می‌گفتند نفت‌شهر فقط با اتمام نفتش مهار می‌شود

گرمای هوا، مین‌های کاشته شده در زمین و قرار گرفتن در نقطه صفر مرزی و اشتراک میدان نفت‌شهر با عراق، نبود آب و خشکسالی، فوران گاز در عمق 613 متری چاه از دشواری‌ها و پیچیدگی‌های حادثه نفت‌شهر است، اما مدیرعامل شرکت ملی حفاری معتقد است این دشواری‌ها با توکل به خدا و ائمه اطهار (ع) هموار و مسیر عبور آرام می‌شود.

تلاطم آتش در ارتفاع 113 متری با درجه حرارت 900 درجه سانتی‌گراد از جان‌گذشتگی می‌طلبد که حیدر بهمنی، مدیرعامل شرکت ملی حفاری در تمام مصاحبه‌اش به آن اشاره می‌کند.

حادثه آتش‌سوزی در نفت‌شهر به اعتقاد کارشناسان و متخصصان داخلی و خارجی از مواردی است که پیش‌بینی می‌شد مهار آن 6 ماه به طول بینجامد، اما حیدر بهمنی مدیرعامل شرکت ملی حفاری که مدیریت تیم عملیات مهار چاه 24 را به عهده داشت، متفاوت‌تر از دیگران توضیح می‌دهد.

با وی درباره آنچه در نفت‌شهر گذشت و فعالیت‌های شرکت ملی حفاری به گفتگو نشسته‌ایم، اما هر جا می‌خواهد سخنی در اعتراض بگوید، اشاره می‌کند ضبط صوت را خاموش کنم.

چطور شد که حادثه نفت‌شهر شکل گرفت؟

دکل 118 حفاری چاه 24 نفت‌شهر مشغول حفاری بود که در عمق 613 متری به نفت دست یافت، اما در اثر یک جرقه کوچک دچار آتش‌سوزی شد.

گفته شد که رسیدن به نفت در این عمق پدیده‌ای نادر بوده، درست است؟

خیر. نباید گفت نادر، زیرا در ایران با سابقه 100 ساله نفت، این موضوع نادر نیست اما پدیده جدیدی است که در عمق 613 متری دچار فوران شد و رانش گاز از این عمق به بالا و عدم کنترل چاه باعث آتش گرفتن دکل شد که منجر به از بین رفتن آن و مرگ 3 تن از همکاران شد.

چه میزان آهن‌آلات و تجهیزات سر چاهی ذوب شد؟

حدود 300 تن آهن‌آلات و یک دکل 200 هزار تنی بود که مجموعا 110 تریلی 24 تنی آن را حمل می‌کردند. تمام این دکل ذوب شده و روی چاه افتاده است.

ظاهرا یکی از دشواری‌های مهار چاه همین میزان آهن‌آلات ذوب شده بود؟

بله. یکی از موانع بزرگ مهار چاه، تخریب دکل و ذوب شدن آن بر روی چاه بود.

میزان خسارت دکل چقدر بود؟

به هر حال دکل قیمت مشخصی دارد، تقریبا 20 میلیون دلار است.

یکی از دشواری‌های کار در نفت‌شهر جدا کردن این میزان آهن‌آلات ذوب شده از چاه بود که با آتش 900 درجه سانتی‌گراد حرارت نیز همراه بود، اما با ایثار وصف‌ناپذیری از سوی همه کارگران، اپراتورها، لودرها، بولدوزرها و دستگاه‌های بیل مکانیکی توام با برنامه‌ریزی تیم عملیات کار انجام شد در حالی که به طور معمول 3 تا 4 ماه در این گونه حوادث طول می‌کشد تا محموله آهن از چاه جدا شود.

اما تقریبا این تیم قبل از مهار آتش طی 10 روز ضایعات دهانه چاه را جدا کرد و در این زمان شعاع آتش حدود 90 متر بود که با پاکسازی چاه شعله مستقیم شد و به ارتفاع 113 متر رسید تا پس از آن برای کنترل و مهار آتش برنامه‌ریزی شود.

