لحظه‌های کمیک در شهری بزرگ

خب بعد از «بلیط تئاتر» سال 67 من چند بار سعی کردم متنی را کارگردانی کنم، اما متاسفانه هربار به دلایلی ـ که خارج از حیطه قدرت من بود ـ کارها به انجام نمی‌رسید، اما نکته دیگری که در این مساله نقش داشت حاکم شدن سیستم جشنواره‌ای در تئاتر ایران بود، من دیدم در این نوع برخورد با تئاتر همیشه باید با نوعی شتاب زدگی کاری را آماده اجرا کنی در حالی که هزاران نقص دارد. چرا؟ چون باید کار به جشنواره برسد و بعد از اجرای جشنواره هم باید منتظر بمانی تا پس از مدتی نامعلوم دوباره گروه را برای اجرای عمومی دور هم جمع کنی. کار کردن با این شیوه غلط در تئاتر برای من ممکن نبود و به این ترتیب بود که 22 سال کارگردانی نکردم با وجود این‌که همیشه متن‌های مختلفی را انتخاب کردم و تا انتخاب بازیگر هم پیش رفتم، اما همیشه عاملی بیرونی باعث شد کار اجرا نشود.

تا به امروز که برای این اجرا هیچگونه حمایتی از ما نشده است. ما کارمان در جشنواره دانشگاهی بخش اساتید اجرا شد، اما در اجرای عمومی آن نه وزارت علوم، تحقیقات و فناوری (که انگار دیگر هنر در آن‌ جایی ندارد) از ما حمایت کرد و نه مرکز هنرهای نمایشی. البته ما در پوسترهای خود از لوگوی این دو نهاد که متولی تئاتر هستند، استفاده کردیم و لی تا به حال هیچکدام کمکی به ما نکرده‌اند.

کریستوفر دورنگ از جوانانی بود که در دهه هفتاد در دانشگاه یل همکلاسی مریل استریپ بود و اولین نمایشنامه‌هایش را هم با او به صحنه برده است. چون در آن دوران زمینه‌های سریال‌سازی و مخصوصا نمایش‌های هفتگی تلویزیونی فراهم بود و از طریق اشخاص برجسته‌ای مثل کارول برونت اجرا می‌شد، دورنگ و همین‌طور تور الکساندر والنزا جذب نوشتن برای این‌گونه برنامه‌ها شدند. مشخصا متن مجلس ختم ـ که قسمت سوم تئاتر ماست و توسط کریستوفر دورنگ نوشته شده ـ در تلویزیونcbs با اجرای کارول برونت و رابین ویلیامز سال 1987 پخش شده است. کوتاهی و تنظیم زمان اجرای نمایش با حوصله تماشاگر امروز ازجمله خصوصیات متن‌های این دو نویسنده است. البته باید بگویم که این دو، نمایشنامه‌نویسان بسیار پر کاری بودند و متن‌های کوتاه و بلند زیادی دارند. دورنگ حتی موفق به دریافت جایزه تونی شده و بسیار نویسنده معروفی است. والنزا مشخصا کارش را وقف نمایش‌های هفتگی کرده بود و یک مجموعه‌ نمایش به نام «فقط 10 دقیقه به من وقت بده» دارد که اتفاقا آن را برای اجرای دانشجویان نوشته است، چراکه با حداقل امکانات می‌توان آن را اجرا کرد.

شما همواره با این گونه نمایش‌ها به عنوان چاشنی اثر مواجه بوده‌اید. سابقه این گونه نمایش‌های کوتاه به یونان باستان برمی‌گردد، در آن دوران بین تراژدی‌ها و کمدی‌هایی که اجرا می‌شد، «ستیر» به عنوان نمایش‌های شادی‌آور کوتاه به اجرا درمی‌آمد، اما در زمان ما تعدادی نویسنده و کارگردان هستند که اصولا گرایش به این نوع کار دارند، آنها در واقع اصل را بر این می‌گذارند که نمایش موفق نمایشی است که در آن تماشاگر متوجه گذر زمان نشود. آنها این مهم را از طریق‌ خلق نمایش مینیمال به دست می‌آورند که آقای دکتر ناظرزاده کرمانی در ترجمه از نام «نمایشک» برای این گونه آثار استفاده کرده است.

این موقعیت‌ها که در نمایش می‌بینید، کاملا جدی هستند. اینها موقعیت‌هایی هستند که در هر شهر بزرگی اتفاق می‌افتند. من در عمق صحنه عکسی از شهر نیویورک را استفاده کردم هم به عنوان جایی که نمایشک‌ها در آن می‌گذرد و هم به عنوان نمادی از شهرهای بزرگ که در آنها مردم بیشتر با هم ملاقات می‌کنند. با وجود جدیتی که در صحنه‌های کار وجود دارد کمدی از میانشان تجلی می‌کند که محصول تضادی است که در نتیجه موقعیت بین آدم‌های نمایش به وجود می‌آید. من سعی کردم یک کمدی والا را اجرا کنم، این کمدی با تماشاگر اجرا می‌شود، اما نه به این معنا که سبکی برشتی دارد، اما تماشاگر خود در طول اجرا می‌داند که تعدادی بازیگر روی صحنه هستند و متوجه نمایشی بودن موقعیت‌ها هست.