فقیر فراوان است. سیاست‌ها در زمینه سرمایه‌گذاری اقتصادی دارد کشور را نابود می‌کند.

هدف جنبش ملی ما اصلاح این وضع است. ما سعی می‌کنیم همه نیروهای خود را برای تشکیل کنفرانسی ملی تا ابتدای سال جدید گردآوری کنیم تا بتوانیم در مورد ایجاد جنبش استراتژیک تصمیم بگیریم که کشور ما را حفظ و به نفوذ اسرائیل‌ها و آمریکایی‌ها خاتمه دهد.

معلم جوانی در رستوران مایل است بر قدرت غیرنظامی جنبش ملی جدید اردن تاکید کند. در مارس و در پایان می 110 هزار معلم با تقاضاهایی برای تشکیل اتحادیه صنفی و شرایط کاری بهتر دست به اعتصاب زدند. اگرچه ماجرا به عنوان طرح درخواست‌های اجتماعی شروع شد اما به جنبش بزرگ‌تر نارضایی تبدیل شد. از گستردگی این جنبش و دیدگاه‌های آن شگفت‌زده خواهد شد: رانندگان اتوبوس، سیگارفروشان و شاغلان داروخانه‌ها، همه بخشی از این جنبش هستند. رژیم صهیونیستی تاکنون واکنشی نشان نداده است، اگرچه یک نویسنده فلسطینی در روزنامه جروزالم پست در مقاله‌ای از افرادی صحبت کرد که می‌خواهند «کشور نژادپرست و آپارتاید در اردن» درست کنند، مقاله‌ای که جنبش جدید اردن آن را «نفرت‌انگیز و کینه‌توزانه» توصیف کرد.

یکی از حامیان جنبش جدید، نویسنده‌ای که انتشار کتاب‌هایش در اردن ممنوع است، می‌گوید: «آنان کوشیده‌اند برای دیپلمات‌های غربی در امان توضیح بدهند که ملک عبدالله با اعتراضات فزاینده از فرماندهان ارشد سابق ارتش و سایر گروه‌های ملی‌گرا مواجه است. مرد دیگری می‌گوید تلاش کردم به یک مقام انگلیسی بگویم جنبش جدید دنبال چه چیزی است اما این مقام انگلیسی بلند شد و از اتاق بیرون رفت.»

در نامه سرگشاده‌ای که بدان اشاره شد آمده است «ریشه ضعف دولت در سیاست‌های خصوصی‌سازی و انحلال بخش عمومی نهفته است... کاری که به قدرت روزافزون منافع تجاری کسانی منجر شده که در فساد و معاملات تجاری مشکوک فعالیت می‌کنند. گروهی کوچک از باندهای سیاستمدار انحصارطلب تشکیل دولت‌ها و تصمیم‌گیری‌ها را به انحصار خود درآورده‌اند و مانع از آن می‌شوند که مردم اردن درباره سرنوشت خود و دفاع از منافع ملی اردن تصمیم بگیرند.»

به گفته بعضی از افسران سابق ارتش، ملک عبدالله در سخنرانی اخیر خود وقتی بشدت از رژیم صهیونیستی و آمریکا انتقاد کرد امتیازاتی به آنان داد اگرچه هیچ اشاره‌ای به مساله فلسطین نکرد.

دولت اردن هفته گذشته کوشید با وادار کردن افسران سابق به محکوم کردن همقطاران خود برای «تجدیدنظرطلبی و کجروی» و لطمه زدن به امنیت ملی بین آنان تفرقه ایجاد کند و به این ترتیب «واکنش‌های منفی» را به وجود آورد.