برای مهار چاه دو روش در نظر گرفته شد؛ یکی Topkill یعنی کشتن چاه از بالا و دیگری Pirectional (حفاری افقی). برای Topkill مجبور بودیم 65 کیلومتر خط لوله برای انتقال آب ایجاد کنیم و با توجه به کمبود آب و خشکسالی در منطقه 4 استخر آب باید برای حدود 140 هزار بشکه آب تعبیه می‌شد. آنجا چندین دستگاه فشار قوی روی حوضچه‌های آب مستقر شد، دستگاه‌هایی برای کنترل و فوران لازم بود ساخته شود که در داخل تهیه شد و روش‌های مختلفی برای کنترل چاه از بالا مطرح شد و در ستادی از بهترین نخبگان مهندسی حفاری که دارای تجربیات داخلی و خارجی بودند مورد بررسی قرار گرفت و به طور مرتب از این نشست‌ها دنبال شد و عملیات‌های مختلفی انجام می‌شد زیرا صدمات وارده به چاه وسیع بود و ما مجبور بودیم روش‌های گوناگون را به کار بندیم و بر این اساس برای بسیاری غیرقابل باور بود که از طریق Topkill ما به موفقیت برسیم زیرا جای سالمی در این چاه وجود نداشت.

این چاه قابل استفاده است یا باید حفاری دیگری صورت گیرد؟

بله، قابل استفاده است.

نظر مدیرعامل نفت مرکزی این بود که هزینه بازسازی چاه برای استفاده مجدد بیش از حفر یک چاه جدید است؟

نه هزینه‌ای ندارد، زیرا چاه مجددا می‌تواند مورد استفاده حفاری قرار گیرد و مساله خاصی ندارد. در حال حاضر اطراف چاه دارند حفاری می‌کنند و مشکلی در این زمینه وجود ندارد.

پیش از این ادعایی در برخی سایت‌ها درخصوص مهار آتش چاه کنگان مطرح شد که این چاه با تزریق گل و سیمان کور شده و قابل استفاده نخواهد بود و اخیرا در نفت‌شهر هم مطرح شد. آیا این موضوع از نظر فنی صحت دارد و اساسا چنین عملیاتی برای مهار چاه‌های نفت و گاز انجام می‌شود؟

خیر. اشتباه همین است. اصلا در کنگان سیمان تزریق نشد. با گل آنجا چاه را کشتیم. چاه نفت‌شهر هم با گل کشته شد و فقط به میزان قطر لوله یعنی 350 بشکه سیمان تزریق شد.

آیا با این تزریق‌‌ها امکان برداشت از مخزن خواهد بود؟

اصلا این کار ارتباطی به مخزن ندارد، منابع نفت و گاز مخزن قابل برداشت خواهد بود زیرا در مخزن تزریقی صورت نمی‌گیرد بلکه به اندازه قطر لوله‌ای که 600 متر بود تقریبا 350 بشکه سیمان برای نگهداشت چاه تزریق شد.

فشار چاه و GOR (نسبت نفت و گاز) چاه تفاوت داشت و همه آن نفت بود، یعنی اگر گاز بود راحت‌تر می‌توانستیم عمل کنیم.

با این اوصاف، به هر حال با برنامه‌ریزی‌های صورت گرفته عملیات‌ مهار بخوبی اجرا شد.

تفاوت ما با خارجی‌ها در این زمینه و در این گونه حوادث چیست؟

قطعا تفاوت‌هایی وجود دارد. ما نمی‌توانیم بگوییم ما از خارجی‌ها در زمینه تکنولوژی مساوی یا برتر هستیم بلکه آنها از این نظر از ما جلوتر هستند ولی اعتقادات درونی و الهی ما نقطه اصلی متمایزکننده است.

ما با توسل و توکل حرکت می‌کنیم من همیشه خودم با توسل به حضرت زهرا (س) در عملیات‌ها حرکت می‌کنم. مدیریت کار را می‌سپارم به خدا و ائمه و اعتقاد هم دارم که این توسل و توکل کار را چطوری جلو می‌برد و با چشم و دل می‌بینیم که آنها کمک کردند. اگر غیر از این بود کاری پیش نمی‌رفت، آمریکایی‌ها پیش‌بینی کردند چاه نفت‌شهر 6 ماهه مهار می‌شود حتی برخی مسوولان و متخصصان هم همین نظر را دادند ولی اعتقادات باعث شد کار ما جلو برود، ما از نظر فرهنگ کار تفاوت داریم.

