اوضاع وخیم نمایش فیلم در ایران

قرار بود که همزمان با جام جهانی، فیلم سینمایی «پسر آدم دختر حوا» کمدی شاد و زنده رامبد جوان اکران شود که ناگهان چند روز قبل از موعد مقرر اعلام شد که «کیفر» جایگزین آن خواهد شد. به این ترتیب «کیفر» و «هفت دقیقه تا پاییز» دو فیلم برجسته جشنواره سال گذشته در زمان نامناسب روی پرده رفتند. این دو فیلم خوب و مورد تأیید منتقدان که پیش‌بینی می‌شد جزو پرفروش‌ترین فیلم‌های سال جاری باشند، با این شرایط تقریباً نابود شدند و این نشان‌دهنده سیاست غلط تصمیم‌گیران عرصه نمایش است. این دو فیلم با وجود قصه‌های خوب‌شان، بازیگران مطرح و محبوبی که در آن بازی می‌کنند و مهم‌تر از همه جوایزی که از جشنواره گرفته‌اند، مصداق دقیق فیلم بدنه‌ای هستند. فیلم‌های بدنه‌ای به آثاری گفته می‌شود که ضمن احترام به سلیقه تماشاگر، مفاهیم و درونمایه‌هایی هم برای تماشاگران خاص داشته باشند. قلت این نوع فیلم‌ها در سینمای ایران بقدری بود که چند سال پیش صدای سینماگران را درآورد. آنها گلایه داشتند از این که چرا یا فیلم‌های روشنفکرانه می‌سازیم و یا آثار سطحی و مبتذل. آیا چیزی بین این دو نمی‌تواند هویت داشته باشد؟ به این ترتیب در شرایطی که در سال گذشته بحث‌های فراوانی از سوی معاونت سینمایی ارشاد و دیگر مدیران درباره نحوه تولید فیلم‌ها مطرح بود و نگرانی‌هایی از بابت ازدیاد آثار دم‌دستی عنوان می‌شد، اما در عمل مشخص شد که این سینمای سالم و پویا در ایران محکوم به فناست. مثلاً در شرایطی که فیلم‌هایی مثل «آل» و «ازدواج در وقت اضافه» در بهترین زمان ممکن روی پرده می‌روند و چیز تازه‌ای ندارند که به تماشاگر اضافه کنند، «کیفر» و «هفت دقیقه تا پاییز» باید دقیقاً همزمان با جام‌جهانی روی پرده بروند. آیا این همزمانی این ذهنیت را تقویت نمی‌کند که مدیران سینمای ایران علاقه‌ای به تولید یا نمایش چنین فیلم‌هایی ندارند؟

برگزاری جام‌جهانی فقط آن چیزی نیست که در تلویزیون و در قالب مسابقات جذاب می‌بینیم. برگزاری جام‌جهانی یعنی تمرکز اخبار و حواشی روی آن و بی‌توجهی به حوزه‌های سرگرمی‌ساز دیگر مثل سینما. این یعنی برنامه تازه متولد شده «هفت» که کورسوی امیدی برای سینمای ایران است، باید برای یک ماه تعطیل شود و بیچاره فیلم‌هایی که در این مدت روی پرده می‌روند. فکر می‌کنید دیدن کارگردان‌ها یا بازیگران و تهیه‌کنندگان فیلم‌های «کیفر» و «هفت دقیقه تا پاییز» برای مردم جذاب‌تر است یا دفاع کارگردان «ازدواج در وقت اضافه» از ارزش‌های فیلمش؟ برگزاری جام‌جهانی یعنی از دست رفتن فرصت فروش برای فیلم‌هایی که ظرفیت فروش بالا را داشتند. تجربه ثابت کرده در زمان‌هایی مثل ماه رمضان یا جام جهانی، هیچ فیلمی بر اساس پیش‌بینی‌هایی که درباره‌شان می‌شوند، نمی‌فروشند. ممکن است در این زمان کسانی باشند که دوست دارند فیلم‌های خاصی را که در جریان گیشه امیدی به فروش خوب ندارند را ببینند. مثلاً فیلم‌هایی که پشت خط اکران مانده‌اند، بازیگر و قصه جذابی ندارند و عدم نمایش‌شان دارد سرنوشت حرفه‌ای سازندگان‌شان را به خطر می‌اندازد، گزینه‌های بسیار بهتری برای نمایش در این زمان‌ها هستند.

از این گذشته با نمایش فیلم‌هایی مثل «به رنگ ارغوان»، «هیچ»، «طهران‌تهران»، «کیفر»، «هفت دقیقه تا پاییز» و «طلا و مس» به نظر می‌رسد که بیش از نیمی از فیلم‌های خوب جشنواره سال گذشته روی پرده رفته‌اند و این در حالی است که هنوز سه فصل تابستان، پاییز و زمستان در راه است. معلوم نیست در ماه‌های آینده قرار است کدام فیلم‌ها روی پرده بروند و چرا طی یک برنامه‌ریزی درست، با اکران صحیح فیلم‌های خوب، مدیران سینمایی نشان نمی‌دهند که چقدر در عمل وفادار به شعارهایشان هستند؟ در ماه‌های اخیر صحبت‌های زیادی از سوی معاونت سینمایی، مدیر کل اداره نظارت و ارزشیابی و رئیس بنیاد سینمایی فارابی مطرح شده درباره این که سینمای کمدی مبتذل، در حال پیشر‌وی است و باید با اتخاذ تصمیم‌های درست در برابر آن ایستاد. حتی چندی قبل رئیس فارابی در جلسه مطبوعاتی‌اش اعلام کرد که برای پرداخت وام به فیلم‌ها، براساس کیفیت فیلمنامه‌های رسیده اقدام می‌شود. قبلا گفته بودند که تهیه‌کنندگان فیلم‌های مبتذل و بی‌ارزش با محدودیت‌هایی برای ادامه فعالیت‌هایشان روبه‌رو می‌شوند. حال باید منتظر ماند و خیل فیلم‌های بساز بفروشی را دید که در بهترین فصل‌های اکران روی پرده می‌روند و انگارنه‌انگار در این بازی پیچیده آثار ارزشمندی مانند «کیفر» و «هفت دقیقه تا پاییز» تباه شوند.