چه تفاوتی؟

اصلا فرهنگ کار ما با خارجی‌ها تفاوت دارد، من از زمان انفجار و نشت نفت به نفت‌شهر رفتم و با وجود جراحات زیادی که داشتم به غیر از چند ساعتی که برای مداوا به کرمانشاه رفتم در طول عملیات منطقه را ترک نکردم، اما اگر همین ماجرای خلیج مکزیک را نگاه کنید، مدیرعامل امکان ندارد شنبه و یکشنبه کنار خانواده‌اش نباشد. فرهنگ کار یعنی این، ما تا پای جان پای کار ایستادیم و فقط برای منافع ملی و نظام جان خود را هم می‌دهیم و این تفاوت ما را می‌رساند که ما در نفت‌شهر کار را 28 روزه تمام کردیم اما آمریکایی‌ها در چاه 101 اهواز 165 روزه.

به خلیج مکزیک اشاره کردید، چرا فکر می‌کنید روند مهار نشت نفت آنجا طولانی شده است؟

خارجی‌ها این‌گونه کار نمی‌کنند، ریسک‌پذیری آنها بسیار کم است همان‌طور که به امدادهای غیبی اعتقاد داریم ریسک‌پذیری بالایی نیز داریم. آنها این چیزها را ندارند. البته حادثه مکزیک به نظرم پیچیدگی خاصی دارد و بحث آن سیاسی شده و به نظر می‌رسد با وجود تجهیزات و تکنولوژی بالایی که آمریکایی‌ها دارند، عدم مهار این نشت کمی مشکوک بوده است برای همین ما اعلام آمادگی کردیم برویم آنجا زیرا معتقدم می‌توان چاه را مهار کرد تا بیش از این به محیط زیست آسیب نزند. کار خلیج مکزیک سخت‌تر از نفت‌شهر نیست البته آنجا عمق آب است ولی در نفت‌شهر گرما، بی‌آبی و مین و... است.

بد نیست به این نکته نیز اشاره کنم که براساس فرمول‌های علمی دنیا اصلا قابل قبول نیست که چاه نفت‌شهر با ویژگی‌های خاصی که آنجا داشت از جمله وجود مین ضد نفر و... 28 روزه آتش مهار شود اما اتکال به خدا کمک کرد.
البته ناگفته نماند که با وجود این اعتقاد و اتکال، از معادلات علمی و ابتکارات هم غافل نبودیم و در شرایط خاص دست به ابتکار عمل‌های زیادی زدیم. در همین نفت‌شهر هم این اتفاق افتاد و همواره شرایط چاه به شما می‌گوید چگونه رفتار عملیاتی را تنظیم کنید و شرایط مخزن چگونگی کار را طراحی می‌کند بر این اساس طرح‌هایی به ذهنمان می‌رسید که ابتکاری بود زیرا مطابق رفتار مخزن و چاه عمل می‌کردیم و آنچه در کنگان و اهواز اجرا کردیم واقعا با نفت‌شهر متفاوت و جدید بود.

با ساخت این ابزار و امکانات که افراد متخصص و دانشگاهی آن را اجرا کردند توانستند درون چاه رفته، آن را با آب کنترل کنند و بعد با گل آن را به کنترل درآورند.

چقدر گل تزریق کردید؟

حدود هزار بشکه.

تزریق این گل با فرمول خاص علمی انجام می‌شود؟

بله. ساخت گل و ترکیب آن کاملا تخصصی است که ترکیبی از نمک، آب و... است که متخصصان این کار را انجام می‌دهند.

این گل‌ها به بافت چاه آسیب نمی‌زند؟

خیر. اصلا کاری به چاه ندارد 1000 بشکه گلی که تزریق کردیم شاید 300 بشکه آن وارد چاه شد و بقیه آن بیرون ریخته شد. پس از آن با تزریق سیمان چاه را در اختیار گرفتیم. و این نیز به دلیل پارگی و تخریب تاسیسات سرچاه به وجود آمد و در غیر این صورت معمولا چاه با 300 بشکه آب و گل مهار می‌شود.

روش حفاری انحرافی (افقی) هم جزو همین ابداعات بود؟

بله. کسانی که در تیم عملیات برنامه‌ریزی می‌کردند برای روش‌های مختلف برنامه داشتند اما کار به حفاری افقی نرسید که چاه خاموش شد.

در همه جای دنیا این روش را برای مهار چاه به کار می‌گیرند؟

در دنیا معمولا همین است که برای کشتن چاه از آب و گل و سیمان استفاده می‌کنند و ساخت گل شرایط خاصی دارد که براساس فشار چاه ساخته می‌شود.

در طول مدت عملیات آیا احساس کردید که نیاز به کمک خارجی داشته باشید؟

خیر. چون ما شک نداشتیم که کار خودمان است زیرا تجربیات زیادی در مهار چاه‌ها داشتیم. الان به باورهایی رسیدیم که بسیاری از کارها را خودمان انجام می‌دهیم. یک زمان هیچ کس فکر نمی‌کرد ما بتوانیم حفاری داشته باشیم الان خود خارجی‌ها هم قبول دارند که ما به این توانایی دست یافتیم، باور داریم که می‌توانیم رقابت کنیم. آنها 60 یا 50 سال از ما جلوترند اما واقعیت این است که اعتقاد ما کار را پیش می‌برد. شک ندارم چنانچه خارجی‌ها با آن تجهیزات و امکانات می‌آمدند در نفت‌شهر، کار کمتر از 6 ماه انجام نمی‌شد و من خودم دیدم برخی از سایت‌های خارجی نوشتند نفت‌شهر مهار نمی‌شود مگر نفت آن تمام شود.

حالا برگردیم به بحث‌های شرکت ملی حفاری، می‌خواهم جنابعالی مقایسه‌‌ای بین وضعیت شرکت ملی حفاری در دولت نهم و قبل از آن بفرمایید.

من یکبار این را گفتم، آقایان از ما دلخور شدند ولی خدا می‌داند واقعیت‌ها را می‌گویم. تا قبل از دولت نهم برخی از دوستان اعتقاد نداشتند که ما می‌توانیم کار کنیم و در این رابطه کمک نمی‌کردند اما دولت نهم در بدو ورود 500 میلیون دلار اجازه کار به ما داد و الان ما در 56 دستگاه حفاری که همه فعال هستند مالکیت داریم که آن موقع 49 دستگاه بود. ولی تا آخر امسال به مرز مالکیت 65 دستگاه می‌رسیم. این کمک کرد که حفاری جلو برود.

تکنولوژی ساخت دکل حفاری را هم داریم؟

در حال حاضر 10 دکل حفاری در کشور ساخته می‌شود و تکنولوژی آن هم غربی است هم شرقی و ما مشکلی برای خرید تجهیزات نداریم.

یک سوالی که پیشتر فراموش کردم بپرسم این است که دلایل فوران چاه‌ها هنگام حفاری در دنیا چیست؟

به هر حال یک میدان نفتی طبیعت ناشناخته‌ای است که نمی‌دانیم با چه پدیده‌ای روبرو می‌شود. در «مارون‌خای» با فشاری در عمق 5 هزار متری به میزان 15 هزار پوند بر اینچ مربع (یعنی 8 ـ7 کیلوفشار بر یک اینچ مربع) مواجه می‌شویم و این چون طبیعت ناشناخته‌ای است با چنین رفتاری از چاه مواجه می‌شویم و بر این اساس باید برنامه‌ریزی دقیق داشت و افرادی که مسوولیت در آن می‌گیرند باید دانش انجام این کار را داشته باشند. وقتی یک چاه نفت می‌خواهد حفاری شود تقریبا 30 نوع تخصص کنار هم قرار می‌گیرند و کار می‌کنند و حتی اگر یک نفر از این تیم فهم فنی نداشته باشد کار با مشکل مواجه می‌شود. به همین دلیل در خلیج فارس اگر بخواهیم حفاری کنیم باید روزانه 500 هزار دلار هزینه کنیم یعنی برای یک چاه اکتشافی باید حدود 60 میلیارد تومان هزینه شود. خب، مدیریت چنین هزینه‌ای مستلزم توانایی است و آدمی که می‌خواهد 60 میلیارد تومان را مدیریت کند باید توانایی بالایی داشته باشد و شناخت کافی نسبت به مسائل فنی و ... داشته باشد و از فیلترهای زیادی باید عبور کند و تجربیات بالایی داشته باشد.

ما الان از نظر دانش فنی و تکنولوژی در چه مقطعی در حفاری قرار داریم؟ آیا می‌توانیم بگوییم از دنیا بی‌نیاز هستیم؟

در مقطعی هستیم که می‌توانیم کار خودمان را انجام دهیم و نمی‌توانیم بگوییم از دنیا بی‌نیاز هستیم و به نظرم این حرف اضافه‌ای است. همانطور که دنیا به ما نیاز دارد ما نیز به دنیا وابستگی داریم، هیچ کشوری حتی انگلیس و آمریکا در دنیا وجود ندارد که تمام امکانات و تکنولوژی را در خود داشته باشد و اساسا داشتن هر چیز صرفه اقتصادی ندارد.

شرایط جنگ تحمیلی و تحریم ما را مجبور کرد امکاناتی برای خودمان فراهم کنیم. من معتقدم عدم ارتباط با دنیا به نفع ما نیست ارتباط با دنیا به نفع ماست ولی اگر دنیا ما را مجبور کند باید به گونه‌ای برنامه‌ریزی کنیم که از پس مشکلات و کار خودمان بربیاییم.

در حال حاضر که در دریای خزر (آب‌های عمیق)‌ حفاری می‌کنیم، از نظر ایمنی چه تدابیری اندیشیده شده که از حوادث احتمالی جلوگیری شود؟

در خزر در عمق 1000 متری حفاری می‌شود و من معتقدم قضیه خلیج مکزیک را باید به عنوان یک هشدار تلقی کنیم.

منظورتان هشدار برای حفاری در آب‌های عمیق؟

بله. زیرا ما اکنون در خلیج‌فارس در عمق 60 ـ50 متری حفاری می‌کنیم و حتی غواص هم براحتی می‌تواند فعالیت داشته باشد؛ اما دوستانی که در‌ آب‌های عمیق حفاری می‌کنند، باید خود را تجهیز کنند و مواظبت و دقت عمل بیشتری داشته باشد و از تجربه مکزیک می‌توانند بخصوص در زمینه اطلاعات کنترل فوران را کسب کرده و براساس آن راهبردهای لازم را به کار گیرند و برای خود مستندسازی کنند.

به سوال قبلی‌ام پاسخ روشن ندادید. در حال حاضر چند درصد در زمینه تکنولوژی وابستگی خارجی داریم؟

عرض کردم بین 60 تا 70 درصد مشکلات را در داخل حل می‌کنیم. بقیه را که در خارج از کشور تامین می‌کنیم، در تمام دنیا امکان تامین آن وجود دارد و این در کشورهای مختلف برای ما امکان‌پذیر است.

یعنی تحریم اثرگذار نبوده است؟

به هر حال تحریم خوشایند نیست. ما نیز به استقبال تحریم نمی‌رویم و آن نیز بالاخره تبعاتی برای ما دارد. تلاش ما این است که خسارت تحریم و تبعات آن به فرصت تبدیل شود و در زمینه دانش فنی و سرمایه نیروی انسانی بیشتر سرمایه‌گذاری ‌کنیم.

برای جذب نیروی متخصص چه برنامه‌ای دارید که جذب شرکت‌های خارجی نشوند؟

دراین‌باره تمام سعی ما این است دوستانی که در سمت‌های کلیدی و حساس قرار می‌گیرند، همه دوره‌های مربوط به آن سمت را طی کرده و درجات علمی آن را کسب کرده و حتی رفتار و اخلاق آن را هم داشته باشند. آموزشگاهی در شرکت ملی حفاری تاسیس کردیم که هم‌اکنون تمام گواهینامه‌های ما را در دنیا قبول دارند و در ضمن با شرکت‌های خارجی که گواهینامه‌ای بین‌المللی می‌دهند، ارتباط داریم و ایزوهای موردنیاز شرکت را داریم. جالب است بدانید بین 4 تا 5 هزار مهندس و متخصص از مقطع لیسانس تا دکتری فعالیت دارند که شاید 10 سال پیش به تعداد انگشتان دست نمی‌رسیدند.

شرکت ملی حفاری هم‌اکنون با چه ظرفیتی فعالیت دارد؟

شرکت با ظرفیتی بیش از 80 درصد کار می‌کند و 16 هزار نیروی انسانی در آن فعالیت دارند. تمام پروژه‌هایی که واگذار شده، طبق برنامه حرکت می‌کنیم.

پروژه‌ای دارید که تاخیر داشته باشد؟

بله. پروژه‌ای هست که تاخیر داشته باشد؛ اما طبق برنامه برای 15 حلقه چاه در کیش عمل می‌کنیم. در فازهای 17 و 18 پارس جنوبی طبق برنامه هستیم.

ظاهرا حفاری فازهای 9 و 10 پارس جنوبی به اتمام نرسیده و تاخیر دارد؟

بله. درست است تاخیر دارد و البته زیاد از برنامه عقب نیستیم؛ ولی در زمینه تامین کالا مشکلاتی بوده که البته تامین کالای آن هم با ما نبوده است.

الان چقدر پروژه‌ حفاری در دریا دارید؟

نزدیک به 2 میلیارد و 500 میلیون دلار پروژه در دریا داریم. هم‌اکنون 53 دستگاه حفاری در دریا و خشکی در حال کار کردن هستند و 6 دستگاه هم اجاره دادیم.

یعنی حفاری چند حلقه چاه؟

حدود 60 حلقه چاه.

در خشکی چقدر؟

در خشکی تقریبا سالانه بین 180 ـ 150 حلقه چاه حفاری می‌شود.

میدان آزادگان که یکی از میادین بزرگ و استراتژیک کشور است، با تاخیر مواجه است؟

از اکتشاف تا توسعه آزادگان همه بر عهده ما بوده ولی ما در حفاری در این میدان از برنامه عقب نیستیم.

از نظر زمانی چقدر طول می‌کشد در دریا یک چاه حفاری شود؟

حفاری چاه اکتشافی و توسعه‌ای فرق دارد. گاهی حفاری چاه اکتشافی در دریا تا یک سال نیز طول می‌کشد معمولا حفاری چاه‌های توسعه‌ای 3 ـ 6 ماه طول می‌کشد. در خشکی نیز بستگی به عمق چاه دارد مثلا در اهواز 45 روزه یک چاه حفاری می‌شود. در نفت‌شهر 20 روزه چاهی را حفاری می‌کنند.

حفاری دریا پیچیدگی خاص خود را دارد؟

بله. حفاری دریا مشکل‌تر و زمانبر است و هزینه بالایی دارد. دکل حفاری دریایی روزی 150 هزار دلار هزینه اجاره اما دکل خشکی 30 هزار دلار دارد.

مالکیت چند دستگاه حفاری دریایی در اختیار ماست؟

3 تا دریایی برای خودمان است و 5 دکل نیز اجاره‌ای است.

چرا تلاش نمی‌شود دستگاه‌های حفاری خریداری شود و اجاره می‌کنید؟

این یکی از بحث‌هایی است که امروز هم دنبال کردم و مسایل زیاد دارد.

گویا تلاش‌هایی صورت گرفته تا اصل 44 درباره شرکت ملی حفاری  اجرا نشود؟ آخرین اقدامات چه بوده؟

این بحث برای شرکت حفاری زود است. با توجه به شرایط کشور، شرکت ملی حفاری که زاییده انقلاب است و افراد در آن با ایده خاص کار می‌کنند نباید دستخوش تحول خصوصی‌سازی شود و فرهنگ اعتقادی و انقلابی در آن حاکم است و با توجه به هزینه‌‌های زیادی که مترتب حفاری است باید در کنترل دولت باشد البته دوست داریم شرکت‌های حفاری وابسته در حمایت بخش خصوصی قرار گیرند ولی اگر تصمیم برای خصوصی‌سازی بگیرند اجرا می‌کنیم.

نظر کارشناسی‌تان در این خصوص چیست. آیا ارائه کردید؟

نظر کارشناسی ما این است که چون این شرکت زاییده انقلاب است به عنوان شرکت بالادستی بماند و شرکت‌های وابسته دیگر در زمینه حفاری ایجاد شود و امکان رقابت با شرکت‌ ملی حفاری برای آنها  ایجاد شود من معتقدم شرکت حفاری را باید رقبای آن کنار بزنند نه خودمان.

ظاهرا 2 سال دیگر بازنشسته می‌شوید، چه کاری می‌خواهید انجام دهید.

باید بازنشسته شوم و می‌خواهم پس از این در کنار خانواده‌ام باشم و مایل نیستم یک روز ادامه بدهم.

در زمینه تکنولوژی خارجی‌ها 50 ـ 60 سال از ما جلوترند اما ما از نظر فرهنگ کار و اعتقاد درونی با آنها  تفاوت زیادی داریم.

دولت نهم در بدو کار 500 میلیون دلار کار به شرکت ملی حفاری واگذار کرد در حالی که قبلا اعتقادی به توانایی این شرکت وجود نداشت.

زیبا اسماعیلی